پشت‌پرده بازگشت آمریکا به دمشق چیست؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ با وجود روایت رسمی غرب از تلاش برای بازسازی سوریه پس از سال‌ها جنگ و بحران، شواهد فزاینده‌ای از تحول رویکرد آمریکا در قبال دمشق منتشر شده که از اهدافی بسیار فراتر از صرف همکاری اقتصادی یا بازسازی زیرساخت‌ها حکایت دارد؛ اهدافی که به‌ طور مستقیم با نفت، گاز، بازتعریف نفوذ منطقه‌ای و امنیت اسرائیل گره خورده است. 

دیدار با رئیس سوریه موقت؛ بازگشت حساب‌ شده آمریکا به دمشق؟ 

روزنامه وال‌استریت ژورنال فاش کرده که احمد الشرع، رئیس دولت انتقالی سوریه تلاش‌هایی جدی برای جلب حمایت آمریکا آغاز کرده؛ اقداماتی که شامل تعقیب گروه‌های مسلح فلسطینی و حتی تماس با اسرائیل و ارائه امتیاز به شرکت‌های انرژی آمریکا می‌شود. این تلاش‌ها در ظاهر به‌ منظور کاهش تحریم‌ها و آغاز فرآیند بازسازی مطرح می‌شود اما واقعیت فراتر از این حرف‌هاست. 

در جریان سفر دونالد ترامپ به منطقه و دیدار با الشرع که اولین دیدار مستقیم بین روسای جمهور آمریکا و سوریه در ۲۵ سال گذشته بود، ترامپ اعلام کرد که تحریم‌ها علیه سوریه برداشته می‌شود.

وی این اقدام را «نقطه آغاز روابط جدید» خواند ولی ناظران منطقه‌ای معتقدند این تصمیم در اصل پوششی برای ورود شرکت‌های نفتی آمریکایی به بازار سوریه و بیرون راندن رقبا مانند روسیه، چین و ایران است. 

«نفت» شرط آغاز بازسازی؟ 

بر اساس گزارش‌های وال‌استریت ژورنال و رویترز، احمد الشرع در دیدار با فعالان اقتصادی نزدیک به ترامپ، به‌ ویژه جوناتان باس، وعده داده که شرکت‌های آمریکایی در اولویت سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی قرار خواهند گرفت. باس نیز پیشنهاد ساخت زیرساخت‌های انرژی، ایجاد شرکت نفتی با ثبت آمریکایی و حتی احداث برج «ترامپ تاور» در دمشق را مطرح کرده است. 

در ظاهر، این اقدامات با هدف بازسازی کشور است اما طرح «مارشال سوری» که الشرع از آن سخن گفته، بیش از آنکه نشانه یک پروژه بازسازی ملی باشد، یادآور الگوی استعماری انتقال مالکیت منابع ملی به شرکت‌های فراملی است. 

کاهش تحریم‌ها در ازای امتیازدهی کامل؟ 

ترامپ شرط برداشتن کامل تحریم‌ها را همکاری با آمریکا در جلوگیری از بازگشت داعش و همچنین حذف گروه‌های مقاومت عنوان کرده است. این شرط‌گذاری به‌ وضوح نشان می‌دهد که پروژه بازسازی سوریه از منظر آمریکا، پروژه‌ای امنیتی-سیاسی است که هدف اصلی آن تضمین منافع آمریکا و متحدانش، به‌ ویژه اسرائیل است. 

به گفته برخی منابع آگاه، دولت سوریه در ماه‌های گذشته با تعدادی از خواسته‌های آمریکا موافقت کرده و حتی بخشی از فهرست ۸ ماده‌ای واشنگتن برای کاهش تحریم‌ها را اجرا کرده است. از جمله این اقدامات می‌توان به تلاش برای مهار گروه‌های فلسطینی و کاهش نقش ایران در سوریه اشاره کرد. 

از واشنگتن تا تل‌آویو؛ احتمال بهره‌برداری مشترک آمریکا و اسرائیل از منابع سوری 

با نزدیک‌تر شدن روابط دمشق با واشنگتن، نگرانی‌ها از ورود اسرائیل به پروژه‌های انرژی در سوریه افزایش یافته است. چه‌ بسا آینده سوریه شاهد حضور مستقیم یا غیرمستقیم شرکت‌های اسرائیلی در پروژه‌های استخراج گاز، ساخت خطوط لوله و حتی همکاری در پروژه‌های فناوری ارتباطات باشد؛ به‌ ویژه که الشرع صراحتا اعلام کرده که مایل است با آمریکا و همچنین به صورت غیرمستقیم با اسرائیل، وارد دوره‌ای از «صلح و همکاری اقتصادی» شود. 

از سوی دیگر، حذف هوآوی و تاکید الشرع بر استفاده از شرکت‌های مخابراتی آمریکایی نشان می‌دهد که پروژه جدید سوریه تحت مدیریت واشنگتن، نه فقط اقتصادی، بلکه تمام‌عیار ژئوپلیتیک است. 

پروژه بازسازی یا نقشه جدید برای اشغال اقتصادی؟ 

با نگاهی دقیق به اظهارات و اقدامات اخیر، می‌توان گفت که سیاست آمریکا در قبال سوریه بیش از هر زمان دیگر به اشغال غیرنظامی و نفوذ اقتصادی-سیاسی شبیه شده است. استفاده از زبان دیپلماسی و سرمایه‌گذاری به‌ عنوان ابزاری برای کنترل منابع انرژی، بازطراحی زیرساخت‌ها مطابق با منافع واشنگتن و مهار کامل نفوذ چین، روسیه و ایران، نشان می‌دهد که سوریه به میدان رقابت ژئوپلیتیکی و طمع نفتی قدرت‌های جهانی بدل شده است. 

اگرچه دولت الشرع به دنبال پایان تحریم‌ها و بازگشت به اقتصاد جهانی است اما مسیر انتخاب‌ شده شاید بیش از آنکه به «بازسازی» منجر شود، به تسلیم حاکمیت انرژی و سیاست خارجی کشور در برابر منافع خارجی بینجامد.