رمزگشایی از اهداف لغو تحریم‌های اقتصادی سوریه

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در اقدامی غیرمنتظره تصمیم خود را برای لغو تحریم‌های اقتصادی علیه سوریه اعلام کرد که این امر پیامدهای سیاسی و اقتصادی مهمی می‌تواند درپی داشته باشد.

وی گفت که این تصمیم پس از مشورت با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی و رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه گرفته شده است.

البته با توجه به رویکرد منفعت‌طلبانه ترامپ باید انگیزه‌های اقتصادی این تصمیم نیز واکاوی شود. این امر نباید در حوزه اقتصاد خلاصه شود؛ برای نمونه امروز کاخ سفید پس از دیدار ترامپ با جولانی، در بیانیه‌ای نوشت: «ترامپ از الشرع خواست تا روابط خود را با اسرائیل عادی‌سازی کند و گروه‌های فلسطینی را از خاک سوریه بیرون براند.» 

انگیزه‌های اقتصادی 

قبل از سفر ترامپ به کشورهای خلیج فارس، روزنامه بریتانیایی تایمز گزارش داد که دیدار آتی ترامپ با رئیس جمهور سوریه احتمالا شاهد رایزنی در مورد یک معامله بزرگ اقتصادی، از جمله مجوز به شرکت‌های آمریکایی برای بهره‌برداری از منابع طبیعی سوریه، به ویژه در بخش‌های نفت و معدن باشد. 

بر اساس این گزارش، توافق احتمالی با سوریه می‌تواند مشابه توافق‌ ایالات متحده با اوکراین باشد و به شرکت‌های غربی اجازه داد در ازای حمایت مالی و دیپلماتیک، از منابع معدنی بهره‌برداری کنند. در مقابل، احمد الشرع، رئیس جمهور سوریه نیز به دنبال استفاده از این توافق، به عنوان وسیله‌ای برای فشار بر واشنگتن برای لغو تحریم‌ها باشد، به ویژه از آنجایی که این تحریم‌ها سوریه را از سیستم مالی جهانی منزوی کرده و مانع تلاش‌های بازسازی پس از سال‌ها جنگ می‌شود. 

روزنامه تایمز از احتمال پیوستن سوریه به توافق‌نامه‌های ابراهیم، عادی‌سازی روابط بین کشورهای عربی و اسرائیل تحت نظارت ایالات متحده خبر داد. بر اساس برخی ادعاها، احمد الشرع، رئیس جمهور سوریه ممکن است به ترامپ پیشنهاد دهد که در ازای لغو تحریم‌ها و ادغام مجدد سوریه در سیستم مالی بین‌المللی، به این توافق‌نامه‌ها بپیوندد. 

باید توجه داشت که دولت سوریه نیز در شرایط وخیم اقتصادی قرار دارد و وعده کشورهای عربی و ترکیه برای کمک به این کشور تاکنون تاثیرگذار نبوده است. در واقع فشارهای اقتصادی و سیاسی که سوریه با آن مواجه است، به نظر می‌رسد رژیم سوریه مایل است در ازای لغو تحریم‌های آمریکا، امتیازات قابل توجهی بدهد که می‌تواند دریچه‌ای به مرحله جدیدی از روابط بین‌المللی در خاورمیانه بگشاید. 

تصمیم ایالات متحده برای لغو تحریم‌های اقتصادی علیه سوریه، نقطه عطف سیاسی و اقتصادی مهمی است که به طور بالقوه راه را برای مرحله جدیدی از همکاری‌های بین‌المللی و بازسازی در ازای عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی، پس از سال‌ها انزوا باز می‌کند. این تحریم‌ها که از زمان آغاز بحران سوریه در سال ۲۰۱۱ اعمال شده‌اند، تاثیر قابل توجهی بر اقتصاد سوریه گذاشته و تلاش‌های بازسازی و توسعه را مختل کرده‌اند. گزارش‌های اقتصادی نشان داده‌اند که بهبود اقتصادی در سوریه می‌تواند دهه‌ها طول بکشد و اگر تحریم‌های بین‌المللی همچنان پابرجا بمانند، این کشور احتمالا تا قبل از سال ۲۰۸۰ به رشد اقتصادی پایدار دست نیابد. 

