۱ درجه کاهش دمای محیط، ۱ فاز پارس جنوبی صرفه‌جویی/ ۳ درصد گاز کشور سرقت میشود
به گزارش اقتصاد معاصر؛سعید توکلی معاون، وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران در یک گفتگو تلوزیونی در خصوص آخرین وضعیت ناترازی گاز در کشور گفت: امسال، علیرغم کاهش 13 تا 14 درصدی ورودی گاز به شبکه سراسری، میزان تحویل گاز به نیروگاه‌ها به لحاظ درصدی با سال گذشته برابری می‌کند. همچنین، سوخت مورد نیاز تمامی صنایع به‌طور کامل تأمین شد و در بخش صنایع کوچک و واحدهای تولیدی پربازده با اشتغال‌زایی بالا، شاهد افزایش یک میلیارد متر مکعبی در حجم تحویل گاز بودیم.
پایداری شبکه در آزمون ناترازی
وی افزود: با این حال، باید به آسیب وارده در 27 اسفندماه به چهار پالایشگاه عسلویه توسط عوامل دشمن اشاره کرد که منجر به خروج 230 میلیون متر مکعب از ظرفیت تولید کشور شد. با تلاش‌های شبانه‌روزی، تاکنون 100 میلیون متر مکعب از این ظرفیت تا پیش از آغاز فصل سرد بازیابی شده و 130 میلیون متر مکعب باقی‌مانده، بر حجم ناترازی‌های سنواتی افزوده است.
در مجموع، تمامی تعمیرات اساسی (اورهال) و اقدامات لازم برای پایداری شبکه در پالایشگاه‌ها، خطوط انتقال، ایستگاه‌های تقویت فشار و بخش توزیع انجام شده است و امیدواریم با این آمادگی عملیاتی، طبق برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته وارد فصل سرد شویم.
مدیریت هوشمند؛ راهکار گذر از پیک مصرف
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران در پاسخ به سوالی در مورد آخرین اقدامات انجام شده برای مدیریت ناترازی‌ها گفت: اولویت اصلی شرکت ملی گاز، حفظ پایداری و تاب‌آوری شبکه سراسری است. در بحث بازسازی و احیای 100 میلیون متر مکعب ظرفیت تولید از دست رفته، تلاش‌های کم‌سابقه ای صورت گرفت که منجر به ثبت رکوردهایی شد.
علاوه بر این، با توجه به اینکه 11 استان کشور به‌صورت پراکنده درگیر تنش گازی بودند، برای هشت استان که وضعیت کامل‌تری داشتند، با تغییر آرایش عملیاتی، مهندسی فرایندها و احداث خطوط بای‌پاس، پایداری شبکه را حفظ کردیم. شبکه گاز کشور دقیقاً مشابه شبکه خون‌رسانی (یا شبکه موبایل) عمل می‌کند؛ یعنی با تغییر آرایش و مدیریت خطوط، سعی داریم حتی در صورت بروز اختلال در یک محور، محدوده تحت‌تأثیر را به صورت پایدار حفظ کنیم.
وی تاکید کرد: با این وجود، با توجه به ناترازی‌های سنواتی که در روزهای اوج مصرف حتی به 250 تا 300 میلیون متر مکعب نیز می‌رسد، به‌علاوه 130 میلیون متر مکعب کسری ناشی از حادثه عسلویه، تدابیر ویژه‌ای برای نیروگاه‌ها اندیشیده شده است؛ از جمله افزایش تحویل گاز به نیروگاه‌ها و ذخیره‌سازی مناسب سوخت جایگزین در مخازن نیروگاهی تا در زمان پیک مصرف، پایداری شبکه با کمترین چالش همراه باشد.
شریان‌های حیاتی؛ مدیریت یکپارچه انرژی
توکلی با اشاره به اینکه شبکه گاز و برق کشور به صورت یکپارچه مدیریت میشود، گفت: اگرچه پایداری انرژی در سراسر کشور حیاتی است، اما اولویت ویژه‌ای برای استان‌های شمالی شامل «خراسان شمالی، مازندران و گلستان» در نظر گرفته شده، زیرا این مناطق بیشتر در معرض تنش گازی قرار دارند.
