۱۰ شوک بزرگ نفتی جهان از ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۶

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ نمودار روند قیمت جهانی نفت از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که بازار نفت همواره در معرض شوک‌های ژئوپلیتیکی واقتصادی قرار داشته و حتی در برابر پدیده هایی مثل کرونا که هیچ ارتباط مستقیمی با نفت ندارد، نوسانات قابل توجهی را تجربه کرده است. از جنگ‌های خلیج فارس گرفته تا بحران مالی ۲۰۰۸، همه‌گیری کرونا و جنگ اوکراین، هر رویدادی جهشی یا سقوطی در قیمت نفت ایجاد کرده است.

آخرین نقطه روی این نمودار، انسداد تنگه هرمز در اثر تجاوز آمریکایی-صهیونی به ایران است که نه فقط از نظر شدت، بلکه از نظر ماهیت و پیامدهای بالقوه، در مقایسه با سایر شوک‌های نفتی، پدیده‌ای متفاوت به نظر می‌رسد.

برخلاف شوک‌های قبلی که عمدتا ناشی از کاهش عرضه از سوی یک کشور یا منطقه خاص بودند، انسداد تنگه هرمز به دلایلی که در ادامه بیان شده است، شوکی بی‌سابقه تلقی می‌شود.

گستردگی اختلال در عرضه: حدود ۲۰ درصد از نفت جهان و ۲۰ تا ۳۰ درصد از گاز طبیعی مایع جهان از این تنگه عبور می‌کند. هیچ مسیر جایگزین عملی با ظرفیت مشابه وجود ندارد، برخلاف جنگ اوکراین که نفت روسیه تا حدی از مسیرهای دیگر جابه‌جا شد.

همزمانی با سایر بحران‌ها: این شوک در شرایطی رخ می‌دهد که اقتصاد جهانی هنوز از تورم پساکرونا و جنگ اوکراین رهایی نیافته است. ذخایر استراتژیک نفت کشورهای مصرف‌کننده (مانند آمریکا و چین) در پایین‌ترین سطح خود قرار دارد.

اثرات سرریز گسترده: افزایش قیمت نفت مستقیما به قیمت بنزین، گازوئیل، پلاستیک، کود شیمیایی و مواد غذایی منتقل می‌شود. برخلاف شوک ۲۰۰۸ که ناشی از بحران مالی بود، این شوک مستقیما از کانال عرضه به اقتصاد جهانی ضربه می‌زند.

به هر ترتیب این نمودار تاریخی نشان می‌دهد که هر شوک عرضه یا تقاضا، الگوی خاص خود را در روند قیمت نفت داشته اما انسداد تنگه هرمز به دلیل مقیاس گسترده، نبود مسیر جایگزین موثر و شرایط خاص اقتصاد جهانی، می‌تواند به یکی از بحرانی‌ترین رویدادهای تاریخ انرژی تبدیل شود.

در همین راستا بانک جهانی در گزارشی که اخیرا منتشر کرده به تفاوت بحران فعلی با سایر شوک‌های نفتی اشاره کرده و نوشته است: «سوابق تاریخی، اهمیت شوک فعلی را نشان می‌دهد. زمانی که پس از تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز از صادرات نفت فدراسیون روسیه -تقریبا ۳۰ درصد از صادرات آن و ۳ درصد از عرضه جهانی- از بازارهای جهانی قطع شد، قیمت نفت خام برنت ظرف ۲ ماه بیش از ۳۰ درصد افزایش یافت و برای ۴ ماه دیگر بالا ماند. جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۰ حدود ۴ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی نفت را حذف کرد؛ حدود ۶-۷ درصد از کل آن زمان که باعث شد قیمت‌ها ظرف ۳ ماه بیش از دو برابر شوند. اختلال فعلی بسیار بزرگتر است و حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز یا ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت را تحت تاثیر قرار داده و تاکنون منجر به رشد۶۰ درصدی قیمت نفت شده است.