روش‌های سیاستگذاری و نقش دولت‌ها در توسعه گردشگری

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ پرونده «زیست‌بوم رشد» در تلاش است نقش سیاستگذاری دولت‌ها را در رشد اقتصادی کشورها به همراه روش‌های اثرگذاری بر این حوزه روشن کند. گزارش حاضر، اولین بخش از سلسله‌مطالبی است که بر رشد حوزه گردشگری متمرکز است.

از این پرونده بیشتر بخوانید

+ درآمدی بر سیاست‌های دولتی ایالات متحده، آفریقا و ایران در تقویت محیط رشد اقتصادی

+ نقش حکمرانی دولتی در تسهیل تغییر انرژی به انرژی‌های پایدار

در عصر حاضر، گردشگری به یکی از مهم‌ترین زمینه‌های رشد اقتصادی در بسیاری از کشور‌ها تبدیل شده است. این صنعت ضمن اینکه فرصت‌های شغلی متنوعی ایجاد می‌کند، از طریق جذب سرمایه‌های خارجی و بهبود زیرساخت‌ها، به توسعه سایر بخش‌های اقتصادی می‌انجامد. با افزایش سفر‌های بین‌المللی و توسعه امکانات حمل‌ونقل، گردشگری به‌عنوان یکی از پویاترین زمینه‌ها در جهان در حال رشد است؛ به‌ویژه در کشور‌های درحال‌توسعه، این صنعت به‌عنوان یکی از ارکان کلیدی دستیابی به توسعه پایدار محسوب می‌شود.

نقش دولت‌ها در توسعه گردشگری به‌ویژه زمانی برجسته می‌شود که سیاست‌های عمومی و منابع مالی خود را به این حوزه اختصاص دهند و قوانین و مقررات مناسبی برای تقویت این صنعت وضع کنند. همچنین، دولت‌ها می‌توانند از طریق سیاست‌های مالی و مالیاتی، مشوق‌های سرمایه‌گذاری، و توسعه زیرساخت‌ها، تاثیر قابل توجهی بر رشد و توسعه صنعت گردشگری داشته باشند.

به‌عنوان نمونه، در اسپانیا، حمایت‌های دولت از صنعت گردشگری در دهه‌های اخیر به این کشور کمک کرده تا به یکی از محبوب‌ترین مقاصد گردشگری در جهان تبدیل شود. طبق گزارش سازمان جهانی گردشگری، اسپانیا با جذب بیش از ۸۰ میلیون گردشگر در سال ۲۰۱۹، جایگاه برتر خود را در جذب گردشگر حفظ کرد و گردشگری سهم عمده‌ای در تولید ناخالص داخلی این کشور ایفا کرده است (UNWTO, ۲۰۲۰). این مثال نشان می‌دهد سیاست‌های دولتی در راستای تسهیل گردشگری و حمایت از صنعت مربوطه، چگونه می‌تواند به توسعه اقتصادی گسترده منجر شود.

در گزارش حاضر، به بررسی سیاست‌ها و روش‌های اثرگذاری دولت‌ها بر توسعه گردشگری می‌پردازیم. برای این منظور، نقش دولت در حوزه‌هایی، چون «سیاست‌های مالی و مالیاتی، زیرساخت‌ها و قوانین ایمنی و بهداشت» بررسی خواهد شد. این گزارش همچنین شامل ارزیابی دقیق از تاثیرات اقتصادی و اجتماعی توسعه گردشگری و پیشنهاد‌هایی برای سیاست‌گذاران خواهد بود. 

نقش دولت در سیاستگذاری گردشگری

دولت‌ها نقشی محوری در جهت‌دهی و توسعه صنعت گردشگری دارند. این نقش شامل سیاست‌های مالی، زیرساخت‌ها، و وضع قوانین ایمنی و بهداشتی است، که می‌تواند مسیر رشد گردشگری را هموار کرده و به توسعه پایدار اقتصادی کمک کند. در ادامه به بررسی دقیق این سیاست‌ها و تاثیرات آنها می‌پردازیم. 

