روایت گاز مایع؛ از عرضه خارج از شبکه تا ساماندهی توزیع و نرخ

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ میزان عرضه خارج از شبکه گاز مایع در اواخر دهه ۹۰ به‌اندازه‌ای بود که با وجود عرضه دو برابر نیاز واقعی مردم، باز هم شاهد شکل‌گیری صف‌های طولانی تحویل کپسول‌های ۱۱ کیلویی گاز مایع در استان‌های مختلف کشور از جمله سیستان‌وبلوچستان، هرمزگان و کرمان در فصول سرد سال بودیم. 

سال ۱۳۹۸، سامانه سدف ایجاد شد تا از عرضه خارج از شبکه فرآورده‌های نفتی از جمله گاز مایع جلوگیری شود و فرآورده‌های نفتی توزیعی از جمله گازوئیل و نفت سفید، در قالب این سامانه شروع به عرضه شد اما گاز مایع با مقاومت شرکت های توزیع‌کننده، در این سامانه قرار نگرفت. 

با وجود شناسایی حدود ۳۰۰۰ تن نیاز واقعی روزانه مردم در سال ۹۹، در این سال ۵۸۰۰ تن در روز گاز مایع توزیع می‌شد و باز هم در مناطقی از کشور، انتقاداتی نسبت به کمبود گاز مایع به‌گوش می‌رسید. 

با راه‌اندازی کامل سامانه الکترونیکی درخواست فرآورده‌های نفتی (سدف) و شناسایی همه متقاضیان واقعی گاز مایع در کشور، عرضه گاز مایع بالاخره ساماندهی و از گم‌شدن روزانه ۳۰۰۰ تن گاز مایع جلوگیری شد؛ گاز مایعی که در تناژ بالا با قیمت یارانه‌ای و حمایتی تامین می‌شد اما توسط قاچاقچیان از مرزهای کشور خارج شده و با قیمت‌های چند ده‌ برابری به فروش می‌رسید. 

حدود ۳ درصد از جمعیت کشور که حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر می‌شوند، هنوز از نعمت دسترسی به شبکه سراسری گاز بی‌بهره‌اند. این خانوارها که اغلب در روستاهایی با حمعیت زیر ۲۰ خانوار ساکن هستند یا در شهرهای جنوبی و جنوب شرق کشور سکونت دارند، عمدتا برای تامین گرمایش خود از نفت سفید و گازوئیل و برای پخت و پز از گاز مایع (کپسول‌های ۱۱ کیلویی) استفاده می‌کنند. 

با ثبت‌نام در سامانه سدف، ماهیانه ۴ کپسول گاز مایع به‌ نرخ مصوب، به هر خانوار اختصاص داده می‌شود. همچنین شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی موظف است تا فقط درب پالایشگاه، گاز مایع را به‌ صورت عمده تحویل شرکت‌های موزع یا توزیع‌کننده‌ها بدهد که این شرکت‌ها زیر نظر وزارت صمت و سازمان حمایت از مصرف‌کننده و تولید‌کننده، این سوخت را به‌ شکل کپسول به خانوارهایی که به شبکه سراسری گاز متصل نیستند، می‌رسانند.

نکته مهم آن بود که توزیع فرآورده گاز مایع توسط عاملان و نمایندگی‌ها فقط از طریق سامانه سدف با زیرساخت الکترونیکی و استفاده از کارت بانکی امکان‌پذیر خواهد بود؛ موضوعی که همواره به خانوارهایی که به شبکه سراسری گاز نیستند، اطلاع‌رسانی شده تا در زمان مناسب در سامانه سدف برای دریافت گاز مایع با قیمت یارانه‌ای ثبت‌نام کنند. 

برآوردها نشان می‌دهد که حدود ۹۵ درصد از متقاضیان گاز مایع با ثبت‌نام در سامانه سدف از دریافت یارانه‌ای آن بهره‌مند می‌شوند و حدود ۵ درصد از متقاضیان که عموما دستفروشان یا شاغلان در مشاغل خدماتی هستند، از گاز مایع با قیمت آزاد در بازار استفاده می‌کنند. 

عرضه گاز مایع آزاد (خارج از سهمیه) در سال گذشته با مصوبه دولت وقت، به نرخ فوب خلیج فارس تغییر کرد. طبق این مصوبه، «توزیع گاز مایع به مصرف‌کنندگانی که مشمول دریافت گاز مایع با قیمت یارانه‌ای نیستند، از ابتدای آذر ۱۴۰۲ با قیمت اعلامی ماهانه (براساس فوب خلیج فارس) بود» اما اجرای این مصوبه سریعا متوقف و نرخ گاز مایع آزاد (خارج از سهمیه) ۱۰ درصد بیشتر از نرخ دولتی (یارانه‌ای) تعیین شد. 

تا ۲۰ آبان‌ماه امسال، نرخ گاز مایع آزاد همان ۱۰ درصد بیشتر از نرخ دولتی بود تا اینکه با مصوبه هیات وزیران، این نرخ تغییر کرد.

بر اساس مصوبه جدید هیات وزیران «وزارت نفت از طریق شرکت‌های تابع موظف است تا نسبت به توزیع گاز مایع و نفت سفید به مصرف‌کنندگانی که شبکه سراسری گاز طبیعی برای آنها وجود ندارد و مجبور به استفاده از سوخت مایع هستند، از طریق سامانه درخواست فرآورده‌های نفتی (سدف) با استفاده از کارت الکترونیک و به‌ قیمت یارانه‌ای اقدام نماید. نرخ گاز مایع مازاد بر سهمیه‌های مذکور (صرفا با تخصیص از طریق سدف)، معادل ۳۰ درصد نرخ صادراتی که ماهانه توسط وزارت نفت اعلام می‌شود، خواهد بود.»

کرامت ویس کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران در تشریح مصوبه جدید هیات وزیران و نرخ‌های جدید گاز مایع گفت: «براساس آیین‌نامه اجرای تبصره ۸ قانون بودجه سال ۱۴۰۳ کل کشور که مصوبه هیات وزیران است، نرخ گاز مایع برای مصرف‌کنندگانی مانند خانوار عشایری، روستایی یا شهری که به شبکه گاز طبیعی دسترسی ندارند یا در زمستان به دلیل محدودیت‌های تامین گاز طبیعی، گاز آنها با محدودیت یا قطع دچار می‌شود، مطابق با سهمیه دریافتی از سامانه مربوطه و همان نرخ یارانه‌ای قبلی بوده و تغییری نداشته است.» 

وی افزود: «بنابراین طبق تعرفه گذشته، نرخ قیمت گازمایع سهمیه‌ای برای خانوارهایی که به گاز طبیعی دسترسی ندارند؛ کپسول ۱۱ کیلویی در محل تاسیسات گاز مایع ۴۴ هزار تومان، در محل نمایندگی ۶۹ هزار تومان و در محل مصرف ۷۷ هزار تومان است.» 

مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران تصریح کرد: «مطابق مصوبه هیات وزیران نرخ قیمت گازمایع مازاد بر سهمیه بر مبنای ۳۰ درصد نرخ صادراتی است. از این‌رو قیمت سیلندر ۱۱ کیلویی در محل تاسیسات ۱۲۹ هزار و ۵۰۰ تومان، در محل نمایندگی ۱۵۷ هزار تومان و در محل مصرف ۱۶۶ هزار تومان خواهد بود که نیاز مازاد بر سهمیه نیز از طریق سامانه درخواست فرآورده‌های نفتی (سدف) ثبت‌نام انجام می‌شود.»