چرا بحران دیزل در آمریکا با گازوئیل روسیه رفع نمی‌شود؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ آمریکا این روزها با یکی از سخت‌ترین بحران‌های انرژی دهه‌های اخیر دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ بحرانی که از یک‌سو ریشه در جنگ هشت‌ماهه این کشور با ایران و اختلال در تنگه هرمز دارد و از سوی دیگر با طوفان‌های خلیج مکزیک و محدودیت ظرفیت پالایشگاه‌ها تشدید شده است. 

قیمت گازوئیل در آمریکا در هفته‌های اخیر رکوردها را شکسته و همین مساله تورم را در طیف گسترده‌ای از کالاهای مصرفی بالا برده؛ چون گازوئیل سوخت اصلی شبکه‌های حمل بار و تحویل کالاست و گرانی آن مستقیما به قیمت مواد غذایی، بسته‌های پستی و سفارش‌های آنلاین منتقل می‌شود.

بر اساس داده‌های انجمن اتومبیل آمریکا  (AAA)، قیمت میانگین ملی گازوئیل در نهم اکتبر به ۶.۲۷۸۵ دلار در هر گالن رسید که نسبت به سال گذشته ۷۰.۸ درصد افزایش را نشان می‌دهد. قیمت خرده‌فروشی گازوئیل در ماه سپتامبر از مرز ۶.۵ دلار در هر گالن عبور کرد و رکورد تاریخی خود را ثبت کرد. میانگین قیمت بنزین هم در هفتم اکتبر به ۴.۳۶ دلار در هر گالن رسید. همزمان، ذخایر راهبردی نفت آمریکا به ۲.۸۳۸ میلیارد بشکه رسیده که پایین‌ترین سطح از اکتبر ۱۹۸۲ تاکنون است؛ یعنی حدود ۳۲ درصد از این ذخایر از مارس ۲۰۲۶ تخلیه شده است.

توافق ترامپ و پوتین؛ ۴.۸ میلیون تن وعده

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا روز جمعه ۹ اکتبر اعلام کرد در تماسی تلفنی با ولادیمیر پوتین به توافقی برای عرضه گازوئیل دست یافته است. ترامپ در «تروث سوشال» نوشت: «توافق شد روسیه فورا بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل به بازار آمریکا و جهان عرضه کند، ۵۰۰ هزار تن دیگر در نوامبر و سپس یک میلیون تن بلافاصله بعد از آن.» وی مجموع این عرضه‌ها را حدود ۴.۸ میلیون تن اعلام کرد و گفت بسته به توان پالایشگاه‌های روسیه، سه میلیون تن دیگر نیز در مدت کوتاهی عرضه خواهد شد.

کمی پس از این تماس، وزارت خزانه‌داری آمریکا با صدور مجوزی از سوی دفتر کنترل دارایی‌های خارجی، تحریم‌های مرتبط با تجارت گازوئیل روسیه را برای ماه‌های آینده کاهش داد. این مجوز اجازه فروش، تحویل، تخلیه و واردات گازوئیل روسیه، از جمله واردات به آمریکا را تا هفتم آوریل ۲۰۲۷ فراهم می‌کند. کیریل دمیتریف، فرستاده ویژه پوتین و رئیس صندوق سرمایه‌گذاری مستقیم روسیه، به اسپوتنیک گفت این توافق «قدرت همکاری اقتصادی دو کشور و مزایای آن برای ملت‌ها و جهان» را نشان می‌دهد. ترامپ روز شنبه در گردهمایی انتخاباتی خود در سیراکیوز نیویورک هم از روسیه تشکر کرد و گفت: «روسیه موافقت کرد میلیون‌ها و میلیون‌ها بشکه نفت برای ما بفرستد. این همان چیزی است که واقعا به آن نیاز داریم.»

کارشناسان: این توافق قیمت را پایین نمی‌آورد

اما کارشناسان سیاست انرژی که خبرنگاران آسوشیتدپرس روز جمعه با آن‌ها گفت‌وگو کردند، نسبت به تاثیر این توافق ابراز تردید جدی کردند. مایکل لینچ، همکار ممتاز بنیاد تحقیقات سیاست انرژی، به آسوشیتدپرس گفت: «مثل مرتب کردن صندلی‌ها روی کشتی تایتانیک است. اگر گازوئیل را از روسیه بگیریم، این اساسا یعنی مشتریان فعلی آن‌ها آن را نخواهند گرفت و مجبور می‌شوند جای دیگری بروند و این اساسا قیمت را همان‌جا که الان هست نگه می‌دارد.»

دانیل استرنوف، همکار ارشد مرکز کلمبیا برای سیاست انرژی جهانی به آسوشیتدپرس گفت اگر روسیه که در ژوئیه به دلیل حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌هایش صادرات گازوئیل را ممنوع کرده بود حالا فکر می‌کند می‌تواند صادرات را از سر بگیرد، این به تثبیت قیمت جهانی کمک می‌کند اما قیمت‌ها به‌طور کلی بالا خواهند ماند، چون بخش زیادی از ظرفیت پالایش خاورمیانه به دلیل اختلالات در تنگه هرمز در دسترس بازار جهانی نیست.

