دلایل دولت جهت حذف صفر از پول ملی بر اساس لایحه سال ۱۳۹۸

اقتصاد معاصر-احسان قمری، کارشناس اقتصادی: دولت اعتقاد دارد که وجود تورم مزمن و کاهش قدرت خرید واحد پول ملی در یک دوره زمانی بلندمدت باعث شده تا ضمن کاهش کارآیی پول ملی در تسویه معاملات روزانه، مشکلاتی همچون استفاده از ارقام بزرگ در مبادلات روزمره، افت حیثیت ظاهری پول ملی در مقایسه با سایر اسعار بین‌المللی و بزرگ شدن ارقام متغیرهای کلان اقتصادی مانند تولید ناخالص داخلی، نقدینگی و بودجه بروز کند. 

در کنار این موضوع، سرانه اسکناس در کشور افزایش یافته و مسکوکات نیز به مرور از جریان نظام‌های پرداخت نقدی خارج شده‌اند. در نتیجه با اجرای طرح اصلاح نظام پولی در قالب حذف چهار صفر از پول ملی، دولت به دنبال اعاده حیثیت پول ملی و کاهش هزینه انتشار و امحا اسکناس است. 

بر اساس طرح حذف صفر از پول ملی به دلیل کاهش مداوم ارزش پول ملی، نرخ برابری واحد پول ملی با سایر ارزها از جمله دلار کاهش یافته و این نرخ و تعداد صفرهایی که پس از ممیز قرار می‌گیرد، در مبادلات بین‌المللی حیثیت پول ملی ما را خدشه‌دار کرده و باید با حذف صفرها، این حیثیت را به پول ملی بازگرداند. 

با این حال سوال اینجاست که آیا واقعا ارزشمندی پول ملی کشورهای دیگر به یک نسبت و رابطه اعتباری و تعداد صفرها بازمی‌گردد و فقط با حذف چند صفر این حیثیت احیا می‌شود؟ به عنوان مثال نرخ برابری وون کره جنوبی که یکی از کشورها با اقتصادی پیش‌رو و قوی بوده، برابر با ۰.۰۰۰۶۹ دلار است. همچنین نرخ برابری ین ژاپن به دلار نیز ۰.۰۰۶۴ ثبت شد. در مقابل این دو ارز، نرخ برابری هر دینار کویت به دلار ۳.۲ و نرخ برابری ریال عمان به دلار نیز ۲.۶ و نرخ برابری دینار بحرین به دلار ۲.۷ است. 

نرخ برابری پول ملی این دو دسته از کشورها با دلار نشان می‌دهد که برخی از آنها نرخ برابری بسیار پایینی نسبت به دلار دارند (پول ملی ژاپن و کره جنوبی) ولی در زمره اقتصادهای پیش‌رو با پول‌های ملی ارزشمند و قابل قبول در مبادلات بین‌المللی قلمداد می‌شوند و برخی دیگر نرخ برابری بالایی دارند (پول ملی کشورهای عربی) ولی پول ملی آنها فاقد جایگاه بین‌المللی است. 

ایران اکنون با مشکلاتی مانند تورم بالا، نقدینگی زیاد و بی‌ثباتی اقتصادی مواجه بوده که این مشکلات می‌توانند اثرات مثبت حذف صفر را محدود کرده یا حتی خنثی کنند؛ بنابراین نیاز است تا قبل از انجام این سیاست، ابتدا شرایط لازم برای اثرگذاری آن فراهم شود. شایان ذکر بوده که حذف چهار صفر از پول ملی به‌ تنهایی موفق نخواهد بود و نیاز بوده با ایجاد زیرساخت‌های مناسب، سیاست‌های پولی و مالی انقباضی و حمایت خارجی، شرایط لازم برای موفقیت طرح فراهم شود.

بر اساس دیدگاه‌های کارشناسی، حذف صفر آخرین حلقه از اصلاحات پولی و بودجه‌ای بوده و کشور‌های موفقی که بعضا نسبت به حذف صفر از پول ملی خود اقدام کرده‌اند، پس از انجام اصلاحات پولی و بودجه‌ای اقدام به حذف صفر کردند. از سوی دیگر، حذف صفر از پول ملی هزینه‌هایی ازجمله هزینه مالی دوبار انتشار و امحاء اسکناس در دوران‌ گذار و پس از آن هزینه اصلاح داده‌های حسابداری و مهم‌تر از همه، هزینه فرصت منابع انسانی کشور را در برخواهد داشت. 

در نتیجه می‌توان گفت که عامل اصلی مشاهده صفرهای متعدد بر اسکناس و مسکوکات کشور، تورمی بوده که به مدت ۵۰ سال گریبانگیر اقتصاد ایران است. افزایش مزمن سطح عمومی قیمت‌ها و پدیده تورم به دلیل رشد نقدینگی رقم می‌خورد که این رشد نقدینگی نیز معلول ناترازی‌های اقتصاد کشور در حوزه بانکی و بودجه‌ای است و تا زمانی که اصلاحات اساسی در نظام بانکی و بودجه‌ای کشور اتفاق نیفتد و این موتورهای تولید ناترازی خاموش نشود، همواره باید منتظر تورم و از راه رسیدن صفرهای جدید در کنار اعداد و ارقام پول ملی بود. 

نتیجه اینکه، حذف صفر از پول ملی در شرایطی که کشور با مشکلات بزرگی همچون تورم افسارگسیخته و مسائل زیر ساختی روبه‌روست، ضروری به نظر نرسیده و از اهمیت چندانی برخوردار نبوده و صرفا محاسبات حسابداری را تسهیل می‌کند. پیشنهاد می‌شود در گام اول، سیاست‌گذاران و حکمرانان اقتصادی کشور نسبت به کنترل متغیرهای واقعی اقتصاد از جمله تورم‌ اقدام کرده و پس از کاهش نرخ تورم و ثبات آن، حذف صفر از پول ملی را اجرایی نمایند. این همان مسیری بوده که سایر کشورها پیموده‌اند و پس از ثبات اقتصادی، در این خصوص (حذف صفر از پول ملی) اقداماتی انجام داده‌اند.