گوگل روی اعصاب کاربران ایرانی؛ تحریم‌ها به حوزه جی‌میل رسید؟

 به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ اختلال در ساخت حساب‌های جدید گوگل با شماره‌های ایرانی در روزهای اخیر بار دیگر به یکی از مسائل کاربران داخل کشور تبدیل شده است؛ اختلالی که در ظاهر به مرحله تایید شماره تلفن محدود می‌شود اما به دلیل وابستگی بخش قابل توجهی از خدمات دیجیتال به حساب گوگل، می‌تواند دامنه‌ای فراتر از یک مشکل ساده در دریافت پیامک داشته باشد.

گزارش‌های متعدد کاربران ایرانی نشان می‌دهد هنگام ساخت حساب جدید، شماره‌های دارای پیش‌شماره +۹۸ با خطای «This phone number cannot be used for verification» مواجه می‌شوند و در موارد دیگر، کد تایید پیامکی دریافت نمی‌شود. این موضوع در انجمن رسمی پشتیبانی Google Account نیز بازتاب داشته و حتی کاربران ایرانی به‌طور مشخص از ناتوانی شماره‌های ایران در تکمیل فرایند تایید حساب شکایت کرده‌اند.

مساله‌ای فراتر از یک پیامک

اهمیت این اتفاق از آنجا ناشی می‌شود که حساب گوگل صرفا به Gmail محدود نیست. کاربری که قصد راه‌اندازی یک گوشی جدید اندرویدی را دارد، ممکن است برای دسترسی به Google Play، پشتیبان‌گیری، Drive، Photos، Find My Device و سایر خدمات اکوسیستم گوگل به یک حساب نیاز داشته باشد. بنابراین، دشوار شدن ایجاد حساب جدید می‌تواند برای کاربر ایرانی عملا به مانعی در برابر استفاده از بخشی از زیرساخت دیجیتال روزمره تبدیل شود.

گزارش‌های ثبت‌شده در انجمن رسمی گوگل نیز نشان می‌دهد این مشکل برای برخی کاربران ایرانی صرفا به Gmail محدود نمانده و در زمان ایجاد حساب جدید یا تایید شماره تلفن روی داده است. در یکی از گزارش‌های ثبت‌شده، کاربران از این موضوع گفته‌اند که حساب‌های قبلی آن‌ها همچنان فعال است اما ایجاد حساب جدید با شماره ایرانی با مشکل مواجه شده است.

گوگل چه می‌گوید؟

نکته قابل توجه اینجاست که گوگل تاکنون در منابع رسمی خود اعلام نکرده است که ساخت حساب Google یا Gmail را برای همه کاربران ایرانی ممنوع کرده است. راهنمای رسمی Google Account، خطای «This phone number cannot be used for verification» را بخشی از سازوکار مقابله با سواستفاده و ساخت انبوه حساب‌ها معرفی می‌کند و توضیح می‌دهد که تعداد حساب‌هایی که می‌توان با یک شماره ایجاد کرد محدود است. گوگل همچنین تاخیر در دریافت پیامک را به عواملی مانند وضعیت اپراتور یا شرایط شبکه نسبت می‌دهد.

از سوی دیگر، همین توضیحات عمومی نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخ دهد که چرا در مقطع فعلی گزارش‌های مشابه از سوی کاربران ایرانی افزایش یافته و چرا شماره‌های دارای پیش‌شماره +۹۸ در موارد متعددی با یک خطای مشخص مواجه می‌شوند.

در واقع، مساله اصلی اکنون نه صرفا وجود یک خطا، بلکه نبود توضیح روشن درباره علت بروز و دامنه این محدودیت برای کاربران ایرانی است.

سابقه محدودیت‌های گوگل علیه ایران

البته محدودیت خدمات گوگل در ایران موضوع تازه‌ای نیست. خود گوگل در برخی صفحات رسمی اعلام کرده است که به دلیل الزامات تحریم‌های آمریکا، تعدادی از محصولات تجاری و تبلیغاتی این شرکت در ایران ارائه نمی‌شوند. برای نمونه، Google Publisher Products و برخی خدمات تبلیغاتی گوگل در فهرست کشورهای مشمول محدودیت قرار دارند.

