چرا ایران در بازار جهانی گاز جایگاهی ندارد؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ طبق گزارش دوماه اول سالجاری سازمان توسعه و تجارت ایران، صادرات گاز طبیعی کشورمان، از لحاظ ارزشی با ۳ درصد رشد نسبت به مشابه سال قبل به ۱۴ میلیون دلار و با افزایش وزنی ۱۳ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۱۹۸ هزار تن رسیده است.

به عبارتی با توجه به افزایش صادرات گاز، روزانه حدود ۳۹ میلیون متر مکعب است که در سال برابر با ۱۴.۵ میلیارد متر مکعب در سال می‌شود و به همین علت در بازار جهانی گاز جایگاهی نداریم. این در حالی است که در اسناد بالا دستی سهم ایران از تجارت گاز باید به ۱۰ درصد برسد.

حبیب الله ظفریان مدیرکل دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن مرکز پژوهش‌های مجلس معتقد است: ایران دارنده دومین ذخایر گازی متعارف جهان است و از لحاظ تولید گاز در جایگاه سوم و از لحاظ مصرف گاز در جایگاه چهارم قرار دارد اما در تجارت گاز وضع مطلوبی ندارد و سهمش در بازار جهانی کمتر از ۲درصد است.

وی افزود: درصورتی‌که روسیه، قطر و ترکمنستان با توجه به جایگاهی که در منابع گازی دارند، سهم مناسبی از تجارت گاز کسب کرده‌اند. البته هدف‌گذاری شده بود که سهم ایران از صادرات گاز به ۸ تا ۱۰ درصد برسد اما به‌دلیل رشد مصرف نتوانستیم به این مهم دست یابیم.

این کارشناس انرژی درباره ضرورت تجارت گاز گفت: سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی در بند ۱۳ به افزایش صادرات گاز و برق اشاره دارد و در سیاست‌های کلی برنامه هفتم توسعه نیز به لزوم تبدیل ایران به مرکز مبادلات انرژی منطقه اشاره شده است.

چرا صادرات گاز نداریم؟
طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس با عنوان " ناترازی گاز طبیعی در کشور (٢): چارچوب راهکار‌های پیشنهادی" بیش از ۷۰ درصد سبد انرژی کشور به گاز وابسته است و در سالیان اخیر با محدودیت افزایش ظرفیت تولید و ادامه روند رشد مصرف در همه بخشها، میزان عرضه و تقاضای گاز طبیعی دچار ناترازی شده است به طوری که در سال، ١٤٠١ میزان ناترازی به صورت متوسط در سه ماه سرد سال و در سردترین ماه سال به ترتیب ٢٢٧ و ٣١٥ میلیون مترمکعب در روز بوده است.

محمد صادق مهرجو کارشناس انرژی نیز متعقد است: در ۱۱ سال اخیر و از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱ سالیانه ۴.۸ درصد رشد مصرف گاز داشتیم در حالی که رشد تولید گاز، ۳.۸ درصد در سال بوده؛ لذا سالانه یک درصد تولید از مصرف عقب ماند؛ بنابراین هرچند کشور در زمینه تولید گاز موفق بوده اما در زمینه مصرف نتوانسته موفق باشد به همین دلیل علاوه بر اینکه فرصت صادراتی گاز را از دست دادیم سبب ناترازی‌های گسترده در این حوزه شده‌ایم.

چه باید کرد؟
طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس سه اصل سیاست‌گذاری و مدیریت مصرف، بهینه سازی مصرف و افزایش تولید باید مورد توجه قرار گیرد.

سیاستگذاری و مدیریت مصرف
در این حوزه باید به افزایش ذخیره‌سازی گاز طبیعی در کشور توجه شود و میزان ذخیره‌سازی معادل حداقل ١٠درصد مصرف سالیانه گاز در اوج مصرف برسد. علاوه بر آن جلوگیری از تشدید ناترازی با تغییر راهبرد‌های فعلی ازجمله توسعه صنعتی کشور مبتنی بر توسعه واحد‌های تکمیلی به جای ایجاد صنایع انرژی‌بر جدید، تبدیل نیروگاه‌های گازی به سیکل ترکیبی و الزام عملی به رعایت مبحث (١٩) مقررات ملی ساختمان از جمله فعالیت‌های دیگر است.

اصلاح ساختار متولی بهینه‌سازی در کشور از طریق تجمیع ساختار‌های موجود به‌منظور پیگیری و در اولویت قرار گرفتن موضوع بهینه‌سازی انرژی در کشور در کنار رصد و پایش زنجیره ارزش گاز آن از طریق سامانه‌ها و تجهیزات هوشمند به‌ویژه نصب کنتورهاس هوشمند برای مشترکان از جمله دیگر فعالیت‌های مهم این حوزه است.

بهینه‌سازی مصرف
توسعه بازار بهینه‌سازی انرژی از طریق تشکیل حساب بهینه‌سازی مصرف انرژی به‌منظور تسویه گواهی‌های صرفه‌جویی انرژی بخش خصوصی و مردم، اصلاح موضعی تعرفه گاز طبیعی در بخش صنعتی با جزئیات بیشتر، بهبود ساختار و تعرفه پلکان‌های مصرفی در بخش خانگی و همچنین تسری الگوی تعرفه‌گذاری افزایشی پلکانی به سایر بخش‌های مصرفی نظیر مشترکان تجاری، حذف یارانه زنجیره گاز و انتقال هدفمند آن به انتهای زنجیره و زمینه‌سازی جهت بهینه‌سازی مصرف در طول زنجیره ارزش گاز از جمله فعالیت‌های مهم این حوزه است.

افزایش ظرفیت تولید
خودتأمینی گاز صنایع عمده با ایجاد امکان سرمایه‌گذاری آنها در طرح‌های جمع‌آوری گاز‌های مشعل و توسعه میادین کوچک گازی، توسعه میادین گازی مبتنی‌بر صادرات به‌منظور افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در این حوزه از جمله فعالیت‌های مهم افزایش ظرفیت تولید بوده که باید مورد توجه قرار بگیرد.