بحران تازه انرژی در اروپا؛ تنش‌های خاورمیانه بازار جهانی گاز را ملتهب کرد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ اروپا با چالش بزرگی برای پر کردن ذخایر گاز خود برای زمستان آینده روبه‌رو شده است؛ چالشی که با گسترش تنش‌ها و درگیری میان آمریکا و اسرائیل با ایران، به‌طور قابل‌توجهی پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر شده است. پیامدهای این درگیری باعث اختلال در تولید و حمل‌ونقل گاز طبیعی مایع (LNG) شده و همین موضوع عرضه جهانی را محدود و قیمت‌ها را به‌طور چشمگیری افزایش داده است.

ذخایر گاز نقش حیاتی در تامین انرژی اروپا در فصل زمستان دارند، زیرا برای تامین گرمایش و تولید برق مورد استفاده قرار می‌گیرند. با این حال، پیش‌بینی می‌شود ذخایر گاز اروپا در پایان فصل گرمایش امسال به‌مراتب پایین‌تر از سطح معمول باشد. همین مساله اروپا را مجبور می‌کند در فصل تابستان حجم بیشتری از گاز را برای پر کردن مخازن و تاسیسات ذخیره‌سازی در سراسر قاره خریداری کند.

از زمان حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ و کاهش شدید واردات گاز خط لوله از روسیه، اروپا بیش از گذشته به واردات LNG وابسته شده است. پیش از آن، گاز طبیعی مایع فقط حدود ۱۹ درصد از کل عرضه گاز اروپا را تشکیل می‌داد اما اکنون انتظار می‌رود این سهم در سال جاری به حدود ۴۵ درصد برسد؛ رقمی معادل حدود ۱۷۴ میلیارد مترمکعب گاز که برابر با حمل آن توسط نزدیک به ۱۸۰۰ کشتی حامل LNG است. این برآورد بر اساس داده‌های شرکت S&P Global ارائه شده است.

در همین حال، تحلیلگران شرکت تحلیلی Kpler اعلام کرده‌اند که خریداران اروپایی برای پر کردن ذخایر گاز در تابستان امسال باید معادل حدود ۷۰۰ محموله LNG، یا حدود ۶۷ میلیارد مترمکعب گاز، تامین کنند. این میزان حدود ۱۸۰ محموله، معادل ۱۷ میلیارد مترمکعب، بیشتر از سال گذشته است. بخشی از این گاز از طریق خطوط لوله از کشورهایی مانند نروژ و الجزایر تامین خواهد شد و مقدار بسیار محدودی نیز همچنان از روسیه می‌رسد اما بخش عمده نیاز اروپا باید از طریق محموله‌های LNG وارداتی تامین شود.

هم‌زمان با تشدید تنش‌ها در خاورمیانه، قیمت گاز طبیعی و LNG در بازارهای جهانی به‌سرعت افزایش یافته است. شاخص قیمت گاز اروپا در مقطعی به بالاترین سطح خود از اوایل سال ۲۰۲۳ رسید و فقط در طول یک هفته نزدیک به ۵۰ درصد افزایش یافت. این جهش قیمتی در پی تعطیلی میدان‌های گازی قطر رخ داد؛ میدانی که حدود یک‌پنجم عرضه جهانی LNG را تشکیل می‌دهد. همچنین شاخص جهانی LNG موسوم به Japan-Korea Marker نیز تا حدود ۶۸ درصد افزایش یافت، زیرا خریداران در سراسر جهان تلاش کردند محموله‌های جایگزین برای گاز قطر پیدا کنند.

افزایش قیمت‌ها هزینه واردات گاز برای اروپا را نیز به‌طور قابل‌توجهی بالا برده است. بر اساس محاسبات رویترز، هزینه خرید ۱۸۰ محموله اضافی LNG که اروپا برای پر کردن ذخایر خود نیاز دارد، از حدود ۶.۷ میلیارد دلار در هفته گذشته به حدود ۱۰.۱ میلیارد دلار افزایش یافته است. در مجموع، هزینه تامین حدود ۶۷ میلیارد مترمکعب گاز برای پر کردن ذخایر تابستانی اکنون به حدود ۴۰ میلیارد دلار رسیده که نسبت به برآوردهای قبلی حدود ۱۳.۶ میلیارد دلار بیشتر است.

