عرضه نان به مردم با یارانه ۱۰۰ درصدی/ ۹۵ درصد قیمت نان دستمزد نانوا است

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ چندی پیش بود که رضا باقری‌اصل، سرپرست جدید مرکز تحول دیجیتال و فناوری اطلاعات سازمان برنامه و بودجه مدعی شد: «۲۵ هزار میلیارد تومان بابت سامانه نان هزینه شده و هیچ حاصلی نداشته است، ۲۵ هزار میلیارد تومان خرج سامانه نان شده اما حاصل آن چیست؟ حاصلش این است که نانوا بداند چند نان را برای ما ثبت کرده است». 

تحقیقات خبرنگار اقتصاد معاصر نشان می‌دهد که تاکید بر عدد ۲۵ همت برای راه‌اندازی سامانه نان به هیچ عنوان صحت ندارد.  سامانه نان بر خلاف سامانه کارت سوخت از محل بودجه راه‌اندازی نشده، بلکه با همکاری و تامین اعتبار بانک سپه و بدون چشم‌داشتی اجرا شد که طرح دلایل در این‌باره در ادامه قید می‌شود.

درواقع باید به این موضوع توجه کرد که دولت تصمیم گرفت تا بار مالی نان برای مردم سنگین نشود و سعی کرد در این بخش هزینه کند.

در گام اول باید سامانه نان را شناخت. سامانه نان خدمت پرداخت ارائه می‌کند، پردازش داده دارد و هدف این سامانه جلوگیری از هدررفت آرد‌ و همچنین شناسایی تناژ آرد صرفه‌جویی نشده نسبت به ۵ سال قبل است. 

دولت گندم را آزاد می‌خرد و آرد آن را با یارانه ۱۰۰ درصدی به نانوا می‌دهد

در حال حاضر آرد با ۲ نرخ یارانه گندم به مردم اختصاص داده می‌شود، در حالی که دولت به قیمت آزاد خرید تضمینی گندم را انجام می‌دهد.

گندم خرید تضمینی در سال ۱۴۰۰، کیلویی ۵۰۰۰ تومان بود و سال بعد به ۱۲ هزار تومان افزایش یافت و تا ۱۷۵۰۰ تومان هم رسید اما قیمت نان تغییر نکرد. در حال حاضر گندم یارانه‌ای با میانیگن وزنی ۷۴۰ تومان بوده و دولت آن را کیلویی۱۷۵۰۰ خریداری می‌کند. امروز آرد نان ۹۵ درصد برای مردم تخفیف دارد.

پیگیری خبرنگار ما حاکی از آن است که از آغاز اجرای طرح  تا پایان شهریور ۱۴۰۳، در مدت حدود ۳۰ ماه به عدد ۷۵ همت صرفه‌جویی رسیده‌ایم و این در حالی بوده که تعداد نانوایی‌ها و میزان جمعیت و تقاضا افزایش یافته است اما ما به عدد مصرف سال ۱۳۹۸ رسیده‌ایم و این یعنی مقابله با قاچاق آرد یارانه‌ای!

مصرف آرد یارانه‌ای در سال ۱۴۰۰، حدود ۸.۵ میلیون تن بود. ازشهریور پارسال تا پایان شهریور امسال، مصرف آرد یارانه‌ای به عدد ۸.۱ میلیون تن رسیده که مشابه مصرف سال ۹۸ است، در حالی که همان طور که گفته شد در این مدت، تعداد اتباع خارجی در کشور افزایش یافته، ۳۰۰۰ مغازه نانوایی جدید راه‌اندازی شده و با رشد جمعیت هم مواجه هستیم. 

صرفه‌جویی در مصرف ۹ میلیارد رسید کاغذی کارتخوان

طبق بررسی‌های انجام شده، در مدت ۳۰ ماه اخیر که این سامانه فعالیت کرد، ۹ میلیارد تراکنش ثبت و از همین محل، ۹ میلیارد رسید کاغذی صرفه‌جویی ارزی شد، البته این امکان برای مردم فراهم است که ‌در سامانه «نظر»، تراکنش‌های خرید نان خود را مشاهده کنند.

