واکاوی بلوف آبی نتانیاهو؛ از سرقت منابع تا توزیع ناعالانه

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در روزهای اخیر بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل با دخالت در امور ایران، موضوع کم‌آبی در کشور را مطرح و آن را به عنوان نارضایتی عمومی بیان کرد و حتی به نوعی فناوری آبی خود را به رخ کشید. در حالی که واکاوی داده‌های رسمی گویای موضوعی است که در پشت تبلیغات رسانه‌های صهیونی پنهان مانده و آن کمبود آب با وجود سرقت آب همسایگان است که در ادامه به آن پرداخته می‌شود.

چالش‌های آبی صهیونیست‌ها

بیشتر اسرائیلی‌ها از طریق اتصال مستقیم به شبکه آب ملی، از آب آشامیدنی دائمی برخوردارند. با این حال، رشد پیش‌بینی‌شده جمعیت و کاهش منابع آب احتمالا حفظ یک منبع آب پایدار را دشوار کند. در سال ۲۰۱۲، سازمان آب اسرائیل در طرح جامع خود، پیش‌بینی برای ایجاد تعادل بین منابع آب و مصرف مورد انتظار در اقتصاد آب را گنجاند. این پیش‌بینی، کمبود آب ۵۰ میلیون متر مکعبی را در سال ۲۰۳۰ برآورد می‌کند و به دنبال آن، کاهش قابل توجه به ۶۷۰ میلیون متر مکعب در سال ۲۰۵۰ را به دنبال خواهد داشت.

علاوه بر این، ده‌ها هزار بادیه‌نشین در صحرای نقب در مناطق ناشناخته زندگی می‌کنند و بسیاری از آنها دسترسی محدودی به آب دارند. گاهی اوقات، خانه‌های آنها به شبکه آب متصل نیست و توسط تانکرها آبرسانی می‌شود. این امر چالش‌های قابل توجهی از جمله هزینه‌های بالا، مصرف محدود و تامین آب متناوب را به همراه دارد. 

بنابراین، در دستیابی به هدف فراهم کردن آب، علاوه بر تضمین دسترسی، بر هزینه آن نیز باید تمرکز کرد. در سال ۲۰۱۰، تعرفه‌های مصرف‌کننده در رژیم صهیونیستی بر اساس اصل هزینه واقعی تنظیم شد که این امر منجر به افزایش قابل توجه قیمت آب و قطع آب برای مصرف‌کنندگانی شد که بدهی‌های انباشته‌ای به شرکت‌های آب داشتند. با این حال، مقررات سال ۲۰۱۵، قطع آب برای مصرف‌کنندگان بدهکار را برای شرکت‌های آب دشوارتر کرده است. 

هرچند اسرائیل در تصفیه و استفاده مجدد از فاضلاب پیش‌رو است اما هنوز نواقص جدی هم نیز وجود دارد. میزان اتصال خانه‌های متصل به شبکه‌های فاضلاب در بین جمعیت یهودی به ۹۵ درصد رسیده است اما در بین بقیه جمعیت، این میزان فقط ۷۶ درصد بوده است. در واقع، وضعیت تصفیه‌خانه‌های فاضلاب فلسطین از تصفیه‌خانه‌های فاضلاب اسرائیل عقب مانده و این امر خود بر کیفیت منابع آبی که اسرائیل استفاده می‌کند، تاثیر منفی می‌گذارد.

چشم‌انداز

براساس برآوردها؛ سه عامل آینده اقتصاد آب رژیم را در سال‌های آینده شکل می‌دهند. نخستین عامل، افزایش تقاضا برای آب در خانوارها و بخش صنعت ناشی از افزایش رشد جمعیت است. دوم، تقاضا برای آب با کیفیت بالا است. سومین عامل، رسیدگی به کمبودهای پیش‌بینی‌شده آب در اسرائیل، اردن و سرزمین‌های فلسطینی در چارچوب توافق‌نامه‌های صلح است.

