نقش سیاست‌های ناکارآمد در تعمیق تنش آبی کشور

مجید عباسپور، عضو هیات‌امنای انرژی، آب و محیط‌زیست دانشگاه صنعتی شریف در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصاد معاصر، با بیان اینکه ما در کشور اهداف مختلفی را در خصوص آب دنبال می‌کنیم، گفت: یکی از آن اهداف، کنترل سیلاب و دیگری بحث تولید انرژی است. اگر بخواهیم واقع‌بینانه صحبت کنیم، مشکل اصلی ما صرفا ساخت سد نیست؛ هرچند سدسازی در کشور بدون ایراد نبوده و در برخی موارد رعایت حق‌آبه دریاچه‌ها و تالاب‌های پایین‌دست نادیده گرفته شده است. 

وی تاکید کرد: نباید بحران آب را صرفا به میزان بارش‌ها و خشکسالی‌ها محدود کرد؛ این بحران چندوجهی است و تغییرات اقلیمی، گرمایش جهانی و کاهش بارندگی در بسیاری از نقاط جهان از جمله ایران، نقشی اساسی در این وضعیت دارند. اروپا نیز اخیرا درگیر گرمای بی‌سابقه بوده است. 

عباسپور با اشاره به اینکه بخشی از مشکل، تغییر اقلیم جهانی و خارج از کنترل مستقیم کشورهاست گفت: ما نمی‌توانیم این تحولات را متوقف کنیم اما می‌توانیم با بهبود سیاست‌گذاری داخلی، آسیب‌ها را کاهش دهیم. یکی از محورهای مهم این سیاست‌ها اصلاح حکمرانی آب است؛ حوزه‌ای که تاکنون موفق نبوده‌ایم. 

عضو هیات‌امنای انرژی، آب و محیط‌زیست دانشگاه صنعتی شریف تصریح کرد: در بخش کشاورزی، چیزی حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد آب کشور مصرف می‌شود. اگر بتوانیم حتی ۵ تا ۷ درصد در این حوزه صرفه‌جویی کنیم، آب قابل توجهی برای مصارف شرب و شهری آزاد خواهد شد اما این صرفه‌جویی تاکنون محقق نشده است. 

عباسپور به دلایل این ناکامی نیز پرداخت و گفت: الگوی کشت مناسب در کشور پیاده نشده، آب مجازی نادیده گرفته می‌شود و بحث‌های آموزشی و تکنولوژیک کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. این‌ها مسائلی هستند که می‌توانستند بحران را کنترل کنند اما به حاشیه رفته‌اند. 

وی بیان کرد: ما به جای اینکه فقط دنبال مقصر بگردیم یا فقط به خشکسالی اشاره کنیم، باید به ابعاد داخلی مشکل، همچون ناکارآمدی در سیاست‌گذاری، بی‌توجهی به آمایش سرزمین و نبود عزم ملی در اجرای برنامه‌های بلندمدت آبی بپردازیم. 

عباسپور با اشاره به تجربه جهانی مقابله با تغییرات اقلیمی اظهار داشت: بحث انتشار گازهای گلخانه‌ای، مساله‌ای جهانی است. کشورهایی مانند چین و اروپا در رده اول و دوم انتشار قرار دارند. تعهدات بین‌المللی مثل توافق‌نامه پاریس برای کنترل گرمایش زمین اهمیت بالایی دارد اما برخی دولت‌ها مانند دولت ترامپ از آن خارج شدند که این موضوع بُعد سیاسی بحران را نیز برجسته می‌کند. 

این کارشناس انرژی همچنین گفت: با وجود همه فشارهای اقلیمی و بین‌المللی، کشور ما باید اقدامات داخلی خود را جدی‌تر پیگیری کند. تغییر در الگوی کشت، توسعه آموزش، استفاده از تکنولوژی‌های نوین و بازنگری در سیاست‌های آب و کشاورزی، از جمله گام‌های حیاتی برای عبور از بحران آب هستند.