از سوی دیگر زیرساخت سخت‌افزاری کارتخوان، نرم‌افزاری و هوش مصنوعی به شکل رایگان در سامانه نان نهادینه شد.

قیمت نان در ایران یک‌هشتادم آمریکا و یک‌هشتم افغانستان

با بررسی قیمت‌های بین‌المللی نان متوجه می‌شویم که قیمت نان در ایران، امروز یک‌هشتادم قیمت نان آمریکا و یک‌هشتم قیمت نان افغانستان است. البته باید به این نکته توجه داشت که از منظر کالای یارانه‌ای بر خلاف بنزین ‌و گاز، اگر نان یارانه بیشتری داشته باشد، دهک‌های پایین جامعه بیشتر استفاده می‌کنند. بنابراین ارزان بودن این محصول، ذاتا موضوع بدی نیست.

نهادهای نظارتی همکاری برای مقابله با تخلف‌های ثبت‌شده در سامانه نان ندارند 

روزانه ۱۲ میلیون تراکنش در سامانه نان در حال انجام است. همه تراکنش‌ها و تخلفات احتمالی نانوایی‌ها در این سامانه قابل رصد بوده، به عنوان مثال مشخص شده است که با ۵ درصد کارت‌های کشیده شده در کارت‌خوان‌های نانوایی‌ها، ۳۰ درصد خرید نان‌ها انجام شده که نشان از تخلاف دارد و باید روی این ۵ درصد کارت، محدودیت اعمال شود اما به گفته مسؤولان سامانه، نهادهای نظارتی همکاری مناسبی برای مقابله با تخلف‌های شناسایی شده در سامانه ندارند. 

صرفه‌جویی ۵ میلیون تنی در مصرف آرد یارانه‌ای 

با اجرای این سامانه در این ۳۰ ماه، در مصرف ۴ الی ۵ میلیون تن آرد یارانه‌ای صرفه‌جویی شد، بدون اینکه فشاری از نظر غذایی به مردم وارد شود. ضمن آنکه تقاضا هم در این مدت افزایش یافته و این همان میزان نانی بود که صرف خوراک دام، مصارف صنف، صنعت و قاچاق می‌شد.

ضرورت اصلاح بهای آرد صنف و صنعت

البته ضرورت دارد تا بهای آرد صنف و صنعت هم اصلاح شود. در حال حاضر آرد این بخش کیلویی ۱۲ هزار تومان تامین می‌شود و این نرخ از سال ۱۴۰۱ تاکنون تغییر نکرده، در حالی که قیمت خرید تضمینی گندم در این ۲ سال افزایش یافته است.

پیش از اصلاح قیمت آرد، چون صنف و صنعت، آرد ارزان و تقریبا رایگان دریافت می‌کردند، کالایی نظیر ماکارونی به شدت قابل رقابت با رقبای خارجی بود و به همین دلیل ارزان‌ بودن به شدت صادر می‌شد اما با اصلاح نرخ نان، این ماکارونی صرف مصرف داخل شد.

صرفه‌جویی ۷۵ هزار میلیارد تومانی در مصرف آرد با اجرای سامانه نان در ۳۰ ماه

بنابراین گزارش، به هر حال صرفه‌جویی ۷۵ هزار میلیارد تومانی در مصرف آرد با اجرای سامانه نان در مدت ۳۰ ماه، عددی نیست که بتوان از آن گذشت و این همان دستاورد مهم اجرای سامانه است.

سامانه نان نه تنها  بار مالی برای دولت ندارد، بلکه موجب ارتقا کیفیت نان شده است. ۱.۹۲ میلیون تن آرد در یک سال، با اجرای این سامانه صرفه‌جویی می‌شود که اگر کیلویی معادل ۲۵ هزار تومان در نظر بگیریم، عدد بزرگی صرفه‌جویی می‌شود.

