حمله به ۲ نفتکش دیگر در دریای سیاه؛ توقف مجدد صادرات نفت قزاقستان

به گزارش اقتصاد معاصر؛ کنسرسیوم خط لوله خزر (CPC) پس از حمله اوایل بامداد 30 ژوئیه به دو نفتکش دیگر، بارگیری نفت در پایانه دریای سیاه خود در نزدیکی بندر «نووراسییسک» را بار دیگر متوقف کرد. این تعلیق مجدد تنها سه روز پس از آن رخ می‌دهد که قزاقستان پس از یک هفته اختلال، صادرات نفت خود از این مسیر را از سر گرفته بود.

کنسرسیوم خزر اعلام کرد نفتکش «نیسوس سیفنوس» (NISSOS SIFNOS) با پرچم جزایر مارشال در ساعت 1:48 بامداد به وقت مسکو، در حالی که در لنگرگاه تک‌نقطه‌ای SPM-3 در حال بارگیری نفت خام شرکت «تنگیزشِورویل» بود، هدف حمله قرار گرفت. در این حادثه، یک پهپاد به عرشه بارگیری در نزدیکی لوله‌های دریافت نفت اصابت کرد که منجر به وقوع آتش‌سوزی شد. با این حال، خدمه نفتکش با کمک سه شناور پشتیبانی کنسرسیوم موفق به مهار و اطفای حریق شدند.

بر اساس اعلام این کنسرسیوم، هیچ‌یک از کارکنان یا پیمانکاران در این حادثه آسیب ندیده‌اند، هیچ‌گونه نشت نفتی رخ نداده و خدمه نیز درخواستی برای کمک‌های پزشکی یا تخلیه ارائه نکرده‌اند. شرکت «اوکئانیس ایگو تنکرز» (Okeanis Eco Tankers)، مالک این نفتکش، نیز تأکید کرد که «نیسوس سیفنوس» تنها دچار خسارات جزئی شده، تمامی خدمه در سلامت کامل هستند، هیچ‌گونه آلودگی محیط‌زیستی رخ نداده و نفتکش به عملیات دریانوردی خود ادامه می‌دهد.

جزئیات حملات جدید به 2 نفتکش در نزدیکی پایانه کاسپین

در حادثه‌ای دیگر، نفتکش «ماراتی» (MARATHI) نیز در حالی که در فاصله 6 مایل دریایی (حدود 11 کیلومتری) ساحل در انتظار ورود به اسکله پایانه کاسپین بود، هدف قرار گرفت. شرکت «دایناکوم تنکرز» (Dynacom Tankers)، اپراتور این نفتکش، اعلام کرد که این شناور توسط دو پرتابه با منشأ نامشخص مورد اصابت قرار گرفته است. آتش‌سوزی ناشی از این اصابت توسط خدمه خاموش شد و تمامی پرسنل در سلامت کامل هستند. همچنین هیچ‌گونه آلودگی نفتی گزارش نشده و این شرکت طرح پاسخ به شرایط اضطراری خود را فعال کرده است.

کنسرسیوم خزر با انتشار بیانیه‌ای تأکید کرد: «عملیات بارگیری نفت متوقف شده، اما تأسیسات خط لوله به طور عادی به فعالیت خود ادامه می‌دهند.»

این کنسرسیوم عاملان این دو حمله را معرفی نکرده و در زمان اعلام خبر تعلیق، هیچ گروهی مسئولیت آن را بر عهده نگرفته بود. با این حال، نیروهای پهپادی اوکراین بعداً اعلام کردند که طی شب گذشته به 4 نفتکش روسی در دریای سیاه و دریای آزوف حمله کرده‌اند، اما نام شناورها یا موقعیت دقیق آن‌ها را مشخص نکردند؛ موضوعی که مسئولیت مستقیم حمله به دو نفتکش «نیسوس سیفنوس» و «ماراتی» را اثبات نمی‌کند.