۱. سیاست‌های مالی و مالیاتی

سیاست‌های مالی و مالیاتی از جمله ابزار‌های کلیدی دولت‌ها برای افزایش سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری است. دولت‌ها می‌توانند از این ابزار‌ها برای جذب سرمایه‌گذاران و کاهش هزینه‌های اولیه تاسیس و توسعه مراکز گردشگری استفاده کنند. برای مثال، مالزی با ارائه تخفیف‌های مالیاتی گسترده به سرمایه‌گذاران در صنعت گردشگری، در طول یک دهه توانست تعداد گردشگران خارجی را از ۲۲ میلیون نفر در سال ۲۰۱۰ به بیش از ۲۶ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ افزایش دهد و در نتیجه سهم گردشگری در تولید ناخالص داخلی این کشور به ۱۵.۳ درصد رسید (Tourism Malaysia, ۲۰۲۰). همچنین در یونان، کاهش مالیات بر ارزش افزوده (VAT) از ۲۴ درصد به ۱۳ درصد در حوزه‌های مرتبط با گردشگری مانند هتل‌ها و رستوران‌ها از سال ۲۰۱۹، تاثیر بسزایی در افزایش ورود گردشگران داشته است. این اقدام باعث افزایش تعداد گردشگران به بیش از ۳۴ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ شد که نسبت به سال ۲۰۱۵ بیش از ۲۵ درصد رشد داشت (OECD, ۲۰۱۹). 

۲. زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری عمومی

توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و رفاهی یکی از حیاتی‌ترین زمینه‌هایی است که دولت‌ها می‌توانند در آن به رشد گردشگری کمک کنند. وجود شبکه‌های حمل‌ونقل پیشرفته، نظیر فرودگاه‌ها و راه‌های ارتباطی سریع، ورود گردشگران را تسهیل می‌کند و تعداد گردشگران را بطور مستقیم افزایش می‌دهد. در ترکیه، توسعه فرودگاه استانبول که با هزینه‌ای بالغ بر ۱۲ میلیارد دلار تکمیل شد، به یکی از بزرگ‌ترین و پرترددترین فرودگاه‌های جهان تبدیل شده و به ترکیه کمک کرد که تعداد گردشگران ورودی خود را به ۵۱ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ برساند. سهم صنعت گردشگری در تولید ناخالص داخلی ترکیه در سال ۲۰۱۹ به ۱۱.۳ درصد رسید (Turkish Statistical Institute, ۲۰۲۰).

همچنین سنگاپور با توسعه و ارتقای زیرساخت‌های عمومی و ایجاد مراکز تفریحی نظیر مارینا بی سندز و گاردنز بای دِ بی، توانست تعداد گردشگران را از ۱۵ میلیون نفر در سال ۲۰۱۵ به بیش از ۱۹ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ افزایش دهد، که ۸.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را به خود اختصاص داده است (Singapore Tourism Board, ۲۰۲۰). 

۳. قوانین و مقررات ایمنی و بهداشت

وضع مقررات ایمنی و بهداشتی نقش مهمی در حفظ امنیت و سلامت گردشگران دارد. این مقررات پس از پاندمی COVID-۱۹ بیشتر مورد توجه قرار گرفتند. نیوزیلند از جمله کشور‌هایی است که با اجرای سختگیرانه قوانین ایمنی در مکان‌های گردشگری طبیعی و همچنین ایجاد استاندارد‌های بهداشتی دقیق در هتل‌ها و رستوران‌ها، یکی از امن‌ترین مقاصد گردشگری جهان به شمار می‌رود. این سیاست‌ها باعث شد که حتی در سال‌های پس از پاندمی، نیوزیلند توانایی حفظ رشد گردشگران داخلی خود را داشته باشد و سهم گردشگری از تولید ناخالص داخلی کشور به ۹.۸ درصد برسد (New Zealand Ministry of Business, Innovation and Employment, ۲۰۲۱). 

روش‌های اثرگذاری دولت‌ها بر صنعت گردشگری

یکی از نقش‌های مهم دولت‌ها، اعمال سیاست‌ها و روش‌های مستقیم برای تسهیل رشد و توسعه صنعت گردشگری است. این روش‌ها شامل مشوق‌های مالی، تبلیغات و برندینگ ملی، و توسعه زیرساخت‌های گردشگری می‌شود. با این ابزارها، دولت‌ها می‌توانند جذابیت مقصد‌های گردشگری را افزایش داده و سهم بیشتری از بازار جهانی گردشگری را به خود اختصاص دهند. 

