بدون سامانه رصد سوخت قاچاقچی از درآمد ساعتی ۶۲ میلیارد تومان نمی‌گذرد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ قاچاق سوخت به کشورهای همسایه در سال‌های اخیر، به یکی از معضلات عمده اقتصادی ایران تبدیل شده است. این پدیده علاوه بر ضربه زدن به اقتصاد کشور، تهدید جدی برای امنیت انرژی و منابع ملی به شمار می‌آید. گم‌شدن روزانه میلیون‌ها لیتر سوخت، اظهارات مسؤولان و کارشناسان اقتصادی و آمارهای هشداردهنده، نشان‌دهنده چالش‌های جدی در مدیریت صحیح منابع سوخت کشور است. 

رئیس‌ جمهور در یکی از سخنرانی‌های اخیر خود به «گم‌شدن روزانه ۲۰ میلیون لیتر سوخت» اشاره کرد. این سخنان که نگرانی‌های زیادی را به همراه داشت، عمق بحران در نظارت و کنترل منابع سوخت کشور را آشکار می‌کند.

به گفته پزشکیان «چطور ممکن است ۲۰ میلیون لیتر سوخت گم شود؟ این حجم از منابع ملی از دست‌ رفته و حتما باید در نظارت‌ها تجدیدنظر کنیم.» 

این اظهارنظر، سوالات بسیاری را درباره کارایی سیستم نظارتی و اجرایی کشور مطرح می‌کند. برخی کارشناسان معتقدند که این گم‌ شدن‌ها ناشی از ضعف جدی در سیستم‌های نظارتی یا حتی سهل‌انگاری عمدی است. 

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی نیز به قاچاق سازمان‌‌یافته سوخت اشاره کرده و اعلام می‌کند که روزانه حدود ۳۰ میلیون لیتر سوخت از کشور قاچاق می‌شود. 

حجم قاچاق سوخت؛ روزانه ۶۶۶ تانکر 

یکی از دلایل اصلی گسترش قاچاق سوخت، تفاوت چشمگیر قیمت سوخت در ایران و کشورهای همسایه است. طبق محاسبات، اگر هر لیتر سوخت قاچاقی در بازارهای خارجی ۷۰ سنت قیمت داشته باشد، سالانه نزدیک به ۵.۸ میلیارد دلار از ایران به‌ صورت غیرقانونی خارج می‌شود. 

این میزان قاچاق نه‌ فقط از منابع اقتصادی کشور می‌کاهد، بلکه بحران ناترازی سوخت را تشدید کرده و به افزایش تقاضا در داخل کشور منجر می‌شود. 

طبق آمارهای غیررسمی، روزانه ۳۰ میلیون لیتر سوخت به‌ طور غیرقانونی از ایران قاچاق می‌شود. این حجم معادل حدود ۶۶۶ تانکر سوخت بوده که به کشورهای همسایه فرستاده می‌شود. با توجه به اینکه هر تانکر حدود ۳۰ هزار لیتر سوخت حمل می‌کند، این ارقام نشان‌دهنده حجم بسیار بالای قاچاق سوخت از کشور است. 

قاچاق روزانه ۳۰ میلیون لیتر سوخت، علاوه بر از دست رفتن منابع مالی کشور، بحران ناترازی سوخت در داخل کشور را نیز تشدید می‌کند. طبق گزارش‌ها، ایران در حال حاضر با ناترازی سوخت روزانه حدود ۳۰ میلیون لیتر مواجه است. توقف قاچاق سوخت می‌تواند به کاهش این بحران کمک کرده و وضعیت مصرف سوخت در کشور را بهبود بخشد. 

درآمد ساعتی قاچاقچیان سوخت؛ ۶۲.۵ میلیارد تومان 

کاهش ارزش پول ملی و اختلاف شدید قیمت‌های سوخت در ایران و کشورهای همسایه، قاچاق سوخت را به یکی از پردرآمدترین فعالیت‌های غیرقانونی تبدیل کرده است. به‌ عنوان‌ مثال، اگر هر لیتر سوخت قاچاق‌شده به قیمت ۵۰ هزار تومان در بازارهای خارجی فروخته شود، قاچاقچیان از این تجارت روزانه حدود ۱.۵ هزار میلیارد تومان سود خواهند برد. به‌ عبارت‌ دیگر، قاچاقچیان هر ساعت، از قاچاق سوخت ۶۲.۵ میلیارد تومان سود می‌برند، در حالی‌ که مردم عادی برای تامین حداقل مایحتاج زندگی خود با مشکلات فراوانی مواجه هستند. 

ناترازی تولید و مصرف سوخت در ایران 

یکی از اثرات مستقیم قاچاق سوخت، ناترازی در تولید و مصرف آن است. در حال حاضر، ایران روزانه ۱۰۵ میلیون لیتر بنزین و ۱۲۵ میلیون لیتر گازوئیل تولید می‌کند اما مصرف بنزین به حدود ۱۱۶ میلیون لیتر و مصرف گازوئیل به حدود ۹۷ میلیون لیتر رسیده است. این ناترازی، به‌ ویژه در شرایط بحران‌های اقتصادی و تحریم‌ها، فشار زیادی بر نظام اقتصادی و امنیت انرژی کشور وارد می‌کند. 

راهکار مقابله با قاچاق سوخت 

با توجه به چالش‌های موجود در مدیریت سوخت در ایران، نیاز به راه‌اندازی سامانه رصد برخط زنجیره سوخت، بیش‌ از پیش احساس می‌شود. ایران با تولید بالا و شبکه گسترده توزیع سوخت، با مشکلاتی همچون قاچاق، هدررفت و سوءاستفاده‌های مختلف روبه‌روست. این سامانه می‌تواند به‌ صورت لحظه‌ای و یکپارچه، فرایندهای تولید، توزیع و مصرف سوخت را رصد کرده و از بروز مشکلات جلوگیری کند. 

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در زنجیره سوخت، انحرافات و تخلفات در بخش‌های تولید، توزیع و مصرف است. این مشکلات زمانی تشدید می‌شوند که تقاضا برای سوخت افزایش یافته و نظارت بر فرایندها پیچیده‌تر می‌شود. در حال حاضر، بیش از ۳۰۰ هزار نفتکش و ۴،۳۰۰ جایگاه سوخت در کشور وجود دارد که نظارت بر این شبکه گسترده را دشوار می‌کند. 

سامانه رصد برخط می‌تواند به‌ طور دقیق و لحظه‌ای، از مرحله تولید تا مصرف سوخت را پیگیری کرده و از بروز اختلافات داده‌ای میان بخش‌های مختلف جلوگیری می‌کند. این سامانه، علاوه بر شناسایی نشتی‌ها و هدررفت سوخت، در زمان‌های اوج مصرف نیز می‌تواند از توزیع ناعادلانه و کمبود سوخت در برخی مناطق جلوگیری کند. 

کشورهای مختلفی از جمله آمریکا، کانادا، چین، ژاپن و عربستان سعودی از چنین سامانه‌هایی برای نظارت بر فرایندهای سوخت بهره‌برداری می‌کنند. این سامانه‌ها به‌ صورت یکپارچه و لحظه‌ای، نظارت دقیقی بر سوخت از نظر حجمی، جرمی و کیفیت دارند تا از هدررفت و قاچاق جلوگیری شود. 

لزوم اقدامات جدی‌تر 

ایجاد سامانه رصد برخط زنجیره سوخت در ایران می‌تواند به کاهش قاچاق، انحرافات و هدررفت منابع سوخت کمک کرده و بهره‌وری منابع انرژی کشور را بهبود بخشد. این سامانه می‌تواند به‌ عنوان ابزاری حیاتی برای بهینه‌سازی مصرف سوخت و مدیریت بهتر منابع انرژی کشور عمل کند. 

برای مقابله با این بحران، نیاز به اقدامات جدی‌تر در حوزه نظارت، اصلاح سیاست‌های اقتصادی و کاهش انگیزه‌های قاچاق سوخت وجود دارد. بدون شک برخورد با این معضل نیازمند همکاری گسترده نهادهای دولتی، بخش خصوصی و مسؤولان مرزبانی خواهد بود. در غیر این صورت، قاچاق سوخت همچنان به‌ عنوان یک تهدید اقتصادی جدی برای کشور باقی خواهد ماند.