رکود و بی‌برقی، دو لبه قیچی برای بریدن نفس صنعت

به گزاش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ گزارش پایش بخش حقیقی اقتصاد ایران که به تازگی توسط مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی تهیه و منتشر شده، تصویر روشنی از وضعیت تولید شرکت‌های صنعتی بورسی در ۵ ماهه ابتدایی امسال ارائه می‌دهد. 

این گزارش، خاصتا بر دو عامل اساسی موثر بر تولید صنعتی در نیمه اول سال یعنی رکود اقتصادی و بی‌برقی تاکید دارد که به‌ عنوان عوامل اصلی کاهش شدید تولید صنایع در مقایسه با سال گذشته شناخته شده‌اند.

تحلیل روند رشد بخش صنعت از جنبه‌های مختلف، عامل کلیدی در تحلیل‌های خرد و کلان اقتصادی و یکی از ارکان تصمیم‌گیری در حوزه اقتصاد است. شاخص تولید بخش صنعت به‌ دلیل تاثیر نوسانات سطح فعالیت صنعت بر بخش‌های دیگر اقتصاد، به‌عنوان یک شاخص مهم اقتصادی کوتاه‌مدت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 
اهمیت این شاخص به‌روز، برای اقتصاد ایران که تحولات زیادی دارد، بیشتر خواهد بود، زیرا بازخورد شوک‌های وارده به اقتصاد ایران و واکنش‌های سیاست‌گذاران باید در تواتر کمتر از فصل مورد رصد قرار گیرد. این در‌حالی است که آمار رسمی بخش حقیقی به‌صورت فصلی و با تاخیر ارائه می‌شود.

کاهش ۱۸ درصدی تولید شرکت‌های معدنی بورسی در ۵ ماه اول سال 

این بررسی‌ها نشان می‌دهند، در حالی که در تیر ماه روند تولید شرکت‌های صنعتی بورسی با کاهش ۳.۵ درصدی نسبت به خرداد مواجه بوده، این روند در مردادماه نیز ادامه داشته و میزان کاهش تولید این شرکت‌ها نسبت به تیرماه حدود ۸ درصد افت ثبت کرده است.

گفتنی است، طی تیرماه سال ۱۴۰۳، شاخص تولید شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش ۳.۵ درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش ۵.۴ درصدی مواجه بوده است.

شاخص تولید شرکت‌های معدنی بورسی نیز نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش ۱۸.۴ درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش ۱۷.۸ درصدی مواجه بوده است. همچنین طی تیرماه سال ۱۴۰۳، شاخص فروش شرکت‌های صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش ۵.۴ درصدی و نسبت به ماه قبل با کاهش ۱۷.۸ درصدی مواجه شد.

همانطور که در جدول زیر مشخص است، تولید معدنی نسبت به ۵ ماهه اول سال قبل حدود ۱۸ درصد افت کرده است. در این مدت تولید خودرو حدود ۱۱ درصد و فلزات پایه ۳.۳ درصد کاهش یافته است. در این مدت بخش صنعت نیز افت ۰.۶ درصدی را تجربه کرده است. 

تداوم کاهش تولید خودرو شرکت‌های بورسی در مردادماه 

تولید خودرو و قطعات همواره یکی از معیار‌های محسوس رصد تولید صنعتی در ایران بوده است. در مردادماه امسال تولید خودرو و قطعات شرکت‌های بورسی نسبت به تیرماه حدود ۱۸ درصد افت داشته و میزان فروش نیز حدود ۱۴ درصد کاهش یافت. همچنین میزان فروش در ۵ ماهه اول سال نسبت به مدت مشابه سال قبل، کاهش ۱۱ درصدی را تجربه کرده است.

لازم به ذکر است، بررسی روند تولید شرکت‌های صنعتی بورسی نشان می‌داد، تولید خودرو و قطعات در تیرماه نسبت به ماه مشابه سال گذشته، ۱۸ درصد افت کرده بود. همچنین تولید این محصولات نسبت به خرداد ماه ۲۰ درصد کاهش داشته است. 

