ائتلاف واشنگتن و توکیو برای نجات ین؛ چرا پول ملی ژاپن سقوط کرد؟

به گزارش اقتصاد معاصر؛ارزش پول ملی ژاپن در ماه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی توکیو تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که دولت ژاپن با همراهی ایالات متحده برای نخستین بار در چند دهه اخیر وارد مداخله هماهنگ در بازار ارز شده تا روند نزولی ین را متوقف کند.

کاهش ارزش ین در برابر دلار که به پایین‌ترین سطوح خود از سال 1986 رسیده، تنها یک مسئله پولی برای ژاپن نیست، بلکه به یک بحران چندبعدی اقتصادی تبدیل شده است؛ بحرانی که از یک‌سو هزینه واردات انرژی و کالاهای اساسی را افزایش داده و از سوی دیگر فشار تورمی بر خانوارهای ژاپنی را تشدید کرده است.

هزینه میلیارد دلاری ژاپن برای دفاع از ین

دولت ژاپن در اواخر آوریل حدود 74 میلیارد دلار برای حمایت از ارزش ین هزینه کرد، اما این مداخله نتوانست روند بلندمدت کاهش ارزش این ارز را تغییر دهد و ین بار دیگر تا اواخر ژوئیه تحت فشار قرار گرفت.

در ادامه، توکیو و واشنگتن با ارسال پیام مشترک به بازارها اعلام کردند که در صورت ادامه نوسانات شدید، آماده ورود دوباره به بازار ارز هستند. اقدامی که نشان می‌دهد ضعف ین دیگر صرفاً یک مسئله داخلی ژاپن نیست و به دلیل ارتباط گسترده اقتصاد دو کشور، نگرانی‌هایی را در آمریکا نیز ایجاد کرده است.

ریشه‌های سقوط ین چیست؟

کارشناسان اقتصادی چند عامل اصلی را در تضعیف ارزش ین مؤثر می‌دانند. مهم‌ترین عامل، شکاف نرخ بهره میان ژاپن و اقتصادهای بزرگ به‌ویژه آمریکا است.

سال‌ها سیاست پولی فوق‌انبساطی بانک مرکزی ژاپن باعث شد نرخ بهره در این کشور در سطوح بسیار پایین باقی بماند. در مقابل، افزایش شدید نرخ بهره توسط بانک مرکزی آمریکا، جذابیت دارایی‌های دلاری را افزایش داد و سرمایه‌گذاران را به سمت فروش ین و خرید دلار سوق داد.

این روند باعث شکل‌گیری یک معامله رایج در بازارهای مالی شد؛ سرمایه‌گذاران با استقراض ارزان‌قیمت به ین، منابع خود را به دارایی‌های با بازده بالاتر در کشورهای دیگر منتقل کردند؛ فرآیندی که خروج سرمایه از ژاپن و فشار بیشتر بر پول ملی این کشور را به دنبال داشت.

در کنار اختلاف نرخ بهره، بدهی سنگین دولت ژاپن نیز به عاملی برای کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران تبدیل شده است. بدهی عمومی ژاپن بیش از 200 درصد تولید ناخالص داخلی این کشور برآورد می‌شود؛ رقمی که بالاترین سطح در میان کشورهای گروه 20 محسوب می‌شود.

جنگ خاورمیانه و فشار مضاعف بر ین

یکی دیگر از عوامل تشدیدکننده ضعف ین، افزایش نگرانی‌ها درباره بازار انرژی است. ژاپن بخش قابل توجهی از نیاز انرژی خود را از واردات، به‌ویژه از منطقه خاورمیانه، تأمین می‌کند.

افزایش تنش‌های نظامی در منطقه و نگرانی درباره عرضه نفت و گاز، هزینه واردات انرژی ژاپن را افزایش داده و تقاضا برای دلار را بالا برده است. از سوی دیگر، افزایش تورم جهانی ناشی از شوک انرژی، احتمال تداوم سیاست‌های سختگیرانه پولی در آمریکا را تقویت کرده و جذابیت دلار را افزایش داده است.

