پاسخ ساتبا به ابهامات طرح ۷ هزار مگاواتی تجدیدپذیرها
به گزارش اقتصاد معاصر؛ روابط عمومی سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) پیرو انتشار مطلبی با عنوان «از ۷ هزار مگاوات وعده تا ۲۰۰۰ مگاوات اجرا/ روایت کندی یک طرح» در تاریخ ۲۶ شهریور ماه ۱۴۰۵ در این خبرگزاری، موارد زیر را به‌منظور تنویر افکار عمومی و تصحیح برخی اطلاعات مطرح‌شده، به استحضار می‌رساند.
الف) ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر
۱. ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر از ۶ هزار مگاوات عبور کرده است
برخلاف آنچه در مطلب مذکور عنوان شده است، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور اکنون از ۶ هزار مگاوات عبور کرده که در مقایسه با مرداد ماه ۱۴۰۳، رشدی بیش از پنج برابری را نشان می‌دهد. برنامه افزایش این ظرفیت به ۷ هزار مگاوات نیز همچنان در دست اجراست.
۲. رقم مصوب با ارز تخصیص‌یافته یکسان نیست
برای اجرای طرح ۷ هزار مگاواتی، در مجموع ۱.۵ میلیون دلار منابع ارزی مصوب شده است، اما تاکنون تنها حدود یک میلیون دلار از این رقم تخصیص یافته است. بنابراین حدود یک‌سوم منابع مصوب اساساً هنوز تخصیص داده نشده و نمی‌توان مبلغی را که هنوز پرداخت یا تخصیص نیافته است، تحت عنوان «ارز گم‌شده» یا «ارز دریافت‌شده بدون واردات پنل» قلمداد کرد.
۳. با وجود تخصیص ناقص منابع، بخش عمده طرح اجرایی شده است
با وجود آنکه کل اعتبار مصوب در اختیار پروژه قرار نگرفته، نزدیک به ۸۰ درصد ظرفیت نیروگاهی پیش‌بینی‌شده وارد مدار شده است و حدود هزار مگاوات دیگر نیز در مراحل اجرا، تأمین تجهیزات و تکمیل پروژه قرار دارد. از این رو، ارزیابی عملکرد این طرح باید متناسب با میزان واقعی منابع تخصیص‌یافته انجام شود، نه بر مبنای کل رقم مصوب.
۴. تأخیر در تخصیص منابع، خود یکی از عوامل تأخیر در تکمیل طرح بوده است
چنانچه کل منابع مصوب در موعد مقرر تخصیص می‌یافت، امکان آن وجود داشت که ظرفیت ۷ هزار مگاواتی تا پایان سال گذشته وارد مدار شود. تأخیر در تأمین منابع موجب شد بخشی از خرید تجهیزات به دوره افزایش قیمت‌های جهانی، تشدید محدودیت‌های ناشی از تحریم و محاصره و همچنین شرایط جنگی منتقل شود؛ عواملی که طبیعتاً بر هزینه و زمان تأمین تجهیزات اثرگذار بوده‌اند. بنابراین، موضوع اصلی «مفقود شدن ارز» نیست، بلکه تأخیر در تخصیص کامل و به‌موقع منابع مصوب است.
۵. در ارزیابی پروژه‌ها باید مراحل مختلف اجرا از یکدیگر تفکیک شود
تأمین مالی، سفارش و ورود تجهیزات، نصب، انجام آزمایش‌های فنی، اتصال به شبکه و بهره‌برداری رسمی، مراحل متفاوت اجرای یک پروژه نیروگاهی هستند. از این رو، ممکن است بخشی از ظرفیت نیروگاهی در حال تولید یا تزریق برق به شبکه باشد، اما به دلیل تکمیل نشدن برخی مراحل فنی یا اداری، هنوز در تمامی سامانه‌ها به‌عنوان ظرفیت بهره‌برداری‌شده نهایی منعکس نشده باشد.
