لزوم‌ بهینه سازی مصرف برای عبور از زمستان بدون قطعی گاز

به گزارش اقتصاد معاصر؛ روز گذشته مصرف گاز در بخش خانگی به مرز ۷۰۰ میلیون متر مکعب رسید که فشار شدیدی به شبکه گاز کشور وارد کرده است و بر ناترازی انرژی نیز دامن زده است تا جایی که مدیر عامل شرکت ملی گاز روز گذشته اعلام کرد: از ابتدای سال تاکنون، به‌طور متوسط روزانه حدود ۸۷۶ میلیون مترمکعب گاز به شبکه سراسری تحویل داده‌ایم که از این مقدار، ۶۹۰ میلیون مترمکعب آن فقط در بخش خانگی و تجاری مصرف شده است.

نکته مهم اینجاست که بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، خوشبختانه حدود ۸۸ درصد از مصرف‌کنندگان در پله‌های اول و دوم مصرف قرار دارند؛ به‌طوری که حدود ۷۰ درصد مشترکان در پله اول و حدود ۱۸ درصد در پله دوم هستند. نزدیک به ۱۰ درصد در پله سوم و تنها حدود ۲ درصد مشترکان در پله چهارم مصرف قرار می‌گیرند.

قبض‌های بسیار بالایی که بعضاً مطرح می‌شود، مانند همان قبض ۵۰۰ میلیونی، دقیقاً مربوط به همین ۲ درصد مشترکان پرمصرف در پله چهارم است. نکته قابل توجه این است که این ۲ درصد مشترک، حدود ۶ درصد از کل گاز مصرفی بخش خانگی را به خود اختصاص می‌دهند.

تهرانی‌ها در مصرف گاز رکورد زدند

روز گذشته علی اصغر نوایی سخنگوی شرکت گاز استان تهران از ثبت نصاب جدید در مصرف گاز در پی ورود موج جدید سرما خبر داد و گفت: با توجه به کاهش محسوس دمای هوا در روزهای اخیر، شاهد جهش قابل‌توجهی در مصرف گاز استان تهران هستیم. مصرف گاز در بخش‌های خانگی، تجاری و صنایع جز در شبانه‌روز گذشته به رقم بی‌سابقه بیش از ۱۱۱ میلیون مترمکعب رسیده که نصابی جدید محسوب می‌شود.

استفاده همزمان از دو حامل انرژی بر ناترازی گاز دامن زد

نزدیک به ۷۰ درصد انرژی کشور از طریق گاز تأمین می‌شود و ناترازی انرژی اگرچه دلایل متعددی دارد اما یکی از مهمترین دلایل را می‌توان وجود دو حامل انرژی در سراسر کشور در نظر گرفت زیرا در بسیاری از کشورها با استفاده از برق گرمایش هم تولید می‌کنند و امری منطقی است در حالی که تمامی این کشور پهناور از حامل‌های گاز و برق برخوردار است کارشناسان هم در این زمینه معتقدند که تنها انرژی برق می‌توانست پاسخگوی تمام نیازی‌های کشور در بخش انرژی باشد و در صورتی که در ایران تنها یک حامل انرژی به عنوان حامل اصلی در نظر گرفته می‌شد اکنون با چنین بحرانی در بخش انرژی مواجه نبودیم، زیرا هم اکنون نه تنها در سه بخش در حال پرداخت یارانه هستیم بلکه با کمبود برق در زمستان مواجه شدیم و در صورتی که گاز رسانی توسعه نمی‌یافت گاز مصرفی در بخش خانگی به نیروگاه‌ها و صنایع اختصاص پیدا می‌کرد و برق هم به عنوان حامل گرمایشی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

تغییر اقلیم برای تعرفه گذاری

اقلیم یکی از مقوله‌هایی است که در برخی از نقاط جهان بر اساس آن برای حامل‌های انرژی تصمیم‌گیری می‌شود، به عنوان مثال مناطق گرمسیری که در زمستان نیازی به گاز پیدا نمی‌کنند لزومی برای گاز کشی در این مناطق وجود نداشت و حتی می‌توانستند برق را جایگزین گاز کنند که هزینه کمتری هم داشت، اما اکنون استفاده از دو حامل انرژی بر ناترازی یا همان بحران انرژی دامن زده است چرا که کارشناسان بر این باورند عدم مدیریت و برنامه‌ریزی بهینه برای تأمین انرژی در بخش‌های مختلف و در نظر نگرفتن ظرفیت‌های اقلیمی بنا بر موقعیت جغرافیایی و تأمین انرژی آن منطقه باعث به وجود آمدن شرایط فعلی شده است.