چرا آمریکا وارد بازار ین شد؟

ورود آمریکا به حمایت از ین اقدامی کم‌سابقه محسوب می‌شود. دولت واشنگتن اگرچه این اقدام را در راستای ثبات اقتصاد جهانی معرفی کرده، اما برخی تحلیلگران معتقدند نگرانی‌های اقتصادی مستقیم نیز در این تصمیم نقش داشته است.

ژاپن برای تأمین منابع لازم جهت مداخلات ارزی، ممکن است بخشی از ذخایر دلاری خود و اوراق خزانه‌داری آمریکا را به فروش برساند. فروش گسترده این اوراق می‌تواند بازده اوراق خزانه آمریکا را افزایش داده و هزینه تأمین مالی دولت این کشور را بالا ببرد.

به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند حمایت آمریکا از تقویت ین، علاوه بر کمک به اقتصاد ژاپن، تلاشی برای جلوگیری از فشار احتمالی بر بازار بدهی آمریکا نیز بوده است.

سه گزینه روی میز آمریکا برای مهار بحران ین

مجید شاکری، کارشناس اقتصادی، با اشاره به تصمیم واشنگتن برای حمایت از ین معتقد است آمریکا میان سه مسیر مختلف، گزینه مداخله ارزی را انتخاب کرده است.

وی در توضیح این انتخاب می‌گوید: «آمریکا بین افزایش نرخ بهره ژاپن، فروش اوراق دلاری توسط ژاپن و کمک به ژاپن با خرید ین، گزینه سوم را انتخاب کرده است؛ گزینه‌ای که زیرساخت آن از قبل، حتی پیش از جنگ، آماده شده بود.»

به گفته شاکری، مشکل اصلی اینجاست که مداخله ارزی در کنترل تورم ژاپن ضعیف‌ترین اثر را دارد، در حالی که افزایش نرخ بهره می‌تواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد، اما این گزینه با منافع آمریکا در تضاد است.

این کارشناس اقتصادی معتقد است افزایش نرخ بهره در ژاپن می‌تواند موجب خروج سرمایه از بازارهای آمریکا، تغییر مسیر جریان‌های مالی و کاهش جذابیت دارایی‌های دلاری شود؛ بنابراین واشنگتن ترجیح داده است به جای فشار برای تغییر سیاست پولی ژاپن، از ابزار مداخله مستقیم ارزی استفاده کند.

برندگان و بازندگان سقوط ین

کاهش ارزش ین برای همه بخش‌های اقتصاد ژاپن زیان‌آور نیست. صادرکنندگان بزرگ ژاپنی مانند خودروسازان و شرکت‌های صنعتی از این وضعیت سود می‌برند، زیرا درآمدهای خارجی آنها پس از تبدیل به ین افزایش پیدا می‌کند.

اما در طرف مقابل، خانوارها و شرکت‌های وابسته به واردات تحت فشار قرار می‌گیرند. افزایش هزینه انرژی، مواد اولیه و کالاهای وارداتی باعث شده هزینه زندگی در ژاپن افزایش یابد و دولت برای کنترل فشار معیشتی به پرداخت یارانه‌های انرژی روی بیاورد.

آیا مداخله ارزی می‌تواند ین را نجات دهد؟

تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد مداخلات ارزی معمولاً در کوتاه‌مدت می‌توانند ارزش پول ملی را تقویت کنند، اما بدون تغییر عوامل بنیادی اقتصاد، اثر آنها پایدار نخواهد بود.

ژاپن همچنان از ذخایر ارزی قابل توجهی برخوردار است و توانایی ورود دوباره به بازار را دارد، اما کارشناسان معتقدند حل ریشه‌ای بحران ین نیازمند اصلاحات ساختاری است؛ از افزایش رشد اقتصادی و تقویت سرمایه‌گذاری داخلی گرفته تا اصلاح وضعیت مالی دولت و ایجاد تعادل میان سیاست پولی و نیازهای اقتصادی.

در نهایت، بحران ین نشان می‌دهد حتی اقتصادهای بزرگ نیز در برابر فشارهای ناشی از شکاف نرخ بهره، بدهی عمومی، شوک‌های انرژی و تغییر مسیر جریان سرمایه آسیب‌پذیر هستند؛ موضوعی که باعث شده نبرد برای حفظ ارزش پول ملی ژاپن به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های اقتصاد جهانی تبدیل شود./تسنیم