گوگل همچنین در توضیحات مربوط به Google Workspace اعلام کرده که برخی خدمات تجاری این مجموعه در ایران محدود هستند، در حالی که بعضی خدمات گوگل ممکن است برای استفاده شخصی در کشورهای دارای محدودیت همچنان در دسترس باشند.

در نتیجه، نمی‌توان سابقه محدودیت‌های تحریمی گوگل علیه ایران را نادیده گرفت؛ اما میان محدود بودن برخی خدمات تجاری و مسدود کردن ایجاد حساب شخصی برای کاربران ایرانی تفاوت مهمی وجود دارد.

چرا سکوت گوگل اهمیت دارد؟

موضوع زمانی حساس‌تر می‌شود که اختلال فعلی را در کنار همین سابقه قرار دهیم. اگر مشکل ایجاد حساب با شماره‌های +۹۸ صرفا یک اختلال فنی، مشکل ارتباطی پیامک یا اجرای موقت سیستم ضدسواستفاده گوگل باشد، انتظار می‌رود با رفع مشکل یا انتشار توضیح فنی، وضعیت روشن شود. اما اگر محدودیت شماره‌های ایرانی نتیجه یک تصمیم جدید منطقه‌ای باشد، نبود اطلاع‌رسانی رسمی باعث می‌شود کاربران و کسب‌وکارهای وابسته به خدمات گوگل در وضعیت نامشخص قرار بگیرند.

این ابهام به‌ویژه برای کاربرانی که گوشی جدید خریداری کرده‌اند، قصد ایجاد حساب تازه دارند یا به هر دلیل حساب قبلی خود را از دست داده‌اند، اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا در چنین شرایطی مشکل تایید شماره می‌تواند دسترسی به مجموعه‌ای از خدمات را تحت تاثیر قرار دهد.

تحریم رسمی یا محدودیت عملی؟

آنچه در حال حاضر می‌توان با اطمینان بیشتری گفت، این است که محدودیت عملی برای بخشی از کاربران ایرانی در فرایند تایید حساب وجود دارد؛ اما هنوز سند رسمی کافی برای این ادعا که گوگل رسما ساخت Gmail را برای ایرانیان ممنوع کرده، منتشر نشده است.

از سوی دیگر، گزارش‌های مشابه در انجمن‌های پشتیبانی گوگل فقط به امروز محدود نیست و نمونه‌هایی از مشکلات تایید شماره در کشورهای دیگر نیز در این انجمن وجود دارد. بنابراین، وجود خطای فنی یا امنیتی در سیستم تایید شماره به‌تنهایی اثبات‌کننده تحریم ایران نیست.

با این حال، تکرار گزارش‌های کاربران ایرانی درباره شماره‌های +۹۸، سابقه محدودیت برخی خدمات گوگل در ایران و نبود توضیح مشخص درباره تغییرات احتمالی در سیاست تایید حساب، پرسشی جدی را پیش روی گوگل قرار داده است، آیا محدودیت جدیدی برای کاربران ایرانی اعمال شده یا با یک اختلال فنی و امنیتی مواجه هستیم؟

تا زمان پاسخ رسمی گوگل، نمی‌توان از «قطع کامل Gmail در ایران» سخن گفت؛ اما می‌توان از یک محدودیت فزاینده و تاییدنشده در مسیر ایجاد حساب‌های جدید با شماره‌های ایرانی صحبت کرد؛ محدودیتی که در صورت تداوم، می‌تواند دسترسی کاربران ایرانی به بخشی از اکوسیستم خدمات گوگل را دشوارتر کند.

ابهام موجود نیز در نهایت به ضرر کاربران تمام می‌شود؛ زیرا وقتی یک شرکت فناوری بدون توضیح روشن، دسترسی بخشی از کاربران یک کشور را در مرحله‌ای حیاتی مانند احراز شماره با مشکل مواجه می‌کند، تشخیص مرز میان «اختلال فنی»، «تصمیم تجاری» و «محدودیت ناشی از تحریم» برای کاربران امکان‌پذیر نیست. انتظار کاربران ایرانی در چنین شرایطی، نه لزوما رفع فوری تمام محدودیت‌ها، بلکه شفاف شدن دلیل محدودیت و اعلام رسمی دامنه خدمات تحت تاثیر است.