صف انتظار برای دریافت وام فرزندآوری رکورد زد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ یکی از تکالیف مهم اجتماعی که قانون‌گذار برای نظام بانکی تعیین کرده، پرداخت تسهیلات فرزندآوری از منابع قرض‌الحسنه است. بار‌ها این الزام قانونی و الزامات قانونی از این دست از سوی مدیران بانکی به عنوان تسهیلات تکلیفی و مانعی برای حل مسائل نظام بانکی یاد شده اما این تسهیلات قرض‌الحسنه برای بانک‌ها فقط از منابع قرض‌الحسنه پرداخت می‌شود و بانک‌ها متناسب با منابع خود، ملزم به پرداخت می‌شوند؛ بنابراین این روش پرداخت تسهیلات هیچ فشار و هزینه اضافی برای بانک‌ها ایجاد نمی‌کند. 

آمار‌هایی که بانک مرکزی منتشر کرده نشان می‌دهد روند پرداخت تسهیلات روند کاهشی به خود گرفته و در سال گذشته و ۴ ماهه امسال، تعداد کمتری از متقاضیان، از این تسهیلات بهره‌مند شده‌اند. در سال ۱۴۰۱ به ۸۲۱ هزار و ۶۰۳ نفر تسهیلات فرزندآوری به ارزش ۳۳ هزار و ۲۱۶ میلیارد تومان پرداخت شده و در این سال تعداد افراد درصف ۳۰۴ هزار و ۸ نفر بوده است. 

در سال ۱۴۰۲، تعداد تسهیلات پرداختی به ۷۳۸ هزار و ۳۵۴ نفر کاهش می‌یابد اما متعاقب آن، حجم تسهیلات پرداخت رشد قابل توجه ۳۸ درصدی داشته و این نشان‌دهنده افزایش رقم تسهیلات اعطا شده به هر خانوار است. علاوه بر اینکه حجم تسهیلات فرزندآوری در سال ۱۴۰۲ افزایش قابل توجهی داشته، تعداد افراد در صف هم در این سال ۲۳ هزار و ۱۱۴ نفر کمتر شده است. اما در سال ۱۴۰۳، تعداد تسهیلات پرداختی با کاهش ۱۵۰ هزار نفری به ۵۸۸ هزار و ۱۹ نفر رسیده و تعداد متقاضیان در صف انتظار دریافت این وام به میزان ۹۲ هزار و ۴۶۴ نفر افزایش یافته است.

روند کاهش پرداخت تسهیلات در ۴ ماهه اول امسال هم ادامه داشته و باعث شده تعداد متقاضیان در صف با ۱۳۴ هزار و ۷۹۰ نفر افزایش به ۵۰۸ هزار و ۱۴۸ نفر برسد. اگر روند پرداخت تسهیلات در طول سال جاری نیز مانند ۴ ماهه اول سال باشد، در مجموع، این وام به ۴۲۸ هزار و ۸۰۸ نفر تعلق خواهد گرفت که این تعداد حتی از تعداد متقاضیان فعلی در صف وام هم کمتر است. بنابراین اگر سرعت پرداخت وام فرزندآوری به همین میزان باشد، قطعا تعداد متقاضیان در صف تا پایان سال جاری از رقم فعلی هم بیشتر خواهد شد. 

در جریان بررس لایحه بودجه در مجلس و سپس در مجمع تشخیص مصلحت نظام، با اصرار و رایزنی بانک مرکزی، سقف تسهیلات تکلیفی در طول سال ۱۴۰۴ به میزان ۲۷۰ هزار میلیارد تومان تعیین شد، در حالی که در مجلس ابتدا ۳۵۰ هزار میلیارد تومان و در اصلاحیه بعدی ۳۴۰ هزار میلیارد تومان تصویب شده بود. علت پذیرش نظر بانک مرکزی در هیات عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام، محدودیت منابع قرض‌الحسنه نظام بانکی بوده است.

توان شبکه بانکی برای پرداخت وام قرض‌الحسنه چقدر است؟

اما بررسی صورت‌های  مالی بانک‌ها نشان می‌دهد منابع قرض‌الحسنه ۲۱ بانک کشور در سال ۱۴۰۳ (اطلاعات ۵ بانک بر مبنای آمار‌های سال ۱۴۰۲ و اطلاعات سایر بانک‌ها بر مبنای آمار‌های ۹ ماهه سال ۱۴۰۳) حدود ۱۴۳۵ هزار و ۵۱۹ میلیارد تومان است که پس از کسر ذخایر قانونی و احتیاطی، ۱۱۳۲ هزار و ۳۱۶ میلیارد تومان آن قابل پرداخت است.

در بین این ۲۱ بانک، مانده تسهیلات اعطایی ۶۳۹ هزار و ۴۵۴ میلیارد تومان است؛ بنابراین بانک‌ها در سال ۱۴۰۳ به راحتی می‌توانستند ۴۹۲ هزار میلیارد تومان تسهیلات قرض‌الحسنه پرداخت کنند. این ارقام بدون احتساب رشد طبیعی هر ساله سپرده‌های قرض‌الحسنه شبکه بانکی است.

تعیین این سقف ۲۷۰ هزار میلیارد تومانی برای سال ۱۴۰۴ باعث کاهش سهمیه بانک‌ها در پرداخت تسهیلات فرزندآوری شد و همین مساله تعداد متقاضیان در صف این وام را افزایش داده است. در واقع در طول سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲، یکی از مهمترین خدمات اجتماعی-اقتصادی کشور به مردم که رضایت گیرندگان آن را هم در پی داشت، پرداخت تسهیلات فرزندآوری و ازدواج بود که با محدودیت در سقف وام‌ها و طولانی شدن فرایند پرداخت، آثار مثبت این خدمت اجتماعی و میزان رضایت بابت بهره‌مندی از آن کاهش خواهد یافت. 

به نظر می‌رسد دولت برای بودجه سال ۱۴۰۵ باید با واقع‌بینی و درنظر گرفتن میزان تقاضا و بررسی دقیق‌تر توان بانک‌ها در پرداخت تسهیلات قرض‌الحسنه، سقف مناسبی برای تسهیلات قرض‌الحسنه تکلیفی تعیین کند.