از ابتدای بروز شرایط، جلسات ستاد مدیریت مصرف در استانداری‌ها تشکیل و تمامی سناریوها و تقویم‌های اجرایی در دو بخش «وظایف شرکت ملی گاز» و «اقدامات سایر دستگاه‌های اجرایی» (از جمله تأمین سوخت جایگزین) تدوین شده است. در مجموع، شبکه گاز دقیقاً مانند شبکه خون‌رسانی بدن عمل می‌کند؛ یعنی هرگونه نشتی، اتلاف یا اختلال در یک نقطه، پایداری کل شبکه را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.
سناریوهای مواجهه با زمستان پیش‌رو
وی در پاسخ به سوالی در مورد احتمال قطعی یا کاهش فشار گاز در سه استان شمالی کشور گفت: ما برای تمامی سناریوها، از بدترین تا واقع‌بینانه‌ترین شرایط، برنامه‌ریزی کرده‌ایم. بخشی از اقدامات در حیطه وظایف شرکت ملی گاز و بخش دیگر مربوط به هماهنگی با سایر دستگاه‌های اجرایی در استانداری‌هاست. احتمال قطعی گاز وجود دارد، اما اقدامات پیشگیرانه با جدیت در حال پیگیری است.
نکته اساسی، نقش مردم در تأمین امنیت انرژی است. ایران در شاخص «شدت مصرف انرژی» (برق و گاز)، طی 20 سال اخیر رتبه نخست را در میان 170 کشور جهان داشته است؛ این آمار نشان می‌دهد حساسیت لازم نسبت به مصرف بهینه انرژی در کشور پایین است. استاندارد جهانی برای دمای محیط بین 18 تا 21 درجه سانتی‌گراد است که ما آن را به عنوان مبنای «پویش دمای رفاه» پیشنهاد می‌کنیم.
تأثیر شگفت‌انگیز «یک درجه» در پایداری شبکه
معاون وزیر نفت در پاسخ به سوالی در مورد اقداماتی که می‌توان برای کاهش مصرف گاز انجام داد، گفت: بر اساس آمار، 70 تا 80 درصد از گاز مصرفی بخش خانگی صرف گرمایش محیط میشود. استفاده از تجهیزات با راندمان بالا، نصب درزگیر، استفاده از پنجره‌های دوجداره، کشیدن پرده‌های ضخیم، و تنظیم دمای پکیج بین 55 تا 60 درجه سانتی‌گراد، تأثیر بسزایی در کاهش مصرف دارد.
هدف ما کاهش مصرف بدون خدشه به آسایش و رفاه مردم است. همین اقدامات کوچک – از جمله بستن دریچه‌های کولر، تنظیم دمای پکیج و کاهش شعله بخاری‌ها – تأثیرگذار است. اگر بخواهم به صورت عددی بیان کنم: در اوج مصرف، کاهش تنها «یک درجه سانتی‌گراد» دمای محیط توسط هر خانوار، معادل 25 میلیون متر مکعب، یعنی به اندازه ظرفیت تولید یک فاز پالایشگاه عسلویه، به پایداری شبکه گاز کشور کمک می‌کند.
برآورد 3 درصدی از دزدی گاز در شبکه
وی در پاسخ به سوالی در مورد انشعابات غیرمجاز گاز گفت: قطعاً این پدیده ناترازی را تشدید می‌کند. بیشترین آمار سرقت گاز مربوط به مناطقی است که خارج از بافت شهری و روستایی قرار دارند؛ یعنی افرادی در مناطق ییلاقی یا خوش‌نشین اطراف شهرهای بزرگ (مانند دماوند، فیروزکوه، ملارد در استان تهران، و برخی نقاط استان البرز) که خارج از طرح هادی هستند، اقدام به ایجاد انشعابات غیرمجاز کرده‌اند. خوشبختانه امسال با همکاری و هماهنگی همه‌جانبه دستگاه‌های مسئول، توانستیم تعداد زیادی از این موارد را قلع‌وقمع و با متخلفان برخورد کنیم.
برآورد ما از حجم این سرقت‌ها عدد کمی نیست؛ پیش‌بینی میشود حداقل 3 درصد از تولید گاز کشور صرف سرقت از شبکه شود.