کالیتون سیگل، کارشناس استراتژیک انرژی و کارشناس مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی هم به آسوشیتدپرس گفت: «فکر نمی‌کنم این کافی باشد که قیمت‌ها را به‌طور محسوس در آمریکا یا اروپا پایین بیاورد اما قطعا به مسکو اجازه می‌دهد از مخمصه‌اش در رابطه با فشار درآمدی خارج شود.»

کریم الجندی، مدیر موسسه کربن برای تحقیقات انرژی و اقلیم در آمستردام هلند هم در گفت‌وگو با الجزیره انگلیسی این وضعیت را «گذار انرژی بی‌نظم» توصیف کرده و گفته است: «بخشی از عرضه انرژی سنتی با سرعتی سریع‌تر از توان بخش‌های مصرف‌کننده برای رها کردن وابستگی به دیزل عقب می‌رود.» وی معتقد است راه‌حل بلندمدت فقط افزایش ظرفیت پالایش نیست، بلکه باید وابستگی خود اقتصاد به دیزل از طریق برق‌رسانی حمل‌ونقل، لجستیک و کشاورزی و افزایش بهره‌وری انرژی کاهش یابد.

 لوری هایتایان، کارشناس انرژی هم در گفت‌وگو با الجزیره گفت مشکل اصلی نه کمبود نفت خام و نه کاهش تولید پالایشگاه‌ها است، چون پالایشگاه‌های آمریکایی با ظرفیت ۹۸ تا ۱۰۰ درصد کار می‌کنند، بلکه تقاضا برای محصولات پالایشی از حجمی که به بازار می‌رسد پیشی گرفته است.

سه دلیل اصلی از اظهارات کارشناسان بیرون می‌آید؛ اول، گازوئیل روسیه به‌جای افزودن به کل عرضه جهانی، عمدتاً مشتریان فعلی روسیه را جابه‌جا می‌کند. دوم، بخش بزرگی از ظرفیت پالایش خاورمیانه به دلیل تنگه هرمز از دسترس خارج شده و این خلاء با چند صد هزار تن گازوئیل روسیه پر نمی‌شود. سوم، محدودیت ظرفیت پالایشی آمریکا و ذخایر پایین اجازه نمی‌دهد این واردات به سرعت به کاهش قیمت در پمپ بنزین‌ها ترجمه شود. بر اساس گزارش فدرال رزرو دالاس، حدود نیمی از مدیران شرکت‌های نفت و گاز در نظرسنجی این بانک پیش‌بینی کرده‌اند قیمت گازوئیل بیش از چهار فصل طول بکشد تا به سطح سال ۲۰۲۵ برگردد.

ساعاتی پس از کاهش محدودیت‌های آمریکا، پهپادهای اوکراین پایانه صادرات فرآورده‌های نفتی روستوفسکی در روستوف-نا-دونو را هدف قرار دادند و پایانه آتش گرفت. جزئیات رسمی خسارت منتشر نشده اما این حمله در ادامه کارزار هدفمند اوکراین از ۲۰۲۴ علیه زنجیره تولید، پالایش و صادرات نفت روسیه است. بنا بر گزارش موسسه مطالعات انرژی آکسفورد، اوکراین در ۲۰۲۶ به ۲۴ پالایشگاه از ۳۴ پالایشگاه روسیه حمله کرده و وزارت دفاع اوکراین می‌گوید بیش از ۵۱ درصد ظرفیت پالایش روسیه از کار افتاده است. شرکت‌های نفتی روسیه نیز تنها کمتر از نیمی از ظرفیت پالایشگاه‌های آسیب‌دیده را بازگردانده‌اند.

انتخابات میان‌دوره‌ای و فشار بر جمهوری‌خواهان

بحران گازوئیل به یک مساله سیاسی حساس پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر تبدیل شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد عامل اصلی عقب‌نشینی واشنگتن، بحران داخلی سوخت و نزدیک شدن به این انتخابات است. گزارش‌ها حاکی است ترامپ جلسات بحرانی با مشاورانش برگزار کرده تا درباره فرض حظر بر صادرات گازوئیل تصمیم بگیرد. کشاورزان آمریکایی هم که پایگاه انتخاباتی مهم جمهوری‌خواهان به شمار می‌روند، با افزایش شدید هزینه گازوئیل و کود شیمیایی روبه‌رو شده‌اند. کی‌ر باکستون، دادستان کل تگزاس و نامزد جمهوری‌خواه، صریحا پذیرفته که «افزایش قیمت سوخت ناشی از جنگ ترامپ با ایران به حزبش پیش از انتخابات آسیب می‌زند.»

باب ماکنالی، رئیس گروه رپیدان انرژی نیز به رویترز گفت: «به استثنای وقوع رکود، تنها چیزی که می‌تواند از افزایش بیشتر قیمت نفت جلوگیری کند و آن را به مسیر نزولی شدید ببرد، پایان دائمی درگیری‌ها در خلیج فارس و بین روسیه و اوکراین است، وگرنه گزینه‌های سیاستی موجود بین تاثیر محدود و نتایج معکوس قرار دارند.»

بنابراین در شرایطی که ذخایر راهبردی آمریکا در پایین‌ترین سطح چهار دهه اخیر قرار دارد و طوفان‌های خلیج مکزیک تولید و صادرات را مختل می‌کنند، بعید است چند صد هزار تن گازوئیل روسیه بتواند قیمت‌های رکوردشکن را در پمپ بنزین‌های آمریکا پایین بیاورد.