اما به نظر می‌رسد شرکت ملی گاز برای این موضوع تدبیری را در نظر گرفته است و قرار بر آن است اصلاح تعرفه و متناسب با اقلیم انجام شود به گونه‌ای که مدیر عامل شرکت ملی گاز در این زمینه گفته است: «اصلاح تعرفه‌ها بر پایه عدالت مصرف و با هدف کاهش اسراف انجام می‌شود و با رویکرد حمایت از الگوی مصرف متعادل و منطقی خانوارها انجام می‌شود همچنین اگر کشور تا سال گذشته به پنج اقلیم تقسیم می‌شد، اما اکنون با جزئیات دقیق‌تری بر اساس ۱۳۰۰ اقلیم و متناسب با میانگین مصرف هر شهر، تعرفه‌ها محاسبه می‌شود. اصلاح الگوی تعرفه‌گذاری را گامی برای توزیع عادلانه یارانه انرژی و ارتقای بهره‌وری در بخش خانگی و صنعتی توصیف کرد.»

پر مصرف‌ها نقره داغ می‌شوند

زمزمه‌های افزایش تعرفه گاز از ابتدای مهر شنیده می‌شد که بی راه هم نبود اما نه برای تمامی مشترکان بلکه تنها مشترکان پر مصرف را در برمی‌گیرد زیرا پله‌های تعرفه از ۱۲ پله غیراستاندارد به چهار پله استاندارد کاهش یافته است. البته باید در نظر داشت بر اساس برآوردها، در قبوض صادره مهر، ۷۵ درصد مشترکان مصرفی کمتر از ۱۰ هزار واحد داشته‌اند که نشان می‌دهد بیشتر مردم در محدوده الگوی مصرف قرار دارند، مدیر عامل شرکت ملی گاز در تشریح این موضوع می‌گوید: «اصلاح تعرفه تنها یکی از بخش‌های مصوبه هیئت وزیران است.

در سایر بخش‌ها نیز دستگاه‌های دولتی موظف شده‌اند مصرف گاز خود را نسبت به سال ۱۴۰۱، ۲۰ درصد کاهش دهند و دمای محیط‌های اداری را در محدوده ۲۰ درجه سانتی‌گراد حفظ کنند، همچنین رعایت مقررات ملی ساختمان و الگوی مصرف پنج‌ساله گذشته به‌عنوان مبنای جدید محاسبه در نظر گرفته شده است.» محاسبه‌ای که شاید مشترکان پر مصرف را وادار به صرفه‌جویی و استفاده در محدوده استاندارد کند.

البته توکلی در بخش دیگری از صحبت‌های خود در رابطه با قبوض بسیار بالای برخی از مشترکان گفت «این منطق تعرفه‌ای نه‌تنها در ایران، بلکه در تمام دنیا وجود دارد؛ یعنی وقتی مصرف از حد متعارف و خط مبنا عبور می‌کند، قیمت تمام‌شده باید به‌گونه‌ای تعیین شود که رفتار مصرف را اصلاح و بازدارندگی ایجاد کند. خوشبختانه آمار قبوض نشان می‌دهد که حتی در بسیاری از استان‌ها و شهرها، تعداد مشترکان پله چهارم کمتر از ۲ درصد است که نشان می‌دهد مبنای مصرف به‌درستی تعریف شده است.

ما در بخش خانگی با پدیده‌ای مواجه هستیم که از آن به‌عنوان خام‌سوزی گاز یاد می‌کنیم؛ یعنی مصرف گازی که نه ارزش افزوده‌ای برای صنعت ایجاد می‌کند، نه به رشد اقتصادی و تولید کمک می‌کند و نه اشتغال‌زا است.»