قیمت امروز نان صرفا دستمزد نانوا است؛ مردم نان را رایگان می‌گیرند

نکته دیگر قابل تامل اینکه قیمت امروز نان در نانوایی‌ها، صرفا قیمت دستمزد نانوا بوده و مردم تقریبا آرد رایگان برای نان دریافت می‌کنند.

لزوم تعدیل تدریجی سالانه قیمت نان به شرطی که معادل یا کمتر از رشد حداقل دستمزد باشد

از سوی دیگر تعدیل تدریجی سالانه قیمت نان به شرطی که همیشه معادل یا کمتر از رشد نرخ حداقل دستمزد باشد، موضوع مهمی است که باید در دستور کار دولت قرار گیرد.

سهم نان در سید هزینه خانوار به ۱.۷ درصد کاهش یافته است 

نکته قابل تامل اینکه  سال ۱۴۰۰، سهم هزینه نان در سبد خانوار برای خانوار ۳.۳ نفری ۲.۵ درصد بود. امروز این عدد به ۱.۷ درصد رسیده، چون قیمت نان اصلاح نشده است. آن زمان بهای  دستمزد کارگر ۴ میلیون تومان بود اما در سال ۱۴۰۳ به عدد ۱۱.۳ میلیون تومان رسیده، یعنی دستمزد در این مدت ۳ برابر شد اما قیمت نان در بسیاری از استان‌ها تغییر نکرد. البته در شهرها و استان‌هایی قیمت نان تا ۴۰ درصد رشد کرد، در حالی که در این مدت دستمزد بیش از ۲۰۰ درصد رشد کرد. 

یک نانوایی سنگکی ماهانه ۶۶۰ میلیون تومان درآمد دارد

هر نانوایی سنگکی متوسط روزانه ۱۱۰۰ قرص نان می‌پزد. اگر هر قرص نان سنگک را ۲۰ هزار تومان بفروشد، ماهانه ۶۶۰ میلیون تومان سود می‌کند. همچنین به ازای هر نان سنگک، دولت هر شب ۸۰۰ تومان یارانه به حساب نانوایی واریز می‌کند.

باید به این مساله توجه داشت که در سهمیه آرد، باید به این موضوع حساس بود که برخی از نانوایی‌های متخلف هم نتوانند قوت مردم را گرو بگیرند اما در حال حاضر در نبود نهاد نظارتی و اجرایی، این اتفاق در برخی نانوایی‌ها رخ می‌دهد.

سهمیه آرد روستایی

۷۵۰ هزار تن آرد به حدود ۳۰ هزار روستا که نانوایی ندارند، داده می شود و این میزان، ۸ درصد از سهمیه آرد کشور است.

نانوایی‌ها باید مثل فروشگاه‌های زنجیره‌ای عمل کنند

پیگیری‌ها حاکی از آن است که پیشنهاد شده نانوایی‌ها مثل فروشگاه‌های زنجیره‌ای عمل کنند و در قالب یک تعاونی فعال باشند. آرد را باید دریافت کنند و فقط هزینه دستمزد تولید نان را بگیرند اما در کنار فروش نان، فروش دیگر اقلام کالاها را داشته باشند، چون به هر حال نانوایی پاخور دارد و مردم برای خرید نان ارزان می‌آیند و در کنارش کالاهای دیگر هم خریداری می‌کنند. مثلا نانوایی‌ها فروش غذای گرم داشته باشند که در این باره وزارت صمت استقبال کرده است.

از سوی دیگر «از آن منظر که سبوس قیمت جهانی دارد و تقاضا برای آن وجود دارد، کارخانه تبدیل گندم به آرد مایل است تا سبوس گندم را هر چه بیشتر بگیرد و آرد را هر چه سفیدتر به نانوایی‌ها بدهد، چون از محل فروش سبوس که قیمت ارزی دارد، سود کلانی کسب می‌کند.»