از بازی دوگانه ترکیه تا محاصره کاغذی

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ روزنامه‌های مهم کشور در گزارش‌های امروز خود به موضوعاتی از جمله تجارت خارجی، نقش ترکیه در تحولات ژئوپلیتیک، تولید گندم، رکود اقتصادی دبی، بازار مسکن و صادرات نفت ایران پرداخته‌اند.

روزنامه دنیای اقتصاد در گزارش ویژه اقتصادی خود با عنوان «تله تمرکز در تجارت ایران» به تمرکز شدید تجارت خارجی ایران بر امارات و چند کشور محدود و ضرورت تنوع‌بخشی شبکه‌های تجاری، لجستیکی و مالی پرداخته و نوشته است: «تحریم‌ها ساختار تجارت خارجی ایران را به‌سمت تمرکز شدید سوق داده‌اند؛ به‌طوری‌که تعداد مقاصدی که ۸۰ درصد صادرات ایران را جذب می‌کنند، از دهه ۱۳۸۰ تاکنون به‌طور چشمگیری کاهش یافته و عملا به چند کشور محدود رسیده است. در این میان، امارات—به‌خصوص دبی و بندر جبل‌علی—به مهم‌ترین گلوگاه وارداتی و مالی ایران تبدیل شده و اکنون بیش از ۳۰ درصد واردات از این مسیر انجام می‌شود. تیره‌شدن روابط دو کشور و محدودیت‌های اخیر، آسیب‌پذیری ساختار فعلی را آشکار کرده است. ایران برای حفظ تاب‌آوری تجاری باید به‌سرعت به سمت تنوع‌بخشی شبکه‌های لجستیک، مالی و شرکای تجاری حرکت کند. کشورهایی مانند عمان، پاکستان، عراق و هند ظرفیت ایفای بخشی از نقش امارات را دارند اما توسعه زیرساخت‌های داخلی مانند کریدور شمال–جنوب، بنادر جنوبی و ابزارهای مالی نوین نیز ضروری است. این گذار هرچند پرهزینه است، می‌تواند به کاهش تحریم‌پذیری و افزایش استقلال تجاری ایران منجر شود.»

روزنامه شرق با عنوان «بازی دوگانه ترکیه» در گزارش اقتصادی خود به بررسی نقش پنهان و فرصت‌طلبانه ترکیه در تحولات ژئوپلیتیک منطقه پرداخته و نوشته است: «ترکیه در ظاهر در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران موضعی حمایتی از تهران گرفته اما هم‌زمان با سرعت در حال تقویت مسیرهای ترانزیتی است که وابستگی اروپا به تنگه هرمز را کاهش داده و ایران را از معادلات انرژی کنار می‌زند. توافق «مسیر ترامپ» میان آمریکا، آذربایجان و ارمنستان، عملا فصل تازه‌ای در کریدور زنگزور ایجاد کرد؛ مسیری که دسترسی ایران از طریق ارمنستان به اروپا را محدود و ترکیه را به بازیگر کلیدی قفقاز جنوبی تبدیل می‌کند. ترکیه بلافاصله اتصال ریلی خود را به این مسیر آغاز کرده و حمایت مالی گسترده جذب کرده است. هم‌زمان با پروژه زنگزور، آنکارا با راه‌اندازی «راه توسعه» و پیشنهاد خط لوله‌های جدید نفت و گاز از عراق و حتی قطر، در پی دور زدن تنگه هرمز و تبدیل‌شدن به دروازه انرژی اروپا است. قراردادهای امنیتی و انرژی ترکیه با عراق نیز در همین جهت عمل می‌کنند. مجموعه این تحولات نشان می‌دهد ترکیه در حالی که در ظاهر میانجی‌گری می‌کند، در عمل برنده پنهان تغییرات ژئوپلیتیک منطقه و در پی تثبیت موقعیت ترانزیتی و انرژی خود است.»

روزنامه اعتماد در گزارش اقتصادی خود با عنوان «نگرانی برای نان نداريم» به وضعیت تولید گندم در سال جاری، میزان سطح زیرکشت، پیش‌بینی برداشت وضعیت نهاده‌های کشاورزی و سیاست‌های حمایتی دولت پرداخته و نوشته است: «تولید گندم امسال بر اساس برنامه‌ریزی‌های وزارت جهاد کشاورزی بین ۱۳.۵ تا ۱۴ میلیون تن پیش‌بینی می‌شود که از این میزان حدود ۱۰ میلیون تن به مراکز خرید دولتی تحویل خواهد شد. سطح زیرکشت شامل بیش از ۲.۲ میلیون هکتار آبی و ۴.۶ میلیون هکتار دیم است و تاکنون حدود ۷۰۰ هزار تن گندم خریداری شده است. بنا به گفته مجید آنجفی، وضعیت رويشی مزارع مطلوب بوده و نهاده‌هایی مانند بذر، کود و سموم به‌موقع تامین شده‌اند. نیاز سالانه نانوايی‌ها حدود ۱۲ میلیون تن است و با تولید امسال، کشور تقریبا به مرز خودکفایی نزدیک شده و نگرانی برای تامین نان وجود ندارد. واردات صرفا برای پوشش کسری احتمالی انجام می‌شود. آنجفی همچنین تاکید می‌کند که مشکل خاصی در تامین کودهای اوره، فسفاته و پتاسه وجود ندارد و دولت با پرداخت یارانه ریالی افزایش قیمت‌ها را کنترل کرده است. به گفته وی، سیاست‌های حمایتی دولت موجب ثبات بازار، حفظ انگیزه کشاورزان و استمرار روند رو به رشد تولید گندم شده است.»