توافق با همسایگان برای تقسیم منابع آب موجود، ظرفیت تامین آب رژیم اسرائیل را کاهش خواهد داد. شاخص نسبی کمبود آب گویای کمبود در کشورهای منطقه است، این شاخص حداقل منابع آب مورد نیاز برای حفظ یک کشور واقع در منطقه‌ای خشک را نشان می‌دهد. این شاخص آستانه دسترسی را ۲ هزار متر مکعب به ازای هر نفر در سال تعیین می‌کند، در حالی که حداقل آن ۵۰۰ متر مکعب به ازای هر نفر در سال است.

در مجموع، براساس داده‌های رسمی ساختار تقاضای آب در این رژیم برای محصولات دائما در حال تغییر است، فناوری‌های کشاورزی و تولید دائما در حال تکامل هستند و توزیع جغرافیایی جمعیت در ۲۰ یا ۳۰ سال آینده ممکن است به دلیل مهاجرت، رشد شهری و سایر تغییرات اجتماعی، تفاوت قابل توجهی با امروز داشته باشد. این محدودیت‌ها احتمالا باعث ایجاد شکاف فزاینده‌ای بین میزان دسترسی به آب و تقاضا، از نظر کمیت، کیفیت، مکان و هزینه شود. رفع این شکاف نیازمند تمهیدات متنوعی در بخش آب است.

توزیع ناعادلانه

همانطور که اشاره شد، تفاوت قابل توجه در میزان دسترسی به آب بین سرزمین‌های اشغالی فلسطین و اسرائیل، در تفاوت میزان مصرف آب توسط شهرک‌نشینان اسرائیلی و شهروندان فلسطینی مشهود است. بر اساس برخی برآوردها، مصرف آب شهرک‌نشینان اسرائیلی تقریبا شش برابر شهروندان فلسطینی تخمین زده می‌شود. سهم سرانه آب فلسطینیان از ۸۰ لیتر در روز تجاوز نمی‌کند.

همچنین، تفاوت‌های قابل توجهی در نرخ تامین آب در سراسر سرزمین‌های فلسطینی وجود دارد. سهم سرانه آب فلسطینیان می‌تواند به ۵۰ لیتر در روز یا کمتر برسد که در مقایسه با حداقل میزان توصیه شده بین‌المللی یعنی ۱۰۰ لیتر در روز، میزان اندکی است. 

در سال ۲۰۱۹، میزان آب تامین شده برای فلسطینی‌ها در کرانه باختری تقریبا ۱۱۹ میلیون متر مکعب و در نوار غزه ۱۰۸ میلیون متر مکعب بود. در واقع، نیازهای آبی طبق حداقل توصیه شده بین‌المللی (۱۰۰ لیتر در روز) تقریبا ۱۴۹.۲ میلیون متر مکعب در کرانه باختری و ۱۱۰.۶ میلیون متر مکعب در نوار غزه تخمین زده می‌شود. این بدان معناست که کسری واقعی آب موجود به ترتیب در کرانه باختری و نوار غزه از ۶۴ میلیون متر مکعب و ۵۳.۸ میلیون متر مکعب فراتر رفته است.

سرقت آب فلسطینیان

براساس گزارش «مرکز توسعه در کرانه باختری» در حال حاضر، اسرائیل بیش از ۸۵ درصد از آب‌های زیرزمینی کرانه باختری یعنی بیش از ۴۶۰ میلیون متر مکعب در سال را عمدتا از سفره آب زیرزمینی غارت می‌کند تا بیش از ۲۵ درصد از مصرف آب اسرائیل را پوشش دهد. در این صورت کمتر از ۱۵ درصد (کمتر از ۱۱۸ میلیون متر مکعب در سال) برای تامین همه نیازهای آبی فلسطینیان باقی می‌ماند. البته، فلسطینیان از حق استفاده از منبع آب خود یعنی رودخانه اردن نیز محروم هستند.