۱. مشوق‌های مالی و مالیاتی

دولت‌ها از طریق ارائه مشوق‌های مالی و مالیاتی، سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری را تسهیل و تشویق می‌کنند. این مشوق‌ها می‌تواند شامل کاهش مالیات، تسهیلات اعتباری، و وام‌های کم‌بهره برای ایجاد زیرساخت‌های گردشگری باشد. برای نمونه، مراکش به‌عنوان یکی از مقاصد گردشگری برجسته آفریقا، از طریق سیاست «چشم‌انداز ۲۰۲۰» تسهیلات مالی متعددی را برای بخش خصوصی فراهم کرد. این برنامه منجر به افزایش سرمایه‌گذاری‌های خصوصی به میزان ۱۵ درصد و رشد تعداد گردشگران خارجی به ۱۲.۳ میلیون نفر در سال ۲۰۱۸ شد (Morocco Ministry of Tourism, ۲۰۱۹). همچنین در مکزیک، تخفیف‌های مالیاتی برای هتل‌ها و مراکز گردشگری جدید موجب شد که در طول یک دهه، تعداد تخت‌های هتل‌ها ۳۰ درصد افزایش یابد و در سال ۲۰۱۹ مکزیک پذیرای بیش از ۴۵ میلیون گردشگر خارجی شد که سهم قابل توجهی از تولید ناخالص داخلی این کشور را به خود اختصاص داده است (Mexico Tourism Board, ۲۰۲۰). 

۲. تبلیغات و برندینگ ملی 

تبلیغات گسترده و ایجاد برند ملی در عرصه جهانی، یکی از روش‌های کلیدی برای جذب گردشگران بین‌المللی است. کشور‌هایی که در این زمینه سرمایه‌گذاری بیشتری کرده‌اند، توانسته‌اند جایگاه خود را به‌عنوان مقصد گردشگری مطرح تثبیت کنند. اسپانیا با اجرای کمپین تبلیغاتی «I Need Spain» طی یک دهه، توانست تعداد گردشگران خود را به بیش از ۸۳ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ برساند و سهمی معادل ۱۲.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را از طریق صنعت گردشگری تامین کند (Spanish Tourism Institute, ۲۰۲۰). همچنین، امارات متحده عربی با سرمایه‌گذاری‌های گسترده در زمینه تبلیغات بین‌المللی و ایجاد برند گردشگری جهانی با تمرکز بر دبی، توانسته است تعداد گردشگران خود را به بیش از ۱۶ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ برساند و سهمی معادل ۱۱.۶ درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را از طریق صنعت گردشگری به دست آورد (Dubai Department of Tourism and Commerce Marketing, ۲۰۲۰).  

۳. توسعه زیرساخت‌ها و امکانات رفاهی

یکی دیگر از روش‌های موثر در افزایش جذابیت گردشگری، توسعه زیرساخت‌های رفاهی و گردشگری است. دولت‌ها با ایجاد امکانات تفریحی، بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل، و ساخت هتل‌ها و مراکز تفریحی می‌توانند تجربه گردشگران را بهبود بخشند و تعداد بیشتری گردشگر جذب کنند. در ژاپن، سرمایه‌گذاری دولت در زیرساخت‌های گردشگری و حمل‌ونقل پیش از المپیک ۲۰۲۰ (که به دلیل پاندمی COVID-۱۹ به تعویق افتاد) باعث شد که تعداد گردشگران خارجی از ۸.۴ میلیون نفر در سال ۲۰۱۲ به ۳۱.۹ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ افزایش یابد (Japan National Tourism Organization, ۲۰۲۰). همچنین، در تایلند، توسعه و بهبود زیرساخت‌ها و تسهیلات توریستی در جزایر و سواحل کشور، به افزایش تعداد گردشگران کمک شایانی کرده است. طبق گزارش‌های سال ۲۰۱۹، تایلند پذیرای ۳۹.۸ میلیون گردشگر بین‌المللی بود و صنعت گردشگری سهمی معادل ۲۰.۶ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را به خود اختصاص داده بود (Tourism Authority of Thailand, ۲۰۲۰).

