روایتی از سفر تاشکند و حضور فعالان اقتصادی در مذاکرات کشاورزی ایران و ازبکستان

به گزارش اقتصاد معاصر از وزارت جهاد کشاورزی؛ در تصمیم‌سازی‌های اقتصادی، همیشه فاصله‌ای میان «اتاق تصمیم» و «میدان عمل» وجود دارد. در اقتصاد کشاورزی این فاصله حساس‌تر است، چون آنچه در جلسات رسمی مطرح می‌شود و به تصویب می‌رسد، باید در نهایت توسط تولیدکننده و صادرکننده واقعی به فعالیت اقتصادی تبدیل شود. سفر دو روزه غلامرضا نوری، وزیر جهاد کشاورزی، به ازبکستان از همین زاویه قابل تأمل بود؛ سفری که حدود ۱۲۰ تن از تجار و فعالان اقتصادی بخش کشاورزی همراهش بودند.

نخستین نشانه این رویکرد را نه در تاشکند، بلکه در میانه پرواز تهران-تاشکند دیدم: وزیر از صندلی خود برخاست، میان مسافران که بخش زیادی‌شان تولیدکننده و تاجر بودند آمد و با آنان گفت‌وگو کرد. این تصویر، پیش‌درآمدی بود بر رویکردی که در دو روز بعد در جلسات رسمی هم تکرار شد.

هیئت نیمه‌شب یکشنبه وارد تاشکند شد. صبح دوشنبه، وزیر جهاد کشاورزی ایران با ابراهیم عبدالرحمن‌اف، وزیر کشاورزی ازبکستان دیدار کرد؛ محور گفت‌وگو از صادرات مرغ، تخم‌مرغ و جنین اصلاح‌شده گاو تا دارو و واکسن دامپزشکی، مکانیزاسیون، شیلات و آبیاری بود.

بعدازظهر همان روز، همایش همکاری‌های کشاورزی با حضور فعالان اقتصادی و بازرگانان ایرانی و ازبکستانی برگزار شد. وزیر در این همایش اعلام کرد ارزش فعلی تجارت کشاورزی ایران و ازبکستان نزدیک به ۲۰۰ میلیون دلار است و ظرفیت رساندنش به دست‌کم ۶۰۰ میلیون دلار طی دو سال وجود دارد.

دو ساعت بعد از همایش، پس از صحبت‌های تخصصی در مورد ورود به فاز اجرایی، هفت سند همکاری در حوزه‌های زنجیره ارزش کشاورزی، صنایع غذایی، خوراک دام و ... امضا شد. در جریان جلسه، وزیر شخصاً به معرفی فعالان اقتصادی حاضر پرداخت و از آنها خواست تولیدات خود را به طرف ازبکستانی تشریح کنند. در یک مورد، وقتی بحث تولید واکسن دامی پیش آمد، از همراهانش خواست تولیدکننده مربوطه را که در جلسه حضور نداشت پیدا کنند تا ضمن حضور در جلسه خودش درباره محصولش صحبت کند؛ نشانه‌ای از اینکه فعال اقتصادی صرفاً عضو هیئت همراه نبود، بلکه در متن مذاکره قرار داشت.

در این مباحث، موانع توسعه تجارت فی‌مابین مطرح شد: نحوه انتقال پول، مسائل مربوط به حمل‌ونقل، تعرفه‌ها، قرنطینه و مجوزهای بهداشتی و مواردی از این دست. در کنار آن، پیشنهادهایی هم بررسی شد؛ از جمله ایجاد مسیر سبز گمرکی، هماهنگی استانداردها، استفاده از ارزهای ملی و سازوکار تهاتر، و نیز امکان مشارکت ازبکستان در بنادر چابهار یا بندرعباس برای دسترسی به آب‌های آزاد.

صبح سه‌شنبه، وزیر و هیئت همراه با رئیس کمیته امنیت غذایی ازبکستان دیدار و سپس از آزمایشگاه تخصصی قرنطینه محصولات کشاورزی و یک مجموعه تولید تجهیزات آبیاری بازدید کردند.

همزمان با برنامه‌های دولتی وزرا و جلسات متعدد، اعضای هیئت تجاری در نشست‌های B2B مستقیم با شرکت‌های ازبکستانی وارد مذاکره شدند و سپس از ظرفیت‌ها و مجموعه‌های تخصصی بخش کشاورزی ازبکستان نیز به‌صورت گروهی بازدید کردند. یعنی در تاشکند دو سطح دیپلماسی اقتصادی، موازی هم پیش می‌رفت: دولت‌ها درباره چارچوب‌ها گفت‌وگو می‌کردند و فعالان اقتصادی درباره پروژه، قیمت و قرارداد.

نتیجه این ارتباط مستقیم را شب آخر، در نشستی در سفارت ایران در تاشکند، می‌شد شنید. یک تولیدکننده گفت که کاتالوگش را به وزیر کشاورزی ازبکستان داده و یک ساعت بعد مدیر سرمایه‌گذاری وزارت به سراغش آمده است؛ قرار است ده روز بعد برای بررسی استقرار پروژه بازگردد. فعال دیگری در حوزه جنین منجمد گاو، طی یک روز به توافق با یک شرکت خصوصی رسید و گفت با وجود حضور در ده‌ها سفر تجاری بین‌المللی، تا کنون چنین سطحی از استقبال و البته همراهی وزیر برای نتیجه‌بخشی را ندیده بود. عضو دیگری در حوزه گندم با یک مرکز تحقیقاتی دولتی به تفاهم دست یافت و قرارداد همان روز منعقد شد. نایب‌رئیس اتاق بازرگانی نیز خواستار تداوم همراهی بخش خصوصی در سفرهای خارجی در حوزه کشاورزی شد و برخی تجار مشکلات خود را مطرح کردند که وزیر همان‌جا برای پیگیری ارجاع داد.

سفر تاشکند با هفت سند امضاشده رسمی، چندین تفاهم و مذاکره به نتیجه رسیده و نزدیک به عقد قرارداد، و ده‌ها گفت‌وگوی مستقیم تجاری به‌صورت فشرده طی دو روز به پایان رسید. مهم‌ترین تصویری که از این سفر بجا ماند، در متن قرار گرفتن تجار و بازرگانان بود.