مکانیسم‌های شناسایی و مقابله با انشعابات غیرمجاز
توکلی اظهار کرد: طبیعتاً انتظار می‌رود شهروندان در مواجهه با چنین تخلفاتی اطلاع‌رسانی کنند. بخش عمده‌ای از این موارد از طریق تحلیل داده‌ها و سیستم‌های اندازه‌گیری شناسایی شده‌اند؛ یعنی میزان گاز تزریقی به هر استان در سیستم مشخص است و تفاوت آن با میزان مصرف ثبت‌شده، نشان‌دهنده برداشت‌های غیرمجاز و خارج از کنترل از شبکه است.
از رمزارزها تا نقاط سیاه؛ برخورد قاطع با متخلفان
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران در خصوص سختی کار مقابله با انشعابات غیرمجاز گاز و حجم بالای سهم 3 درصدی از کل گاز تولیدی کشور گفت: البته این رقم برآوردی است، اما پیش‌بینی ما این است که برخی از این افرادِ متخلف، دارای سابقه اجرایی در شرکت‌های پیمانکاری گاز هستند. موضوع جدی دیگر در حوزه سرقت انرژی (هم برق و هم گاز)، بحث استخراج رمزارزهاست؛ این افراد گاهی از شبکه برق و گاهی از شبکه گاز سوءاستفاده می‌کنند. برای نمونه، بزرگ‌ترین مزرعه استخراج رمزارز که تاکنون کشف شده بود، در اشتهارد با 362 ماینر فعالیت داشت که از شبکه توزیع گاز تغذیه می‌کرد و حتی برای تولید برق اضطراری و اتصال اینترنتی نیز از زیرساخت‌های مرتبط بهره می‌گرفت.
از عموم مردم درخواست می‌کنیم در صورت مواجهه با موارد مشکوک یا احتمال سرقت گاز، مراتب را از طریق شماره تلفن امداد (194) اطلاع‌رسانی کنند تا همکاران ما فوراً موضوع را بررسی و اقدام کنند. اقدام ما در این موارد شامل قلع‌وقمع تأسیسات غیرمجاز، تشکیل پرونده قضایی و برخورد قاطع قانونی است.
بازدارندگی قضایی؛ برخورد با خاطیان شبکه گاز
وی با تاکید براینکه ایجاد مجدد زیرساخت برای متخلفان بسیار دشوار است، گفت: نقطه‌ای که در آن سرقت انجام شده، در زمره «نقاط سیاه» شبکه ما قرار می‌گیرد و از آن پس، نظارت‌ها و بازرسی‌های ما در آن محدوده به طور چشمگیری افزایش خواهد یافت.
نوسازی بخاری‌ها؛ اولویت کاهش مصرف در نهادهای حمایتی
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران در پاسخ به سوالی در مورد اقدامات انجام شده در زمینه بخاری‌های کم‌بازده گفت: در حال حاضر، بر اساس آخرین آمار، 71 هزار دستگاه بخاری با راندمان بالا جایگزین شده‌اند که ضمن افزایش توان گرمایشی، مصرف گاز را به‌شدت کاهش می‌دهند. هر بخاری با راندمان بالا (دارای برچسب انرژی A)، در طول سال 466 متر مکعب صرفه‌جویی در مصرف گاز به همراه دارد. این بخاری‌ها طبق مصوبه شورای اقتصاد، به‌صورت رایگان در اختیار مشترکینی همچون مددجویان کمیته امداد، مساجد، مدارس و مراکز تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار می‌گیرد. با توجه به ناترازی موجود، اولویت با مناطقی است که کاهش مصرف در آن‌ها به پایداری شبکه در استان‌های شمالی کمک می‌کند.
