ادعاهای دروغ در توقف تجارت ترکیه و اسرائیل

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ اشغال غزه توسط اسرائیل که پس از عملیات طوفان‌الاقصی توسط حماس در ۷ اکتبر آغاز شد، منجر به تغیر افکار عمومی نسبت به تل‌آویو در بسیاری از کشورها شد. ترکیه نیز به دلیل تجارت با رژیم صهیونیستی سهم خود را از این امر به دست آورده است؛ اگر چه ترکیه برای مدتی پس از ۷ اکتبر لحن خود را نسبت به اسرائیل تندتر کرد اما روابط تجاری همواره در راس دستور کار قرار داشته و این موضوع مورد انتقاد بوده است. به طوری که حزب رفاه در انتخابات ۳۱ مارس با تبلیغات انتخاباتی خود بر پایه انتقاد از تجارت با اسرائیل، در جایگاه سوم قرار گرفت.

به دنبال این فشارها، وزارت تجارت و صنعت ترکیه رسما از گسترش محدودیت‌های صادراتی به اسرائیل به دلیل وخامت اوضاع انسانی در فلسطین خبر داد. این اقدامات که از آوریل اجرا شده، طیف وسیعی از کالاها از جمله محصولات ساخته شده از فولاد و مس، رنگ‌ها، مصالح ساختمانی، ماشین‌آلات و… را پوشش می‌دهد.

بر اساس داده‌های مرکز آمار ترکیه، در سال ۲۰۲۳ گردش تجاری بین اسرائیل و ترکیه کمی بیش از ۷ میلیارد دلار بود و صادرات ترکیه نقش غالب را ایفا می‌کرد. در پاسخ به محدودیت‌های ترکیه، اسرائیل قصد دارد از کشورهای متحد و سازمان‌های بین المللی برای توقف سرمایه‌گذاری در ترکیه و تحریم محصولات ترک درخواست کند.

ارقام صادرات ترکیه حاکی از کاهش حجم محموله‌ها به اسرائیل قبل از شروع درگیری در غزه بوده اما پس از آغاز درگیری‌ها افزایشی شده است. عمده صادرات ترکیه به اسرائیل شامل فولاد، ماشین آلات، مواد معدنی، سوخت و محصولات کشاورزی است.

بر اساس گزارش موسسه آمار ترکیه  (TurkStat)، حجم مبادلات تجاری بین اسرائیل و ترکیه در سال ۲۰۲۳، به کمی بیش از ۷ میلیارد دلار رسید که در این میان، صادرات ترکیه ۵.۴ میلیارد دلار بوده که بیش از ۷۰ درصد از کل حجم تجارت را تشکیل می‌دهد. رژیم صهیونیستی پس از کشورهایی مانند بلژیک، بلغارستان، یونان، اوکراین، مصر و چین بوده و در رتبه سیزدهم در میان واردکنندگان عمده کالاهای ترکیه قرار دارد.

قبل از کشتار مردم غزه، حجم صادرات ترکیه به اسرائیل به تدریج کاهش یافت. جالب آنکه پس از آن، داده‌ها نشان‌دهنده افزایش این روند است، به طوری که حجم صادرات از ۳۴۷ میلیون دلار در اکتبر ۲۰۲۳ به ۳۱۹ میلیون دلار در نوامبر کاهش و سپس در دسامبر به ۴۲۹ میلیون دلار افزایش یافت.

بر اساس گزارش بانک جهانی، سهم ترکیه در واردات اسرائیل در سال ۲۰۲۱، تقریبا ۵.۱ درصد و در صادرات ۳.۱ درصد بود. در سه ماهه اول سال ۲۰۲۴، صادرات ترکیه به اسرائیل به ۱.۱ میلیارد دلار کاهش یافت که ۲۱.۶ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته است.

عمده کالاهای صادراتی ترکیه به اسرائیل شامل فولاد، ماشین‌آلات، مواد معدنی، سوخت و محصولات کشاورزی است. بر اساس گزارش Trading Economics، ترکیه در سال ۲۰۲۲ به ارزش ۱.۱۹ میلیارد دلار آهن و فولاد، ۵۱۶ میلیون دلار پلاستیک، ۳۸۴ میلیون دلار تجهیزات الکتریکی، ۳۶۵ میلیون دلار ماشین آلات، ۱۸۶ میلیون دلار آلومینیوم، ۱۳۸ میلیون دلار مس و ۱۹.۵ میلیون دلار مواد آلی به اسرائیل صادر کرده است.

در دو دهه گذشته، روابط بین آنکارا و تل‌آویو با فراز و فرودهایی همراه بوده اما روند کلی به سمت وخامت است. اگرچه گاهی اوقات حرکت‌هایی به سمت عادی‌سازی صورت گرفته اما درگیری کنونی در غزه بار دیگر روابط بین اسرائیل و ترکیه را تیره کرده است.

علی‌رغم تضعیف روابط سیاسی و دیپلماتیک؛، روابط و شراکت اقتصادی بین دو کشور همچنان ادامه داشته و تل‌آویو به عنوان یک شریک اقتصادی مهم برای ترکیه باقی مانده است، به ویژه پس از شروع جنگ سوریه، بنادر اسرائیل به مسیر اصلی صادرات ترکیه به آسیا تبدیل شدند.