تحلیلگران همچنین هشدار داده‌اند که سطح ذخایر گاز اروپا در پایان ماه مارس احتمالا بین ۲۲ تا ۲۷ درصد پر خواهد بود؛ در حالی که میانگین پنج‌ساله این رقم حدود ۴۱ درصد است. اگر در هفته‌های آینده به‌دلیل اختلال در عرضه از خاورمیانه محموله‌های LNG کمتری به اروپا برسد، ممکن است سطح ذخایر حتی کمتر از این مقدار نیز شود.

یکی از نقاط حساس در این بحران، تنگه حیاتی هرمز است؛ مسیری که سالانه حدود ۱۲۰ میلیارد مترمکعب LNG، معادل حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی این سوخت، از آن عبور می‌کند. بر اساس برآورد تحلیلگران، حدود چهارپنجم این محموله‌ها به سمت بازارهای آسیایی ارسال می‌شود. اگر اختلال در عبور کشتی‌ها از این مسیر فقط برای یک ماه ادامه پیدا کند، ممکن است حدود ۷ میلیون تن LNG، معادل نزدیک به ۹.۷ میلیارد مترمکعب گاز، از بازار جهانی حذف شود. در این شرایط، اروپا نیز به‌دلیل رقابت شدید با خریداران آسیایی برای دستیابی به محموله‌های جایگزین، ممکن است حدود ۵.۵ میلیون تن LNG، معادل ۷.۶ میلیارد مترمکعب گاز، را از دست بدهد.

در چنین سناریویی، تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند قیمت گاز در اروپا می‌تواند به‌طور قطعی از ۶۰ یورو به ازای هر مگاوات ساعت عبور کند، در حالی که قیمت فعلی حدود ۵۰ یورو است و در پایان هفته گذشته حدود ۳۲ یورو بود. در صورت تداوم تعطیلی مجتمع بزرگ صادراتی قطر در راس لفان، احتمال بروز فشاری مشابه بحران انرژی سال ۲۰۲۲ نیز وجود دارد و حتی قیمت‌هایی در محدوده ۱۰۰ یورو به ازای هر مگاوات ساعت نیز دور از انتظار نخواهد بود.

در حال حاضر نروژ، بزرگ‌ترین تامین‌کننده گاز اروپا، با حداکثر ظرفیت در حال تولید است و امکان افزایش سریع عرضه از این کشور وجود ندارد. بنابراین بخش عمده تقاضای اضافی اروپا برای پر کردن ذخایر، ناگزیر باید از طریق LNG تامین شود.

در این میان، ایالات متحده به بزرگ‌ترین تامین‌کننده LNG برای اروپا تبدیل شده و پس از نروژ دومین تامین‌کننده بزرگ گاز این منطقه به شمار می‌رود. طبق داده‌های کمیسیون اروپا، سهم آمریکا از عرضه گاز اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۵.۴ درصد بوده، در حالی که سهم قطر حدود ۳.۵ درصد گزارش شده است. با وجود فشار واشنگتن برای افزایش خرید LNG از سوی اروپا و برنامه‌ریزی برای افزایش ظرفیت صادرات، کارشناسان معتقدند ایالات متحده نیز در کوتاه‌مدت قادر نیست کاهش احتمالی عرضه از سوی قطر را به‌طور کامل جبران کند.

با این حال، بر اساس پیش‌بینی‌های International Energy Agency، انتظار می‌رود عرضه جهانی LNG در سال ۲۰۲۶ بیش از ۷ درصد، معادل حدود ۴۲ میلیارد مترمکعب، افزایش یابد که بخش عمده این افزایش از پروژه‌های جدید صادراتی در ایالات متحده تأمین خواهد شد.