عبور از مرز 20 میلیون بخاری کم‌بازده
وی با اشاره به برآوردهای از بخاری‌های فرسوده موجود در کشور گفت: شاید بهتر باشد به جای کلمه فرسوده، از عبارت “کم‌بازده” استفاده کنیم؛ حدود 20 میلیون دستگاه بخاری با راندمان پایین در کشور وجود دارد. اقدامات اجرایی و تشریفات اداری این طرح از سال 1403 آغاز شد و از سال 1404 به‌صورت جدی در دستور کار قرار گرفت. از مهرماه سال جاری، خط تولید شرکت‌های سازنده بخاری‌های با راندمان بالا تقویت شده است و پیش‌بینی می‌کنیم پیش از آغاز اوج فصل سرما، تعداد بیشتری از این بخاری‌ها جایگزین شوند.
تأمین تولید؛ گلوگاه تعویض تجهیزات
معاون وزیر نفت در پاسخ به سوالی در مورد تعداد بخاری‌هایی که در فصل سرد جایگزین خواهند شد، گفت: ظرفیت مصوب شورای اقتصاد، تعویض 4 میلیون و 100 هزار دستگاه است، اما امکان تأمین این تعداد پیش از فصل سرد به دلیل محدودیت‌های تولید وجود ندارد. برنامه ما افزایش حداقل 150 هزار دستگاه تولید در ماه است که به محض تولید، در شبکه جایگزین خواهد شد.
بازار بهینه‌سازی؛ شکوفایی گواهی‌های صرفه‌جویی در بورس
وی در خصوص گواهی و اوراق صرفه‌جویی انرژی که در بورس قیمت‌گذاری و به فروش می‌رسد، گفت: در اجرای ماده 46 قانون برنامه هفتم پیشرفت، بازار بهینه‌سازی انرژی به‌خوبی رونق گرفته است. ما در پنج بخش اصلی شامل نیروگاه‌ها، صنایع، بخش خانگی، کشاورزی و عمومی، از روش‌های متنوعی برای کاهش مصرف استفاده می‌کنیم. برای نمونه، شرکت‌های دانش‌بنیان با هوشمندسازی، مصرف گاز را کاهش می‌دهند و ما در ازای این اقدام، “گواهی صرفه‌جویی” صادر می‌کنیم.
نکته قابل‌توجه اینجاست که این گواهی‌ها طی دو سه روز گذشته در بورس انرژی با قیمت 85 هزار تومان برای هر متر مکعب معامله شده است؛ این عدد بیانگر ارزش ذاتی گاز برای صنایع است. در واقع، گاز از بخش‌های با ارزش افزوده پایین به سمت بخش‌های مولد هدایت میشود که نتیجه آن کمک به تولید، صنعت، اشتغال و در نهایت رشد اقتصادی کشور است.
سود دوسویه؛ کاهش هزینه مشترکین و پایداری شبکه
توکلی در ادامه گفت: برای مشترکین خانگی، نتیجه مستقیم این اقدامات کاهش مصرف گاز و در پی آن، کاهش مبلغ قبض‌های پرداختی است. همچنین، با اصلاح زیرساخت‌ها، این مشترکین برای سال‌های متمادی از مزایای کاهش مصرف و پایداری شبکه بهره‌مند خواهند شد.
مدارس؛ کانون اصلی بهینه‌سازی مصرف
وی در پاسخ به سوالی در خصوص تعویض بخاری مدارس گفت: در حوزه مدارس، چند سناریوی عملیاتی را در دستور کار قرار داده‌ایم. محور نخست، هوشمندسازی، اصلاح و بهینه‌سازی موتورخانه‌های مدارس است. تاکنون در سطح کشور، یک‌هزار و 450 مورد موتورخانه به‌طور کامل اصلاح و بهینه‌سازی شده‌اند که سهم قابل‌توجهی از این آمار مربوط به فضاهای آموزشی است.
این بهینه‌سازی از طریق راهکارهای فنی و دردسترس نظیر اصلاح عایق‌کاری، تنظیم مشعل و نصب رسوب‌گیر انجام می‌گیرد که به‌تنهایی موجب کاهش 13 تا 25 درصدی مصرف گاز در هر واحد میشود.
تمرکز ویژه بر تجهیز واحدهای آموزشی
وی افزود: افزون بر بهینه‌سازی موتورخانه‌ها، تعویض بخاری‌های کم‌بازده نیز در دستور کار قرار دارد که با اولویت مدارسی در استان‌های تهران، البرز و سمنان پیگیری و اجرا خواهد شد./تسنیم