نتیجه‌گیری و پیشنهادات سیاستی

در این گزارش، نقش‌ها و روش‌های مختلفی که دولت‌ها می‌توانند برای توسعه صنعت گردشگری ایفا کنند، مورد بررسی قرار گرفت. تجربیات موفق کشورها نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری‌های هوشمندانه و هدفمند در زمینه‌های مالی، توسعه زیرساخت‌ها، تبلیغات ملی و ایجاد بستر‌های قانونی ایمنی و بهداشتی، می‌تواند تاثیرات قابل‌توجهی بر جذب گردشگران، افزایش درآمد ملی و ایجاد اشتغال داشته باشد (در بخش‌های بعدی به تجربیات موفق این کشورها خواهیم پرداخت). دولت‌ها با اجرای سیاست‌های مالیاتی مناسب، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، و توجه به ایجاد تصویر مثبت از کشور خود، می‌توانند سهم بیشتری از بازار گردشگری جهانی را به خود اختصاص دهند. از این تجربه‌ها می‌توان به پیشنهادات سیاستی زیر دست یافت که برای کشور‌هایی که به‌دنبال توسعه پایدار گردشگری هستند مفید خواهد بود: 

۱. سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حمل‌ونقل و مراکز تفریحی

بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل مانند فرودگاه‌ها، راه‌های ارتباطی و ایجاد مراکز تفریحی جدید می‌تواند تأثیر زیادی در جذب گردشگر داشته باشد. تجربه کشور‌هایی مانند ترکیه و ژاپن نشان می‌دهد توسعه زیرساخت‌ها نقش اساسی در افزایش ورود گردشگران دارد. پیشنهاد می‌شود که کشور‌ها با ارائه تسهیلات مالیاتی برای شرکت‌های حمل‌ونقل و توریسم، جذابیت سرمایه‌گذاری در این حوزه‌ها را افزایش دهند. 

۲. توسعه و ترویج برند ملی

یکی از بهترین ابزار‌های جذب گردشگر، تبلیغات و ایجاد تصویر مطلوب از کشور به‌عنوان مقصد گردشگری است. امارات و اسپانیا از جمله کشور‌هایی هستند که با سرمایه‌گذاری در برند ملی موفقیت‌های چشمگیری کسب کرده‌اند. توصیه می‌شود که کشور‌ها از طریق رسانه‌های دیجیتال، شبکه‌های اجتماعی و کمپین‌های بین‌المللی، ویژگی‌های خاص فرهنگی و جغرافیایی خود را تبلیغ کنند. 

۳. تسهیلات و مشوق‌های مالیاتی و اعتباری

ارائه تخفیف‌های مالیاتی، وام‌های کم‌بهره و یارانه‌های مستقیم به پروژه‌های گردشگری، یکی از موثرترین راهکار‌ها برای جذب سرمایه‌گذاران است. کشور‌های موفق مانند مالزی و یونان با کاهش مالیات و حمایت‌های مالی از صنعت گردشگری، موفق به جذب بیشتر سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی شده‌اند. کشور‌ها می‌توانند با ارائه بسته‌های مالی و اعتباری تشویقی به توسعه‌گران صنعت گردشگری، بستر لازم را برای رشد سریع‌تر این صنعت فراهم آورند. 

۴. حمایت از گردشگری پایدار و حفظ محیط‌زیست 

با توجه به چالش‌های زیست‌محیطی، توسعه پایدار گردشگری امری ضروری است. استرالیا و نیوزیلند نشان داده‌اند که با سرمایه‌گذاری در گردشگری پایدار و اجرای مقررات زیست‌محیطی، می‌توانند نه‌تنها گردشگران را جذب کنند بلکه منابع طبیعی را نیز حفظ کنند. پیشنهاد می‌شود کشور‌ها با تعیین قوانین سختگیرانه در حفاظت از محیط‌زیست و ارائه طرح‌های گردشگری پایدار، از منابع طبیعی و فرهنگی خود محافظت کنند. 

۵. ایجاد و بهبود استاندارد‌های بهداشتی و ایمنی

پس از پاندمی COVID-۱۹، توجه به ایمنی و بهداشت در صنعت گردشگری بیش از پیش اهمیت یافته است. کشورهایی، چون نیوزیلند و ژاپن با ایجاد استاندارد‌های سختگیرانه بهداشتی توانسته‌اند گردشگران را به خود جذب کنند. پیشنهاد می‌شود که کشور‌ها استاندارد‌های بهداشتی و ایمنی را بهبود بخشند تا گردشگران با اطمینان خاطر بیشتری به آن مقاصد سفر کنند.