صرفه‌جویی گاز با جایگزینی بخاری‌های راندمان بالا

گفته می‌شود ۲۵ میلیون بخاری فرسوده در کشور وجود دارد و در صورتی که این بخاری‌ها تعویض شوند، طرح تعویض بخاری‌های فرسوده در دولت قبل کلید خورد اما کار به جایی نرسید اما به نظر می‌رسد بحران انرژی به قدری حاد شده که اکنون این طرح هم جدی گرفته شده است به طوری که ولی‌اله دینی، مدیرعامل شرکت بازرگانی گاز ایران با اشاره به اجرای طرح ملی جایگزینی بخاری‌های راندمان بالا، گفت: «بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، ۴ میلیون و ۱۰۰ هزار دستگاه بخاری گازی با گرید انرژی A جایگزین بخاری‌های مرسوم می‌شود که اجرای کامل آن موجب صرفه‌جویی سالانه حدود ۲ میلیارد مترمکعب گاز در کشور خواهد شد.»صرفه‌جویی معادل مصرف روزانه ۱۶.۵ میلیون مترمکعب گاز که می‌تواند در فصل سرد سال به جای بخش خانگی صنایع را بهره‌مند کند.

وی ادامه داد: تاکنون قرارداد تولید ۱۷۵۰ دستگاه بخاری راندمان بالا با سرمایه‌گذاران و تولیدکنندگان منعقد شده و قرارداد تأمین ۵۰۰ هزار دستگاه دیگر نیز در دست اقدام است. همچنین بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار دستگاه بخاری راندمان بالا آماده عرضه در فراخوان عمومی هستند. در فاز نخست، نصب و راه‌اندازی ۳۰۰ هزار دستگاه بخاری در ۲۷ استان کشور پیش‌بینی شده که تا پایان امسال تکمیل می‌شود. در حال حاضر اجرای طرح در هشت استان از جمله آذربایجان شرقی و غربی، خراسان‌های شمالی، رضوی و جنوبی، اصفهان، قزوین و گیلان آغاز شده و تاکنون بیش از ۶۰ هزار دستگاه نصب شده است.

ذخیره سازی ۲۰ درصدی گاز

«سواپ گاز ترکمنستان از اسفندماه پارسال تا تیرماه امسال ادامه داشت که به دلایلی موقتاً متوقف شد.» این جمله را مدیر عامل شرکت ملی گاز گفته است، سوآپ و واردات گاز می‌تواند در تقویت فشار خطوط لوله راه‌گشا باشد و با توجه به ناترازی ۳۰۰ میلیون متر مکعبی گاز در کشور ادامه دار شدن سوآپ گاز از ترکمنستان می‌توانست منجر به کاهش نگرانی برای تأمین گاز شود چرا که میادین گازی ما در جنوب واقع شده و در روزهای سرد سال تا زمانی که به خطه شمال برسد ممکن است دچار افت شود. اما خوشبختانه آنطور که محسن پاکنژاد وزیر نفت می‌گوید «در بخش ذخیره‌سازی گاز در مخازن سراجه و شوریجه نیز رکورد جدیدی ثبت شده و حجم انباشته گاز نسبت به سال گذشته حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است؛ این موضوع سبب می‌شود میزان برداشت یا به‌عبارتی بازتولید گاز از این مخازن در سال جاری، به‌ویژه در مخزن شوریجه، افزایش قابل‌ملاحظه‌ای داشته باشد.»

بر اساس این گزارش، به با توجه به اینکه برودت هوا نسبت به سال گذشته دیر تر آغاز شد وزارت نفت توانست با اقداماتی نظیر ذخیره سازی گاز، ذخیره سازی گازوئیل، جریمه مشترکان پر مصرف، تغییر تقسیم بندی اقلیم و سرمایه گذاری و توسعه تجدیدپذیرها و در کنار این موارد مصرف بهینه از سوی مردم امسال هم بتوانیم بدون قطعی گاز از زمستان عبور کنیم./مهر