رقابت صندوق‌های طلا و ارز در بازار سرمایه؛ نقدینگی به کدام سو می‌رود؟

به گزارش اقتصاد معاصر؛ صندوق‌های طلا در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین مقاصد نقدینگی در بازار سرمایه تبدیل شده‌اند؛ ابزاری که با سرمایه اندک، نقدشوندگی مناسب، حذف دغدغه نگهداری فیزیکی طلاونس اثرپذیری هم‌زمان از نرخ ارز و قیمت جهانی اونس، توانسته جایگاه قابل‌توجهی در سبد سرمایه‌گذاران پیدا کند. حالا با طراحی صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی که ظاهرا قرار است در ماه جاری رونمایی شوند، این پرسش مطرح شده که آیا ابزار تازه می‌تواند رقیب مستقیم صندوق‌های طلا باشد یا مسیر متفاوتی را دنبال می‌کند.

بر اساس چارچوب اعلام‌شده از سوی نهادهای ناظر، صندوق‌های درآمد ثابت ارزی با همکاری سازمان بورس و بانک مرکزی طراحی شده‌اند و تعدادی از آنها موافقت اصولی گرفته‌اند؛ با این حال، موافقت اصولی به‌معنای آغاز قطعی پذیره‌نویسی عمومی نیست و مسیر صدور مجوزهای تأسیس، فعالیت و پذیرش باید تکمیل شود. بنابراین صندوق ارزی فعلاً باید در آستانه ورود عملیاتی به بازار ارزیابی شود، نه در جایگاه یک ابزار جاافتاده و آزموده.

تفاوت اصلی این صندوق با صندوق طلا در مبنای ورود و خروج منابع است. در ساختار فعلی، سرمایه‌گذار صندوق ارزی باید از ابتدا ارز در اختیار داشته باشد و همان ارز را برای دریافت واحدهای صندوق وارد کند. هنگام ابطال نیز اصل سرمایه و بازده، به همان ارز منتخب صندوق پرداخت می‌شود. این ویژگی، مرز روشنی میان دو ابزار می‌کشد: صندوق طلا بیشتر برای دارندگان ریال طراحی شده، اما صندوق ارزی در وهله نخست پاسخ‌گوی دارندگان ارز است.

آیا پول از طلا به ارز می‌رود؟

پاسخ کوتاه این است: بخشی از منابع ممکن است جابه‌جا شود، اما خروج گسترده و فوری سرمایه از صندوق‌های طلا بعید به نظر می‌رسد. نخست اینکه سرمایه‌گذار برای ورود به صندوق ارزی باید ارز در اختیار داشته باشد و این یعنی اگر کسی بخواهد از صندوق طلا خارج شود، ابتدا باید واحدهای خود را بفروشد، ریال بگیرد و بعد آن را به ارز تبدیل کند؛ فرایندی که هم هزینه مبادله دارد و هم ریسک زمانی.

دوم اینکه صندوق‌های طلا عمدتاً در قالب صندوق‌های قابل معامله فعالیت می‌کنند و واحدهای آنها در ساعات بازار خریدوفروش می‌شود. اما صندوق‌های ارزی فعلاً به‌صورت صدور و ابطالی طراحی شده‌اند و بازار ثانویه بورسی ندارند. همین موضوع باعث می‌شود سرعت معامله، شفافیت قیمت و امکان ورود و خروج لحظه‌ای در صندوق طلا بیشتر باشد. برای سرمایه‌گذار خردی که به نقدشوندگی و تصمیم‌گیری سریع اهمیت می‌دهد، این تفاوت تعیین‌کننده است.

