حمایت‌گرایی هدفمند لازمه توسعه صنعتی ایران است

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ برزین جعفر تاش، کارشناس اقتصادی در نشست تخصصی بررسی ماده ۱۶ قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور، با دفاع از حمایت‌گرایی هدفمند تاکید کرد که مدیریت هوشمند واردات می‌تواند به تقویت تولید داخلی و کاهش وابستگی ارزی ایران منجر شود. 

جعفر تاش با اشاره به تجربیات تاریخی ایالات متحده در قرن نوزدهم و کشورهای شرق آسیا در قرن بیستم گفت: مدیریت واردات از طریق ابزارهایی مانند ممنوعیت، تعرفه یا سهمیه‌بندی برای حمایت از صنایع نوپا، مدیریت محدودیت‌های ارزی و کاهش وابستگی به کشورهای غیرهمسو، همچنان ضروری است.

وی با انتقاد از رویکرد یکسان در سیاست‌گذاری برای تمامی صنایع افزود: در محصولاتی مانند یخچال و ماشین لباسشویی، ممنوعیت واردات به تقویت تولید داخلی انجامیده اما در حوزه‌هایی چون تلویزیون که توانمندی کافی در داخل وجود ندارد، چنین سیاستی منطقی نیست.

به گفته وی، اجرای ماده ۱۶ باید بر پایه داده‌های دقیق و برنامه‌ریزی بلندمدت صورت گیرد.

وی با مرور تجربه ایران در دهه ۸۰ یادآور شد که بازار لوازم خانگی در آن زمان به‌ شدت تحت سلطه برندهای خارجی بود و تولید داخلی تقریبا از بین رفته بود.

وی گفت: آزادسازی بدون برنامه بازار، تولیدکنندگان داخلی را نابود کرد؛ برندهایی چون آزمایش و ارج ورشکست شدند و جای خود را به واردات دادند.

با این حال به اعتقاد این کارشناس، ممنوعیت‌های وارداتی که از اواخر دهه ۹۰ اعمال شد، به بازگشت برندهایی چون گروه انتخاب و پاکشوما و افزایش عمق تولید داخلی در لوازم خانگی کمک کرد.

جعفر تاش در پاسخ به مجتبی قاسمی (یکی دیگر از کارشناسان حاضر در جلسه) که آزادسازی بازار را راهکار توسعه می‌دانست، گفت: همه به دنبال رفاه اجتماعی هستیم اما اختلاف بر سر مسیر رسیدن به آن است. آزادسازی در کوتاه‌مدت به نفع مصرف‌کننده است اما در بلندمدت تولید داخلی را از بین می‌برد.

وی با استناد به داده‌های میدانی توضیح داد که گروه انتخاب موفق به کسب جایزه جهانی طراحی ماشین ظرفشویی شده و مراکز نوآوری در دانشگاه‌های شریف و اصفهان ایجاد کرده است؛ دستاوردهایی که بدون حمایت امکان‌پذیر نبود.

همچنین به گفته وی، در حوزه لوازم خانگی کوچک، سطح طراحی و عمق تولید داخلی امروز با دهه ۸۰ قابل مقایسه نیست.

جعفر تاش درباره صنعت خودروسازی نیز با رد ادعای عقب‌ماندگی تاکید کرد: تکنولوژی خودروسازی بر تکامل پلتفرم استوار است؛ امروز پلتفرم‌های خودروهایی چون شاهین و دنا پلاس تفاوت‌های اساسی با خودروهای دهه ۸۰، همچون پیکان یا سمند اولیه دارند.

این کارشناس اقتصادی  با اشاره به قیمت‌ها افزود: تویوتا یاریس با نرخ دلار ۸۰ هزار تومانی، حدود یک میلیارد و ۳۶۰ میلیون تومان قیمت دارد، در حالی که پژو ۲۰۷ در بازار ایران با ۸۰۰ میلیون تومان عرضه می‌شود؛ این تصور که خودروهای خارجی نصف قیمت خودروهای داخلی‌اند، نادرست است.

به گفته وی، پیشرفت در طراحی و تولید داخلی در این حوزه قابل توجه است، هرچند برخی قطعات کلیدی همچنان وارداتی‌اند.

جعفر تاش با اشاره به روندهای جهانی اظهار داشت: از سال ۲۰۱۰ به این‌سو، حمایت‌گرایی و سیاست‌های صنعتی در سطح جهان احیا شده‌اند. فقط در سال ۲۰۲۳، نزدیک به ۲۰۰۰ مداخله تجاری ثبت شده که ۴۸ درصد آن توسط آمریکا، اتحادیه اروپا و چین انجام شده است.

وی با ذکر نمونه چین، توضیح داد که این کشور از سال ۲۰۰۰ تاکنون بیش از ۳ میلیون سند سیاست صنعتی تدوین کرده و رشد پایدار ۱۰ تا ۱۵ درصدی آن طی سه دهه گذشته بی‌سابقه بوده است.

به اعتقاد این کارشناس، این تجربه نشان می‌دهد که حمایت‌گرایی هوشمند نه‌ فقط منسوخ نشده، بلکه به برنامه‌ریزی دقیق نیاز دارد.

جعفر تاش در نقد مونتاژکاری در ایران گفت: در حالی که خودروسازان اصلی کشور، مانند ایران‌خودرو و سایپا با ۲ میلیارد دلار، یک میلیون خودرو تولید می‌کنند، مونتاژکاران با ۶ میلیارد دلار فقط ۲۰۰ هزار خودرو به بازار می‌آورند.

وی تاکید کرد که ممنوعیت واردات به‌ تنهایی کافی نیست و به اراده سیاسی، ظرفیت‌سازی و نظارت موثر نیاز دارد.

این کارشناس اقتصادی افزود: برندهای ملی مانند تسلا در آمریکا، با حمایت‌های دولتی شکل گرفته‌اند؛ ایران نیز باید از این الگوها بهره بگیرد.

وی با بازخوانی تجربه ایران در دهه ۸۰ یادآور شد: باز کردن مرزها در آن دوران، تولید داخلی را تضعیف کرد و امروز لازم است تا محدودیت‌های هدفمند نه‌ فقط برای واردات، بلکه برای مونتاژکاری نیز اعمال شود.

وی پیشنهاد کرد که سیاست‌های تجاری باید مبتنی بر داده‌های گمرکی و مطالعات آینده‌پژوهی طراحی شوند و در بخش‌هایی با توانمندی داخلی، مانند لوازم خانگی، اعمال ممنوعیت موثر بوده اما در حوزه‌هایی فاقد مزیت نسبی است.

جعفر تاش با تاکید بر روح ملی‌گرایی اقتصادی گفت: توسعه صنعتی بدون اراده سیاسی، حمایت هوشمند و نهادهای فنی به نتیجه نخواهد رسید؛ در غیر این‌ صورت، ممنوعیت‌های واردات صرفا به رانت منجر خواهند شد.

وی تاکید کرد که ایران باید از تجربه چین، تایوان و کره جنوبی درس بگیرد و سیاست‌هایی تدوین کند که تولید ملی را به سطح رقابت جهانی برساند. اصلاح ارز ترجیحی، تقویت نظارت گمرکی و سرمایه‌گذاری در فناوری از جمله گام‌های اولیه در این مسیر خواهند بود.