امروز تجارت بین اسرائیل و ترکیه به این صورت بوده که صادرات به ترکیه حدود ۲.۵ درصد از کل صادرات اسرائیل را تشکیل می‌دهد، در حالی که واردات از ترکیه حدود ۸ درصد است. علی‌رغم لفاظی‌های ضداسرائیلی، این‌ عدم توازن مدت‌ها بوده که به عنوان یک عامل تثبیت‌کننده در روابط اقتصادی تلقی می‌شود اما به نظر می‌رسد اردوغان به نقطه‌ای بی‌بازگشت رسیده و بحث‌ها در مورد کاهش سطح روابط اقتصادی با ترکیه، شکل‌های ملموس‌تری به خود می‌گیرد. اسرائیل به سیمان ترکیه، سبزیجات، آهن ساختمانی و همچنین منسوجات نیاز دارد و همچنین بخش گردشگری، یک عامل مهم اقتصادی محسوب می‌شود. 

براساس داده‌های رسمی، در ماه مارس که مصادف با انتخابات عمومی آنکارا بود، صادرات ترکیه به اسرائیل با ۴۳۷ میلیون دلار به اوج خود رسید. صادرات ۶ ماهه ترکیه به اسرائیل به ۲ میلیارد و ۳۰۵ میلیون دلار رسید. البته آنکارا اخیرا تصمیم گرفت که ۵۴ محصول صادراتی به اسرائیل را محدود کند. دلیل محدودیت صادرات این بود که اسرائیل به هواپیماهای ترکیه اجازه پرواز در آسمان غزه و توزیع بسته‌های کمکی با چتر نجات را نداد. 

ترس از کسری تجاری 

یکی از دلایل اصلی برای ادامه روند تجارت ترکیه با رژیم صهیونیستی مربوط به نگرانی از کسری تجاری ترک‌ها است، زیرا ترکیه سالانه ۷ میلیارد دلار پتانسیل صادرات به اسرائیل دارد و توقف تجارت بین دو کشور به این معنی بوده که صادرات ترکیه احتمالا تقریبا به این میزان کاهش یابد. همانطور که اشاره شد، واردات ترکیه از اسرائیل کمتر از صادرات بوده و پس از افزایش به ۲.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲، به ۱.۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ کاهش یافت.

به طور خلاصه، توقف تجارت با اسرائیل به این معنی بوده که کسری تجارت خارجی تقریبا ۵ میلیارد دلار کاهش می‌یابد. ترکیه البته می‌تواند با افزایش صادرات خود به کشورهای دیگر، این مشکل را جبران کند. با این حال، این واقعیت که اروپا، بازار اصلی صادرات ترکیه، در رکود به سر می‌برد و ارزش لیر ترک به صورت مصنوعی بالا نگه داشته شده، این کار را دشوار می‌کند. مجموع صادرات ترکیه در سال ۲۰۲۳ نسبت به سال قبل ۰.۶ درصد افزایش یافت و به ۲۵۵ میلیارد و ۷۷۷ میلیون دلار رسید.

کسری تجارت خارجی ترکیه در سال ۲۰۲۳، حدودا ۱۰۶ میلیارد دلار بود که براساس برآوردها در سال جاری به زیر ۱۰۰ میلیارد دلار خواهد رسید که توقف تجارت با اسرائیل می‌تواند این روند را دشوار کند. باید توجه داشت که سال گذشته بخش گردشگری ترکیه با درآمد ۵۴.۳ میلیارد دلاری رکورد شکسته شد. درآمد گردشگری ترکیه در سه ماهه نخست سال ۲۰۲۴ با افزایش ۵.۴ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۸.۷ میلیارد دلار رسید. در صورت تداوم روند افزایشی، به نظر می‌رسد کل درآمد گردشگری تا پایان سال به ۶۰ میلیارد دلار برسد. این احتمالا تاثیر توقف صادرات به اسرائیل را جبران می‌کند. 

تجارت با اسرائیل به نام فلسطین 

افزایش این انتقادات باعث شد تا مقامات ترکیه، مدعی توقف کامل تجارت با اسرائیل شوند اما به نظر می‌رسد که شرکت‌های ترکیه‌ای با انتقال صادرات از طریق فلسطین، این ممنوعیت را دور می‌زنند. داده‌های مجمع صادرکنندگان ترکیه (TIM) ، نشان‌دهنده افزایش قابل توجه صادرات ترکیه به سرزمین‌های اشغالی فلسطین است که اسرائیل کنترل کامل بر ترانزیت کالا را اعمال می‌کند.

بر اساس داده‌های اخیر، صادرات فولاد ترکیه به فلسطین که در سال ۲۰۲۳ بالغ بر ۱۵۶ هزار دلار بود، با رشد فوق‌العاده در سال جاری به ۶۸ میلیون دلار رسید. به طور مشابه، صادرات کابل ترکیه به فلسطین در سال ۲۰۲۳ تنها ۱۳۶۶ دلار بود اما فقط در آگوست ۲۰۲۴، این صادرات به طور چشمگیری به ۱.۷۵ میلیون دلار رسید.

گزارش‌ها حاکی از آن بوده که این صادرات که رسما به مقصد سرزمین‌های اشغالی فلسطین انجام می‌شود، در واقع به اسرائیل و به ویژه ارتش آن می‌رسد. طبق گزارش‌ها، شرکت کابل پاموکاله در دنیزلی یکی از تامین‌کنندگان اصلی کابل برای ارتش اسرائیل است.

همانطور که ملاحظه می‌شود، تجارت ترکیه و اسرائیل به شیوه‌های مختلف ادامه دارد. اگر دولت اردوغان واقعا در اظهارات خود صداقت دارد، در نخستین گام باید صادرات نفت به این رژیم را متوقف کند. باید توجه داشت که اسرائیل تقریبا ۴۰ درصد نفت خود را از طریق خط لوله باکو-تفلیس-جیهان (BTC) دریافت می‌کند که نفت دریای خزر را از طریق آذربایجان، گرجستان و ترکیه به بندر جیهان و از طریق نفتکش‌ها به بنادر اسرائیل می‌رساند.