تعطیلی بازار سرمایه، معاملات آپشن را وارد بحران کرد

به گزارش اقتصادمعاصر؛  نگاهی به ابزارهای مختلف بازار سهام و مقایسه آنها با یکدیگر نشان می‌دهد بازار اختیار معامله برخلاف بازار سهام، با یک متغیر حیاتی به نام «زمان» معنا پیدا می‌کند؛ عاملی که مستقیما بر ارزش قراردادها اثر دارد و هر روز سپری‌شدن آن می‌تواند سود یا زیان معامله‌گران را تغییر دهد. با این حال، تجربه تعطیلی‌های اخیر بازار سرمایه نشان داد هنوز سازوکار مشخص و شفافی برای مدیریت اثر تعطیلی‌های ناخواسته بر قراردادهای اختیار معامله وجود ندارد.

بر این اساس باید گفت در قراردادهای اختیار معامله، زمان تا سررسید یکی از مهم‌ترین اجزای ارزش‌گذاری است. دارنده اختیار خرید یا فروش، برای استفاده از یک فرصت در آینده هزینه پرداخت می‌کند و کاهش یا افزایش زمان باقی‌مانده می‌تواند ارزش این فرصت را تغییر دهد. به همین دلیل، تعطیلی چندروزه بازار سهام برای معامله‌گران این ابزار، صرفا به معنای توقف معاملات نیست؛ بلکه می‌تواند ساختار اقتصادی قرارداد را تحت تاثیر قرار دهد.

این در شرایطی است که در ماه‌های اخیر، بازار سرمایه تجربه توقف‌های اضطراری و تعطیلی‌های چندروزه را داشته است. جایی که در مواردی، در جریان توقف بازار سهام به دلیل شرایط خاص، سازمان بورس اعلام کرد به سررسید آپشن‌ها به تعداد روزهای توقف بازار افزوده خواهد شد. البته این اقدام اگرچه در جهت کاهش اثر تعطیلی بر فعالان بازار سهام بوده، اما پرسش مهم‌تر همچنان باقی است؛ چرا باید اصلاحات مربوط به زمان قراردادها پس از وقوع بحران و توقف معاملات انجام شود، نه به‌عنوان بخشی از طراحی اولیه ابزار؟

این در شرایطی است که اختیار معامله بازاری است که کوچک‌ترین تغییر در زمان می‌تواند بر قیمت قرارداد، استراتژی معامله‌گران و مدیریت ریسک آنها اثر بگذارد؛ چرا که معامله‌گری که بر اساس یک سررسید مشخص اقدام به خرید یا فروش اختیار کرده، برنامه معاملاتی خود را بر مبنای تعداد روزهای باقی‌مانده تنظیم می‌کند. بنابراین تعطیلی‌های پیش‌بینی‌نشده، بدون سازوکار دقیق تعدیل، می‌تواند تعادل میان طرفین قرارداد را تغییر دهد.

از سوی دیگر اگرچه در اصلاحات اخیر دستورالعمل معاملات اختیار معامله، امکان بازگشایی قراردادهای آپشن در شرایط توقف دارایی پایه برای مدیریت موقعیت‌های باز پیش‌بینی شده است، اما این تغییر بیشتر به موضوع توقف نماد پایه مربوط می‌شود و مسئله اثر تعطیلی عمومی بازار سرمایه بر زمان قراردادها همچنان نیازمند توجه سیاستگذار است.

ضرورت نگاه متفاوت به ابزارهای مشتقه

این گزارش می‌افزاید: یکی از مشکلات بازار سرمایه ایران، نگاه سنتی به ابزارهای جدید مالی است؛ در حالی که اختیار معامله با سهام عادی تفاوت اساسی دارد؛ چرا که در بازار سهام، تعطیلی چندروزه معمولا تنها به توقف خرید و فروش منجر می‌شود، اما در بازار مشتقه، زمان بخشی از خودِ دارایی مالی است.

این در شرایطی است که در بازارهای توسعه‌یافته، برای ابزارهای مشتقه، سناریوهای مختلفی برای شرایط اضطراری، تعطیلی بازار، توقف دارایی پایه و تغییر تقویم معاملاتی از قبل تعریف می‌شود تا حقوق طرفین قرارداد حفظ شود. از این رو، نبود چارچوب شفاف و از پیش اعلام‌شده می‌تواند اعتماد معامله‌گران حرفه‌ای به این ابزار را کاهش دهد.

در مجموع باید گفت توسعه بازار اختیار معامله در ایران نیازمند افزایش عمق، نقدشوندگی و اعتماد فعالان است؛ و زمانی که سرمایه‌گذار برای استفاده از یک ابزار پوشش ریسک یا کسب بازده وارد بازار سرمایه می‌شود، باید مطمئن باشد قواعد بازی در شرایط عادی و غیرعادی مشخص است.

بنابراین، ابزارهای مالی پیشرفته نیازمند قواعد پیشرفته هستند؛ و در این راستا اختیار معامله بدون مدیریت دقیق عنصر زمان، نمی‌تواند نقش واقعی خود را در کاهش ریسک و توسعه بازار سرمایه ایفا کند. بدین جهت انتظار می‌رود متولیان بازار سرمایه، پیش از وقوع بحران‌های بعدی، سازوکاری شفاف برای اثر تعطیلی‌ها بر سررسید و ارزش قراردادهای اختیار معامله تدوین کنند./تسنیم