بخش‌های بعدی این پرونده، با مطالعات موردی به نقش سیاستگذاران کشورها در توسعه گردشگری خواهد پرداخت.

---------------------

منابع

۱. Spanish Tourism Institute. (۲۰۲۰). Tourism Statistics in Spain: ۲۰۱۹ Overview. Retrieved from [https://www.tourspain.es](https://www.tourspain.es)

۲. Turkish Statistical Institute.  (۲۰۲۰). Tourism Statistics: ۲۰۱۹ Data. Retrieved from [https://www.turkstat.gov.tr](https://www.turkstat.gov.tr)

۳. Dubai Department of Tourism and Commerce Marketing. (۲۰۲۰). Dubai Tourism Statistics ۲۰۱۹. Retrieved from [https://www.dubaitourism.gov.ae](https://www.dubaitourism.gov.ae)

۴. Italian National Institute of Statistics. (۲۰۲۰). *Tourism in Italy: Key Figures for ۲۰۱۹. Retrieved from [https://www.istat.it](https://www.istat.it)

۵. Tourism Authority of Thailand. (۲۰۲۰). Tourism Statistics in Thailand: ۲۰۱۹ Data. Retrieved from [https://www.tat.or.th](https://www.tat.or.th)

۶. Singapore Tourism Board. (۲۰۲۰). Tourism Performance: ۲۰۱۹ Overview. Retrieved from [https://www.stb.gov.sg](https://www.stb.gov.sg)

۷. U.S. Travel Association. (۲۰۲۰). The Economic Impact of Travel in the United States: ۲۰۱۹ Overview. Retrieved from [https://www.ustravel.org](https://www.ustravel.org)

۸. French Ministry of Tourism. (۲۰۲۰). Tourism Statistics in France: ۲۰۱۹ Overview. Retrieved from [https://www.tourisme.gouv.fr](https://www.tourisme.gouv.fr)

۹. Japan National Tourism Organization. (۲۰۲۰). *Statistics of Inbound Tourism: ۲۰۱۹ Overview. Retrieved from [https://www.jnto.go.jp](https://www.jnto.go.jp)

۱۰. Tourism Research Australia. (۲۰۲۰). *Australian Tourism Statistics: ۲۰۱۹ Overview. Retrieved from [https://www.tra.gov.au](https://www.tra.gov.au)

۱۱. Morocco Ministry of Tourism. (۲۰۱۹). Tourism Development Strategy: Vision ۲۰۲۰. Retrieved from [https://www.tourisme.gov.ma](https://www.tourisme.gov.ma)

۱۲. Mexico Tourism Board. (۲۰۲۰). National Tourism Statistics: ۲۰۱۹ Overview. Retrieved from [https://www.visitmexico.com](https://www.visitmexico.com)

۱۳. Emirates Tourism Board.  (۲۰۲۰). Tourism Performance Report: ۲۰۱۹. Retrieved from [https://www.emirates.com](https://www.emirates.com)

۱۴. World Travel & Tourism Council. (۲۰۲۰). Economic Impact Reports: Global Trends in Tourism. Retrieved from [https://www.wttc.org](https://www.wttc.org)

۱۵. OECD.  (۲۰۲۰). *Tourism Policy Responses to the COVID-۱۹ Crisis. Retrieved from [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)

۱۶. United Nations World Tourism Organization. (۲۰۱۹). World Tourism Barometer: Key Figures and Trends. Retrieved from [https://www.unwto.org](https://www.unwto.org)

۱۷. European Commission. (۲۰۲۰). *Tourism in Europe: Trends and Analysis. Retrieved from [https://ec.europa.eu](https://ec.europa.eu)

۱۸.The World Bank. (۲۰۲۰). Tourism and Economic Development: Global Perspectives. Retrieved from [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)

۱۹. PATA (Pacific Asia Travel Association).  (۲۰۲۰). Asia Pacific Tourism Trends: ۲۰۱۹ Overview. Retrieved from [https://www.pata.org](https://www.pata.org)

۲۰. International Air Transport Association. (۲۰۲۰). Economic Performance of the Airline Industry: ۲۰۱۹ Report. Retrieved from [https://www.iata.org](https://www.iata.org)