روزنامه فرهیختگان با عنوان «تعطیلی دبی به روایت آمریکایی‌ها» در گزارش اقتصادی خود به بررسی رکود کم‌سابقه اقتصادی و گردشگری دبی پس از آغاز درگیری‌های منطقه‌ای پرداخته و نوشته است: «در ماه‌های اخیر، اقتصاد دبی با شوکی کم‌سابقه روبه‌رو شده و نشانه‌های رکود در گردشگری، هتلداری و بخش خصوصی غیرنفتی به‌وضوح دیده می‌شود. گزارش‌های معتبر بین‌المللی مانند مودیز، CoStar و S&P Global نشان می‌دهد اشغال هتل‌های دبی پس از آغاز درگیری‌های ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ از حدود ۸۰ درصد به سطوحی نزدیک ۱۰ تا ۳۰ درصد سقوط کرده و بسیاری از هتل‌های مشهور یا به دلیل صرفه اقتصادی یا به‌بهانه بازسازی تعطیل شده‌اند. ترافیک مسافران فرودگاه دبی تا ۶۶ درصد کاهش یافته و تخفیف‌های سنگین ۴۰ تا ۶۰ درصدی نیز نتوانسته تقاضا را احیا کند. هم‌زمان شاخص مدیران خرید امارات به ضعیف‌ترین سطح پنج‌سال اخیر رسیده و اختلالات حمل‌ونقل و افزایش هزینه سوخت، فشار تورمی ایجاد کرده است. با وجود بسته‌های حمایتی یک‌میلیارد درهمی، تحلیل‌ها از ادامه خروج سرمایه، کاهش گردشگران و تضعیف جایگاه دبی به‌عنوان مقصد امن سرمایه و سفر حکایت دارد، درحالی‌که هزینه زندگی همچنان رو به افزایش است.»

روزنامه جوان در گزارش اقتصادی خود با عنوان «عدالتخانه به کمک مستاجران آمد» به افزایش شدید اجاره‌بها و تشدید فشار بر مستاجران پرداخته و نوشته است: «با نزدیک شدن فصل جابه‌جایی مستاجران، بازار اجاره با جهش کم‌سابقه قیمت‌ها مواجه شده و سهم اجاره از درآمد خانوار به ۵۰ تا ۷۰ درصد و حتی بیشتر رسیده است. برخی مالکان و صاحبان مجتمع‌های تجاری بدون رعایت قوانین، اجاره‌ها را تا ۱۰۰ درصد افزایش داده‌اند؛ موضوعی که به گرانی کالاها و تشدید فشار معیشتی منجر شده است. طبق گفته کارشناسان، ضعف در اجرای قوانین مالیاتی و تخلفات گسترده مشاوران املاک—از جمله ثبت نکردن قراردادها در سامانه املاک—به این وضعیت دامن زده است. سازمان بازرسی نسبت به این تخلفات هشدار داده و تعزیرات را مکلف به برخورد با واحدهای متخلف کرده است. هم‌زمان، شورای عالی امنیت ملی در شرایط جنگی مصوب کرده که تمام قراردادهای اجاره‌ای که مهلتشان در این دوره پایان می‌یابد، به‌صورت خودکار دو ماه تمدید شود اما نبود ضمانت اجرایی باعث شده بسیاری از مالکان از اجرای آن سر باز بزنند و ضرورت ورود جدی‌تر نهادهای نظارتی احساس شود.»

روزنامه ایران با عنوان «محاصره کاغذی» در گزارش اقتصادی خود به بررسی امکان‌پذیری توقف کامل صادرات نفت ایران در شرایط تشدید فشارهای خارجی و ادعای محاصره دریایی پرداخته و نوشته است: «با افزایش فشارهای خارجی بر صنعت نفت ایران و طرح دوباره موضوع محاصره دریایی، این پرسش مطرح شده که آیا چنین اقداماتی می‌تواند به توقف کامل صادرات نفت ایران منجر شودیا خیر، بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد صنعت نفت ایران در سال‌های اخیر با شرایط تحریمی سازگار شده و از طریق مدیریت انعطاف‌پذیر تولید، استفاده از مسیرهای مختلف صادراتی و روش‌های عملیاتی توانسته فعالیت خود را ادامه دهد؛ بنابراین آنچه از آن به‌عنوان محاصره یاد می‌شود بیشتر جنبه فشار سیاسی دارد. همچنین ادعای انفجار چاه‌ها در صورت توقف تولید از نظر متخصصان مبنای علمی ندارد و کاهش یا توقف تولید می‌تواند به‌صورت ایمن مدیریت شود و حتی در برخی میادین به بهبود فشار مخزن کمک کند. کارشناسان همچنین معتقدند اجرای محاصره کامل نفتی به دلیل گستردگی منطقه و محدودیت‌های فنی در کنترل کشتیرانی بسیار دشوار است و حتی در صورت تشدید فشارها، صادرات نفت ایران از مسیرهای مختلف ادامه می‌یابد. نقش چین به‌عنوان یکی از خریداران مهم نفت ایران نیز قابل توجه است، هرچند این کشور تلاش می‌کند میان منافع اقتصادی خود و روابطش با آمریکا و کشورهای منطقه توازن برقرار کند. در مجموع ارزیابی‌ها نشان می‌دهد ایران می‌تواند در کوتاه‌مدت با استفاده از راهکارهای مختلف این شرایط را مدیریت کند.»