طبق منابع سازمان آب اسرائیل و قبل از اکتبر ۲۰۲۳، بیش از ۵ میلیون فلسطینی در کرانه باختری و نوار غزه سالانه تقریبا ۳۲۸ میلیون متر مکعب آب از منابع آبی خود برای تامین نیازهای خانگی، صنعتی و کشاورزی استفاده می‌کنند. در مقابل، بیش از ۶ میلیون اسرائیلی سالانه بیش از ۲ میلیارد متر مکعب آب مصرف می‌کنند. میانگین مصرف سرانه آب فلسطینیان ۸۳ متر مکعب در سال است، در حالی که این رقم در اسرائیل تقریبا ۴۰۰ متر مکعب در سال است. به عبارت دیگر، مصرف سرانه آب در اسرائیل تقریبا ۴-۵ برابر بیشتر از مصرف سرانه آب فلسطینیان در کرانه باختری و نوار غزه (قبل از تجاوز اکتبر ۲۰۲۳) است. سهم سرانه فلسطینیان از یک‌چهارم میزان توصیه شده توسط سازمان بهداشت جهانی فراتر نمی‌رود.

یکی از وحشتناک‌ترین واقعیت‌های استعماری در فلسطین، وجود تقریبا ۷۰۰ هزار شهرک‌نشین اسرائیلی در کرانه‌ی باختری است که از منابع فراوان و نامحدود آب برخوردارند. به طور متوسط، یک شهرک‌نشین در کرانه‌ی باختری تقریبا ۹ تا ۱۰ برابر یک فلسطینی آب مصرف می‌کند .

در واقع، اسرائیل منابع آبی قابل توجهی در داخل مرزهای خود ندارد، بلکه به منابع آبی خارج از این مرزها، به ویژه در کرانه باختری، حوضه رودخانه اردن، لبنان و سوریه به ویژه بلندی‌های جولان متکی است. حجم آب سرقت شده توسط اسرائیل از منابع واقع در خارج از اسرائیل سالانه بیش از ۱۱۰۳ میلیون متر مکعب تخمین زده می‌شود که تقریبا ۴۶۰ میلیون متر مکعب آن از حوضه‌های کرانه باختری و مابقی، بیش از ۶۴۰ میلیون متر مکعب، از حوضه رودخانه اردن است. این مقادیر معادل تقریبا ۵۷ درصد از کل مصرف اسرائیل است.

تامین آب رژیم صهیونسیتی از زمان تاسیس آن در سال ۱۹۴۸ با چالش‌های بسیاری روبه‌رو بوده است. علاوه بر آب و هوای خشک طبیعی، سال‌های متوالی خشکسالی و رشد سریع جمعیت، افزایش استانداردهای زندگی و تنش‌های سیاسی در منطقه، فشار زیادی بر منابع آب این رژیم وارد کرده است.

منابع اصلی آب شیرین در اسرائیل عبارتند از دریای جلیل، رود اردن، سفره آب ساحلی و سفره آب کوهستانی، در واقع تقریبا همه منابع آب شیرین اسرائیل مشترک بوده و یکی از اهداف آن از تصاحب سرزمین‌های همسایگان دسترسی به همین منابع است. 

البته، اسرائیل برای مقابله با چالش‌های آبی خود، راه‌حل‌های نوآورانه‌ای ارائه داده است. مهم‌ترین این راه‌حل‌ها، نمک‌زدایی و استفاده مجدد از فاضلاب است. تولید پنج کارخانه اصلی نمک‌زدایی اسرائیل در سال ۲۰۲۱، تقریبا ۵۸۵ میلیون متر مکعب در سال تخمین زده شده که معادل ۵۰ درصد از کل آب آشامیدنی اسرائیل است که این امر در آینده پیامدهای محیط زیستی و آلایندگی آب دریا را در پی خواهد داشت. البته این مقدار با افزایش تقاضای آب، به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت.