رشد تولید گندم همزمان با رشد ۱۷ درصدی خرید تضمینی

اقتصاد معاصر؛ در اولین اقدام برای خرید تضمینی، دولت باید قیمت مناسبی را برای خرید محصول کشاورزان تعیین کند. از این‌رو هر ساله، ۴ معیار مهم برای تعیین نرخ خرید تضمینی گندم در نظر گرفته می‌شود. سنجش هزینه واقعی تولید به اضافه سود متعارف‌، بررسی قیمت جهانی و هزینه تمام‌شده محصول مشابه وارداتی از ابعاد مختلفی همچون هزینه خرید از مبدا، هزینه‌های حمل‌ونقل، تعرفه‌های واردات و سایر هزینه‌های مرتبط با واردات محصول، همچنین حفظ رابطه مبادله داخل و خارج بخش کشاورزی و آخرین نرخ تورمی اعلام شده از سوی مرکز آمار ایران، معیارهای تعیین این نرخ هستند. 

بر همین اساس امسال هر کیلوگرم خرید تضمینی گندم معمولی ۱۷ هزار و ۵۰۰ تومان و گندم دوروم ۱۸ هزار تومان تعیین شد. این در حالی بوده که بررسی نرخ تضمینی طی چند سال اخیر نشان می‌دهد که وضعیت قیمت‌گذاری بهبود یافته است، به طوریکه نسبت به سال ۱۳۹۷ حدود ۱،۲۴۶ درصد رشد داشته است.

نرخ خرید تضمینی گندم در سال ۱۳۹۷ (سال زراعی ۱۳۹۷-۱۳۹۶) یک‌هزار و ۳۰۰ تومان بود که در سال ۱۳۹۸ (سال زراعی ۱۳۹۸-۱۳۹۷) با افزایش ۳۰.۷ درصدی به یک‌هزار و ۷۰۰ تومان رسید. همچنین نرخ خرید در سال ۱۳۹۹ (سال زراعی ۱۳۹۹-۱۳۹۸) با افزایش ۴۷ درصدی نسبت به سال گذشته مذکور به دو هزار و ۵۰۰ تومان و در سال ۱۴۰۰ (سال زراعی ۱۴۰۰-۱۳۹۹) با افزایش ۱۰۰ درصدی نسبت به سال قبل خود به پنج هزار تومان تغییر یافت. 

همچنین نرخ خرید تضمینی گندم در سال ۱۴۰۱ (سال زراعی ۱۴۰۰-۱۴۰۱) با افزایش ۱۳۰ درصدی نسبت به سال قبل خود به ۱۱ هزار و ۵۰۰ تومان و در سال ۱۴۰۲ (سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۱) با افزایش ۱۳ درصدی نسبت به سال ۱۴۰۱ به قیمت ۱۳ هزار تومان افزایش یافت.

روند تولید گندم از ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳

یکی از وظایف دولت‌ها، اهتمام نسبت به خرید تضمینی گندم است. بررسی میزان خرید تضمینی طی سال‌های اخیر نشان می‌دهد که روند خرید گندم از گندم‌کاران در وضعیت خوبی قرار گرفته و ادامه این روند می‌تواند کشور را به خودکفایی برساند. 

بررسی آمارها نشان می‌دهد که در سال زراعی ۱۳۹۶-۱۳۹۵، دولت تا پایان تیر ماه آن سال از لحاظ وزنی، مقدار ۶.۸ میلیون تن گندم به ارزش هشت هزار و ۸۸۵ میلیارد تومان از گندم‌کاران خرید کرده است. همین روند تا پایان تیر ماه سال ۱۳۹۷ با کاهش ۷.۳ درصدی از لحاظ وزن به ۶.۳ میلیون تن گندم و از لحاظ ارزش با کاهش ۵.۸ درصدی به هشت هزار و ۳۶۳ میلیارد تومان تغییر یافت.

این در حالی بود که روند کاهش حجم خرید تضمینی گندم در سال ۱۳۹۸ (تا پایان تیر ماه) نیز ادامه داشت و میزان خرید با کاهش ۹.۵ درصدی به ۵.۷ میلیون تن رسید. با این حال اما با قیمت‌گذاری انجام شده طی این سال زراعی، خرید تضمینی از لحاظ ارزش حدود ۱۷.۹ درصد رشد داشت و به رقم ۹ هزار و ۸۶۳ میلیارد تومان رسید.

میزان خرید تضمینی گندم در سال زراعی ۱۳۹۹-۱۳۹۸ (تا پایان تیر ماه) به نسبت سال قبل خود از لحاظ وزنی ۱۷.۵ درصد و از لحاظ ارزش ۵۲ درصد رشد داشته و به ترتیب ۶.۷ میلیون تن و ۱۵ هزار میلیارد تومان ثبت شدند. این در حالی بود که میزان خرید در سال ۱۴۰۰ (تا پایان تیر ماه) نسبت به سال ۱۳۹۹ مجددا روند نزولی به خو.د گرفت و از لحاظ وزنی ۳۲.۸ درصد کاهش یافت اما از لحاظ ارزش با افزایش ۵۱.۳ درصدی به ۲۲ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان رسید.

پس از سال ۱۴۰۰، روند خرید گندم از گندم‌کاران روند صعودی به خود گرفت و توانست تا سال ۱۴۰۳ ادامه‌دار باشد. بر اساس آمار منتشر شده از سوی شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران، تا پایان تیر ماه سال ۱۴۰۱، میزان خرید تضمینی گندم از لحاظ وزنی ۱۱.۱ درصد رشد و از لحاظ ارزش ۱۵۱.۱ درصد رشد را تجربه کرده و به ترتیب به ۵ میلیون تن و ۵۷ هزار میلیارد تومان رسید.

همچنین در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ (تا پایان تیر ماه)، میزان خرید تضمینی گندم از لحاظ وزنی با افزایش ۵۰ درصدی به ۷.۵ میلیون تن و از لحاظ ارزش با افزایش ۹۵.۸ درصدی به ۱۱۱ هزار و ۶۳۱ میلیارد تومان رسید. 

خرید تضمینی برای امسال نیز تا پایان تیر ماه از لحاظ وزنی با ۱۶ درصد رشد، به ۸.۷ میلیون تن و از لحاظ ارزش با ۳۷.۴ درصد رشد، به ۱۵۳ هزار و ۴۲۹ میلیارد تومان رسیده است.

گفتنی است که بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت بازرگانی دولتی ایران، میزان خرید تضمینی امسال تاکنون ۱۰ میلیون و ۲۱۵ هزار تن بوده که نسبت به سال گذشته بالغ بر ۱۷ درصد رشد داشته است. همچنین بر همین اساس ارزش گندم خریداری شده تاکنون ۱۷۹ هزار و ۵۹۴ میلیارد تومان بوده که نسبت به سال گذشته ۳۷ درصد رشد یافته است.

آیا خودکفایی در تولید گندم دست‌یافتنی است؟

کشور طی دو دهه اخیر، چند بار در تولید و خرید تضمینی گندم موفق بوده و توانسته به خودکفایی برسد. نخستین بار این اتفاق در آبان ۱۳۸۳ رقم خورد و با تولید ۱۴ میلیون تن گندم، کشور به خودکفایی در این محصول راهبردی و استراتژیک شد. 

پس از این اتفاق، کشور در سال ۱۳۹۵ توانست با خرید ۱۴.۳ میلیون تن گندم برای دومین بار به خودکفایی گندم برسد و نیاز به واردات این محصول را به صفر رساند. همچنین سال گذشته دولت توانست با خرید ۱۰.۵ میلیون تن خرید تضمینی به خودکفایی در گندم خبازی برسد. اکنون نیز با توجه به میزان خرید گندم تاکنون، خودکفایی در تولید این محصول به دور از واقعیت نیست.