خسارت ۲۰ میلیارد دلاری ناترازی گاز به کشور

مهدی هاشم‌زاده، کارشناس انرژی در گفت‌وگو با اقتصاد معاصر بیان کرد: انباشت ناترازی‌های مختلف در کشور سبب بحران‌های زیادی شده است. یکی از مهم‌ترین ناترازی‌های کشور، ناترازی در بخش انرژی تلقی می‌شود. این ناترازی سبب کسری بودجه برای دولت خواهد شد که نتیجه‌ای جز تورم ندارد.

این کارشناس گفت: تبلور ناترازی در بخش گاز بوده که این ناترازی به حدود ۳۰۰ میلیون در روز رسیده است. با ادامه پیدا کردن این وضعیت، تامین گاز صنایع و نیروگاه‌ها به مشکل برخواهد خورد و در پی آن، درآمد‌های ارزی کشور کاهش می‌یابد.

وی ادامه داد: با ناترازی گاز، کشور از درآمد ۵ میلیارد دلاری صادرات نفت کوره و گازوئیل محروم شده است، چرا که به جای صادرات مجبور بوده تا سوخت جایگزین را به جای گاز به نیروگاه‌ها و صنایع اختصاص دهد.

این کارشناس انرژی ادامه داد: تولید روزانه گاز در ایران تقریبا ۹۰۰ میلیون مترمکعب بوده که رقم کمی نیست و معادل یک‌نهم مصرف گاز کل اروپا در روز‌های سرد سال به شمار می‌رود. با این حال تا زمانی که مدیریت مصرف به‌ طور موثر حل نشود، ناترازی به قوت خود باقی خواهد ماند.

هاشم زاده گفت: شدت مصرف انرژی در بخش صنعت ایران دو برابر میانگین جهانی بوده و این وضعیت ناشی از قیمت پایین گاز است. متاسفانه هیچ‌کس مسؤولیت بهینه‌سازی مصرف انرژی را بر عهده نمی‌گیرد؛ نه در زمینه بهینه‌سازی مصرف آب و نه در حوزه گاز، متولی مشخصی وجود ندارد. این در حالی بوده که وزارتخانه‌های نفت و نیرو وظایفی در این زمینه داشته اما هیچ‌کدام مسؤولیت حل مشکلات بهینه‌سازی را بر عهده نمی‌گیرند.

وی گفت: البته این دو وزارتخانه به طور کلی متولی تولید هستند و اساسا جنس بهینه‌سازی با تولید متفاوت است. متولی بهینه‌سازی مصرف انرژی در برنامه هفتم توسعه، به عنوان یک معاونت زیر نظر رئیس‌ جمهور معرفی شده اما تا زمانی که یک نهاد متولی واحد ایجاد نشود، هیچ سازمانی پاسخگوی مسائل بهینه‌سازی در کشور نخواهد بود. معاونت بهینه‌سازی می‌تواند به عنوان یک نهاد بالادستی، وزارتخانه‌های مختلف را هماهنگ و پاسخگو کند.

وی ادامه داد: قطع گاز صنایع در حداقل‌ترین حالت، معادل ۱۵ میلیارد دلار خسارت مستقیم به کشور وارد کرده و موجب عقب‌ماندگی صادرات صنایع می‌شود.

هاشم زاده با اشاره به مشکلاتی که عامل ایجاد ناترازی هستند، گفت: اگر ناترازی گاز به‌ طور جدی مورد توجه قرار نگیرد، عدم‌النفع‌های کشور ممکن است به دو برابر وضعیت فعلی افزایش یابد. این مشکل، از سه جنبه تامین سوخت، صادرات و عدم‌النفع‌های اقتصادی، به کشور آسیب خواهد زد.

این کارشناس انرژی تاکید کرد: باید اقدامات لازم برای بهینه‌سازی مصرف انرژی انجام شود. برخی بر این باورند که قیمت پایین و روابط مالی نادرست، مانع از بهینه‌سازی می‌شود. در مدیریت مصرف گاز و حل ناترازی آن، سه موضوع اصلی وجود دارد. نخست، مصرف خانگی که در زمان اوج، ۸۰ تا ۹۰ درصد افزایش مصرف گاز را شامل می‌شود؛ دوم، مصرف نیروگاهی که ۸۳ درصد از سوخت نیروگاه‌های کشور را گاز تشکیل می‌دهد و سوم، صنایع که مصرف آنها دو برابر استاندارد‌های جهانی است.

وی گفت: شدت انرژی کشور دو برابر میانگین جهانی بوده و باید به این موضوع توجه کنیم که اگر صنایع به سمت بهینه‌سازی حرکت کنند، به راحتی می‌توان ۲۵ درصد کاهش مصرف انرژی داشته باشیم. حتی صنایع می‌توانند برای جبران ناترازی خود از ابزار‌های ذخیره‌سازی گاز استفاده کنند. 

هاشم‌زاده افزود: در بخش خانگی باید به کیفیت تجهیزات توجه شود. همچنین گواهی صرفه‌جویی انرژی که یکی از اقدامات خوب وزارت نفت است، باید از طرف دولت تقویت شود. در این صورت سرمایه‌گذاران به جای ورود به بازار‌های مخرب، به سمت بهینه‌سازی مصرف گاز می‌روند.

هاشم زاده با اشاره به تعویض بخاری‌ها به عنوان یک اقدام راهبردی گفت: تعویض بخاری‌های فرسوده با بخاری‌های هرمتیک درجه یک از جمله اقداماتی است که باید در جهت بهبود کیفیت تجهیزات گرمایشی در مناطق سردسیر، با تامین مالی دولت یا صنعت انجام شود.

این کارشناس اقتصادی گفت: مصرف‌کنندگان را باید تقسیم‌بندی کرد. اگر مصرف‌کننده‌ای بدمصرف است، باید در یک الگو قرار گیرد و اگر صرفه‌جویی می‌کند، پاداش بگیرد. 

وی افزود که برای بهبود مصرف در بخش خانگی، باید به سمت نظام تعرفه‌گذاری پلکانی حرکت کنیم و این نظام را به‌ طور کامل اجرایی کنیم. این موضوع در بودجه نیز آمده و بر اساس آن، افرادی که خارج از الگوی مصرف انرژی عمل می‌کنند، نباید به صورت یارانه‌ای، هزینه گاز را پرداخت کنند.

این کارشناس انرژی معتقد است: این رویکرد باعث می‌شود تا مصرف گاز برای پرمصرف‌ها جدی‌تر به نظر برسد و آنها را به صرفه‌جویی تشویق کند. همچنین باید قیمت پلکان‌های هشتم گاز به بعد، گاز اصلاح شود که حدود ۲۰ هزار تومان به ازای هر مترمکعب تغییر خواهد یافت، در حالی که اکنون، قیمت پله نهم کمتر از ۲ هزار تومان است.