۶. جمع‌بندی بخش ظرفیت
در حال حاضر ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور از ۶ هزار مگاوات عبور کرده است. تحقق این ظرفیت، با وجود عدم تأمین کامل و به‌موقع منابع مالی، محدودیت‌های ناشی از جنگ، دشوارتر شدن حمل‌ونقل و تأمین تجهیزات و سایر موانع اجرایی، دستاوردی قابل توجه به شمار می‌رود.
با این حال، در مطلب منتشرشده، علاوه بر انعکاس نادرست برخی آمارها، از داده‌هایی مربوط به تابستان سال گذشته استفاده شده است؛ در حالی که تحولات این حوزه طی یک سال اخیر بسیار سریع بوده و استناد به آمار گذشته بدون اشاره به آخرین وضعیت موجود، می‌تواند تصویری غیرواقعی از روند توسعه تجدیدپذیرها ارائه کند.
ب) نصب نیروگاه‌های خورشیدی در ۱۲ هزار مدارس
۱. تقسیم کار اجرایی میان ساتبا و سازمان نوسازی مدارس
درخصوص برنامه نصب نیروگاه‌های خورشیدی در ۱۲ هزار مدرسه سراسر کشور که در قالب طرح «شهدای دانش‌آموز میناب» اجرا می‌شود، لازم است توضیح داده شود که ساتبا در این طرح، مسئولیت تأمین تجهیزات را بر عهده دارد و در همین چارچوب، تفاهم‌نامه‌ای با سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور منعقد کرده است.
براساس تقسیم کار صورت‌گرفته، برنامه‌ریزی برای اجرای پروژه در استان‌ها و هماهنگی‌های مربوط به مدارس، بر عهده سازمان نوسازی مدارس کشور و دستگاه‌های استانی مرتبط است.
۲. انتخاب مدارس با هدف تسریع در اجرای طرح
انتخاب مدارس مشمول این طرح نیز توسط سازمان نوسازی مدارس کشور با همکاری ادارات آموزش و پرورش استان‌ها انجام می‌شود. این سازوکار با هدف تسریع در شناسایی مدارس مناسب و پیشبرد فرآیند اجرایی طرح در سراسر کشور در نظر گرفته شده است.
۳. ضرورت تسریع در اجرای پروژه
ساتبا امیدوار است با پیگیری‌های صورت‌گرفته و افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، اجرای این طرح با سرعت بیشتری دنبال شود. توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در مدارس، علاوه بر کمک به کاهش بخشی از ناترازی برق، می‌تواند در زمینه فرهنگ‌سازی مصرف بهینه انرژی و آشنایی دانش‌آموزان و نسل آینده با انرژی‌های پاک نیز نقش مؤثری ایفا کند.
ج) تجدیدپذیرها بخشی از راهکار کاهش ناترازی انرژی هستند
برخلاف برخی برداشت‌ها، هیچ‌گاه ادعا نشده است که نیروگاه‌های خورشیدی یا به‌طور کلی انرژی‌های تجدیدپذیر، تنها راه‌حل رفع ناترازی برق کشور هستند. تجدیدپذیرها باید به‌عنوان یکی از اجزای سبد تولید برق کشور و در کنار مجموعه‌ای از اقدامات مکمل توسعه یابند.
تبدیل نیروگاه‌های گازی به سیکل ترکیبی، افزایش بهره‌وری نیروگاه‌های موجود، اجرای برنامه‌های بهینه‌سازی مصرف برق، مدیریت مصرف و توسعه شبکه، در کنار افزایش ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر، مجموعه اقداماتی هستند که باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شوند.
هر نیروگاه خورشیدی جدید، به‌ویژه در ساعات اوج مصرف روز، می‌تواند بخشی از نیاز شبکه را تأمین کرده، فشار بر نیروگاه‌های حرارتی را کاهش دهد و زمینه صرفه‌جویی در مصرف سوخت را فراهم کند. در عین حال، انتظار حل کامل ناترازی برق در تابستان یا زمستان صرفاً از طریق توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، از نظر فنی صحیح نیست. توسعه تجدیدپذیرها بخشی مهم از راه‌حل است، اما رفع پایدار ناترازی برق نیازمند اجرای هم‌زمان مجموعه‌ای از اقدامات در بخش تولید، شبکه و مصرف خواهد بود./مهر