سومین نکته به بلوغ بازار برمی‌گردد. صندوق‌های طلا سابقه فعالیت طولانی‌تری دارند، حجم دارایی تحت مدیریت آنها بالاست و سازوکار بازارگردانی‌شان برای سرمایه‌گذاران شناخته‌شده‌تر است. در مقابل، صندوق ارزی باید در عمل ثابت کند که می‌تواند هم نقدشوندگی مطلوب ایجاد کند و هم تعهد پرداخت ارز را بدون اصطکاک اجرایی انجام دهد. تا زمانی که سابقه عملکرد روشن و قابل ارزیابی برای این صندوق‌ها شکل نگیرد، طبیعی است که بخشی از سرمایه‌گذاران با احتیاط به آن نزدیک شوند.

با این حال، صندوق ارزی می‌تواند بخشی از دارایی سرمایه‌گذاران محافظه‌کار را جذب کند؛ به‌ویژه کسانی که ارز در اختیار دارند و نمی‌خواهند اسکناس را بدون بازده نگه دارند. اگر این صندوق‌ها بخش اصلی منابع خود را در اوراق و دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت سرمایه‌گذاری کنند، می‌توانند بازدهی کم‌نوسان‌تر از طلا داشته باشند. طبق ضوابط اعلام‌شده، حداقل ۶۰ درصد دارایی این صندوق‌ها باید در اوراق و دارایی‌های ارزی قرار گیرد و بخشی از منابع نیز می‌تواند به سپرده و گواهی سپرده ارزی اختصاص یابد.

کدام جذاب‌تر است؛ طلا یا صندوق ارزی؟

جذابیت هر کدام به نوع دارایی اولیه و سطح ریسک‌پذیری سرمایه‌گذار بستگی دارد. صندوق طلا برای کسی که ریال دارد و هدفش حفظ ارزش پول و بهره‌گیری از رشد هم‌زمان دلار و اونس جهانی است، همچنان ابزار شناخته‌شده‌تر و در دسترس‌تری به شمار می‌رود. این صندوق‌ها می‌توانند در دوره‌هایی که قیمت جهانی طلا و نرخ ارز هم‌جهت رشد می‌کند، بازده بالایی بدهند؛ هرچند همین ویژگی باعث افزایش نوسان و ریسک هم می‌شود.

در مقابل، صندوق ارزی برای دارنده دلار، یورو یا سایر ارزهای مورد پذیرش صندوق جذابیت خاص خود را دارد. این سرمایه‌گذار به‌جای نگهداری ارز در شکل فیزیکی، می‌تواند آن را وارد نهاد مالی تحت نظارت کند و از بازده دارایی‌های ارزی بهره ببرد. از این زاویه، صندوق ارزی بیشتر مکمل صندوق‌های طلاست تا جانشین کامل آنها؛ بازار هدفش نیز متفاوت است و بیش از هر چیز به صادرکنندگان، شرکت‌های ارزآور و دارندگان ارز نزدیک می‌شود.

علیرضا توکلی‌کاشی، تحلیلگر بازار سرمایه، در نقد طراحی فعلی صندوق ارزی می‌گوید اگر این ابزار قرار است فراگیر شود، باید ورود و خروج آن ریالی باشد، نه ارزی. او تأکید می‌کند که عموم مردم ریال دارند و اگر مجبور باشند ارز تحویل بدهند، دامنه سرمایه‌گذاران محدود می‌شود. به گفته او، صندوق ارزی باید شفاف و قابل معامله باشد تا قیمت آن در بازار کشف شود، نه اینکه در فضای بسته و غیرشفاف ارزی ارزش‌گذاری شود.

این دیدگاه، یک اختلاف مهم را آشکار می‌کند: چارچوب رسمی فعلی صندوق ارزی بر مبنای ورود و خروج ارزی بنا شده، اما نگاه برخی کارشناسان این است که برای جذب سرمایه‌گذار عمومی، این ابزار باید به سمت معاملات ریالی و شفافیت بیشتر حرکت کند. به همین دلیل، هنوز نمی‌توان از کوچ بزرگ سرمایه از صندوق‌های طلا به صندوق‌های ارزی سخن گفت. محتمل‌تر آن است که این دو ابزار در کنار هم رشد کنند./مهر