طبق گزارش‌های رسانه‌های عربی، دمشق در تلاش برای متقاعد کردن واشنگتن به کاهش تحریم‌های اعمال شده علیه سوریه، سه محور اصلی را به این کشور ارائه کرده است که عبارتند از: 

پروژه برج ترامپ در دمشق: دولت سوریه در اقدامی نمادین با هدف بهبود وجهه اقتصادی سوریه و جذب سرمایه‌گذاری خارجی، پیشنهاد داده که اجازه ساخت برج ترامپ در قلب پایتخت، دمشق، داده شود. 

کاهش تنش با اسرائیل: دمشق تمایل خود را برای برداشتن گام‌هایی برای کاهش تنش با اسرائیل نشان داده؛ اقدامی که به کاهش نگرانی‌های امنیتی واشنگتن کمک خواهد کرد. 

امتیازات سرمایه‌گذاری در بخش انرژی: سوریه در تلاش برای احیای اقتصاد ملی و کاهش شدت تحریم‌های ایالات متحده، احتمالا فرصت‌های سرمایه‌گذاری در بخش انرژی را به ایالات متحده پیشنهاد داده است. 

در نتیجه، احمد الشرع در راستای شکستن انزوای بین‌المللی خود، در این مسیر به مشوق‌های اقتصادی از جمله نفت و نزدیکی به اسرائیل و همچنین فاصله گرفتن از ایران تکیه می‌کند. 

دلیل درخواست عربستان 

بدون تردید، سفر دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا به عربستان سعودی نقش مهمی در این تصمیم داشته است. در این راستا، محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی از ترامپ خواسته تا در تحریم‌های اعمال شده علیه سوریه در راستای ادغام مجدد دمشق در کشورهای عربی خود، تجدیدنظر کند. به باور کارشناسان، عربستان سعودی به خوبی می‌داند که ثبات سوریه بدون بازسازی جامع محقق نخواهد شد و بازگشت سوریه به جمع کشورهای عربی به کاهش نفوذ ایران کمک خواهد کرد که یکی از مهمترین عواملی بود که واشنگتن را به اعمال تحریم‌ها وا داشت. 

لغو تحریم‌ها می‌تواند فرصت قابل توجهی برای سوریه جهت جذب سرمایه‌گذاری خارجی و عربی، به ویژه در بخش‌های انرژی و زیرساخت‌ها، فراهم کند تا کشورهای عربی و ترکیه بتوانند پس از ماه‌ها ناکامی، مشروعیت دولت سوریه در میان افکار عمومی را تقویت کنند. بنابراین، الشرع به دنبال اغوای واشنگتن برای ارائه امتیازات بیشتر، از جمله کاهش نفوذ ایران در سوریه است که با این امر می‌توان دلیل تلاش عربستان و ترکیه را توضیح داد. 

برندگان و بازندگان تصمیم ترامپ 

بر اساس برآورد مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی در واشنگتن، احمد الشرع، رئیس جمهور موقت سوریه، یکی از برندگان مهم این تصمیم است. وی لغو تحریم‌ها را به عنوان امری حیاتی برای ثبات و بهبود سوریه در اولویت قرار داده و این موضوع را همواره با طرف‌های خارجی مطرح کرده است. همچنین عربستان و سایر کشورهای خلیج فارس و ترکیه نیز از تصمیم ترامپ سود می‌برند، زیرا آنها به دنبال کمک به الشرع برای تثبیت کنترل خود و ایجاد ثبات در کشور هستند. همانطور که اشاره شد ترامپ دراظهارات خود به درخواست‌های محمد بن سلمان و رجب طیب اردوغان، برای کاهش تحریم‌ها اشاره کرد. همچنین طبق توافق صورت گرفته، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه اواخر این هفته با همتای سوری خود در ترکیه دیدار می‌کند. 

اما در این میان، دولت اسرائیل احتمالا بیشترین نگرانی را از اظهارات رئیس جمهور ترامپ دارد. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر و دیگر اعضای کابینه وی نگرانی‌های جدی خود را در مورد خطرات احتمالی یک عضو سابق گروه‌های جهادی که کنترل دولت دمشق را در دست دارد، ابراز کرده‌اند.

در داخل کشور، ذی‌نفعان کنگره ایالات متحده و حتی برخی از عناصر درون دولت ترامپ نیز احتمالا از تصمیم رئیس جمهور نگران باشند. بسیاری از آنها کاهش تحریم‌ها را به عنوان اهرم مهمی می‌دانند که باید بر اساس رفتار و رویکرد الشرع سنجیده شود. از این دیدگاه، لغو کامل تحریم‌ها بدون پیشرفت قابل اثبات به سمت یک حکومت‌داری فراگیر، ایالات متحده را از یک اهرم مهم نفوذ محروم می‌کند.