ردگیری رکود از گزارش شامخ اتاق بازرگانی 

شاخص مدیران خرید، شاخص نشان‌دهنده افت شدید فعالیت‌های اقتصادی و رکود تعمیق‌یافته در صنایع است. کاهش مداوم این شاخص، به نوعی تاییدکننده این موضوع بوده که رکود عمق بیشتری پیدا کرده و صنایع در حال حاضر با چالش‌های جدی‌تری نسبت به گذشته روبه‌رو هستند. به دلیل قطعی‌های گسترده برق (۲ تا ۳ روز در هفته) همچنان شرکت‌ها در رکود هستند و با ظرفیت بسیار پایین‌تر از توان تولید، فعالیت می‌کنند. همچنین قطعی‌های برق با آسیب به دستگاه‌ها و مواد اولیه، شرکت‌ها را متضرر کرده است. علاوه بر قطعی‌های گسترده برق، تغییرات دولت و تعطیلات تابستان نیز در کندی فعالیت‌ها تاثیرگذار بوده است. 

تایید تداوم رکود در گزارش شامخ اتاق بازرگانی 

از سوی دیگر در تازه‌ترین گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق ایران، شامخ مدیران خرید کل اقتصاد در مرداد ۱۴۰۳، معادل ۴۴. ۹ محاسبه شد. این شاخص نشان می‌دهد که سطح فعالیت‌های اقتصادی در این ماه همچنان کاهشی است و همچنین پس از تعدیل فصلی، این شاخص برای مرداد معادل ۴۷.۴ برآورد شده که حاکی از رکود برای چهارمین ماه پیاپی است. شاخص «میزان استخدام و به کارگیری نیروی انسانی» پس از حذف اثر فصلی ۴۷.۷ کاهش داشته و نسبت به ماه قبل با شدت کاهش بیشتری همراه بوده و کمترین مقدار ۴۵ ماهه را به ثبت رسانده است. از یک‌سو به دلیل فشار هزینه‌های زندگی و عدم تناسب آن با حقوق و دستمزد، نیروی کار انگیزه‌ای برای ماندن در شرکت‌ها را ندارند و از طرف دیگر به دلیل قطعی‌های برق، عدم تخصیص ارز مواد اولیه و کاهش تقاضا، تولید کاهش داشته و بسیاری از شرکت‌ها تعدیل نیرو داشته‌اند. همچنین شاخص «موجودی مواد اولیه» در مردادماه، پس از تعدیل فصلی، معادل ۴۸.۰ برآورد شده است و برای ششمین ماه پیاپی کاهشی بوده، اگرچه شیب کاهش در مقایسه با ماه قبل ملایم‌تر شده اما همچنان تداوم عدم تخصیص ارز به بخش تولید و کمبود منابع مالی برای تامین مواد اولیه کارخانه‌ها، زنجیره تامین مواد اولیه را با مشکل روبه‌رو کرده است.

گفتنی است که رکود در اقتصاد ایران به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین موانع بر سر راه تولید در کشور عمل می‌کند. این رکود که به‌ صورت عمیق و گسترده‌ در تمامی بخش‌ها دیده می‌شود، باعث کاهش تقاضا برای کالا‌های تولیدی شده و به تبع آن، صنایع مجبور به کاهش تولید برای پاسخگویی به این افت تقاضا می‌شوند. به عبارتی دیگر، رکود به‌ طور پیوسته بر روی صنعت کشور فشار وارد می‌کند و مانع از رشد و توسعه آن می‌گردد.

 
چالش جدی تولید علاوه بر رکود، بی‌برقی و روند متناوب قطع برق صنایع تولیدی کشور است که به‌عنوان دومین لبه قیچی برای صنعت ایران عمل می‌کند. کمبود برق در ماه‌های اخیر به شدت بر روی فعالیت‌های تولیدی تاثیر گذاشته و باعث توقف یا کاهش فعالیت واحد‌های صنعتی شده است.

قطعی برق به معنای کاهش ساعات کاری و زحمات مضاعف برای جبران عقب‌ماندگی‌ها تلقی می‌شود. این شرایط موجب ایجاد بحران در تامین نیاز‌های اولیه صنایع و مواجهه با چالش‌های فزاینده‌ای شده که حرکت به‌ سوی تولید پایدار را دشوار می‌کند.

به‌طور کلی می‌توان گفت که رکود و بی‌برقی مانند دو لبه قیچی، در حال فشار آوردن به نظام تولیدی ایران هستند. این دو عامل به‌ صورت هم‌زمان موجب کاهش شدید تولید و توقف فعالیت‌های صنعتی می‌شوند و در صورت ادامه این روند، می‌توانند تولید کشور را به کلی زمین‌گیر کنند. نیاز به برنامه‌ریزی‌های دقیق و موثر جهت مقابله با این چالش‌ها، در راستای احیای صنعت و اقتصاد کشور بیش از پیش احساس می‌شود.