هشدار کنسرسیوم خزر درباره خسارات سنگین به شرکت‌های غربی

کنسرسیوم خزر خاطرنشان کرد که درخواست‌ها و هشدار‌های قزاقستان و سهامداران خارجی آن نادیده گرفته شده است. این نهاد اعلام کرد که رایزنی‌هایی نیز از طریق وزارت امور خارجه آمریکا صورت گرفته است. پیشتر در 23 ژوئیه، «بیل هویزنگا»، رئیس کمیته فرعی امور خارجه مجلس نمایندگان آمریکا در حوزه آسیای جنوبی و مرکزی، تأکید کرده بود که «حملات بیشتر به زیرساخت‌های کنسرسیوم خزر تحمل نخواهد شد».

کنسرسیوم خزر هشدار داد که وقوع حمله در نزدیکی تجهیزات بارگیری می‌تواند منجر به آتش‌سوزی‌های گسترده و نشت شدید نفت شود. این کنسرسیوم همچنین نسبت به ورود خسارات سنگین به اقتصاد قزاقستان و شرکت‌های بزرگ نفتی از جمله شورون، اکسون‌موبیل، توتال‌انرژیز، انی و شل هشدار داد. این در حالی است که این کنسرسیوم تنها در 27 ژوئیه و پس از کاهش اجباری تولید در میادین قزاقستان، بارگیری نفتکش‌ها و پذیرش نفت خام را از سر گرفته بود.

با حوادث 30 ژوئیه، شمار نفتکش‌هایی که طی ماه ژوئیه در نزدیکی پایانه خزر یا در حال خدمت‌رسانی به آن هدف قرار گرفته‌اند، به حداقل 8 فروند رسید. این سلسله حملات با نفتکش «یاسا پولاریس» در 7 ژوئیه آغاز شد و متعاقب آن نفتکش‌های «نوردیک زنیت» در 17 ژوئیه، «آسیا» و «نیسوس آیوس» در 19 ژوئیه، «نلسا» در 20 ژوئیه و «هرا» در 23 ژوئیه هدف قرار گرفتند.

بحران بی‌سابقه و افت شدید تولید در میادین نفتی قزاقستان

حملات پیشین منجر به متوقف شدن پیاپی بارگیری‌ها، پر شدن ظرفیت مخازن ذخیره‌سازی و تغییر مسیر نفتکش‌ها شد. به دلیل ظرفیت محدود میادین قزاقستان در ذخیره‌سازی نفت خامی که امکان ورود به خط لوله را نداشت، این انسداد سریعاً به بزرگ‌ترین میادین نفتی این کشور سرایت کرد.

در 22 ژوئیه، تولید نفت و میعانات گازی قزاقستان با افت 21 درصدی به 1.63 میلیون بشکه در روز رسید و تولید میدان تنگیز به تنهایی حدود 56 درصد کاهش یافت. تا 26 ژوئیه، مجموع تولید نفت و میعانات گازی قزاقستان به حدود یک میلیون بشکه در روز سقوط کرد که کمتر از نصف میانگین تولید ماه ژوئن (2.16 میلیون بشکه در روز) بود. میادین بزرگ تنگیز، کاشاگان و کاراچاگاناک همگی مجبور به کاهش تولید شدند، اما میدان تنگیز به دلیل وابستگی شدید به خط لوله خزر، بیشترین میزان کاهش را متحمل شد.

خط لوله 1510 کیلومتری خزر از غرب قزاقستان و از طریق خاک روسیه به دریای سیاه متصل می‌شود و انتقال بیش از 80 درصد از صادرات نفت قزاقستان و نزدیک به 2 درصد از عرضه جهانی را بر عهده دارد. شرکت‌های آمریکایی سهم بالایی در این خط لوله و میادین تغذیه‌کننده آن دارند؛ به‌طوری‌که شورون مالک 15 درصد از سهام کنسرسیوم و 50 درصد از سهام شرکت تنگیزشورویل است و اکسون‌موبیل نیز 7.5 درصد از سهام کنسرسیوم و 25 درصد از سهام تنگیزشورویل را در اختیار دارد.

رایزنی‌های دیپلماتیک واشنگتن و آستانه در اوج بحران

دولت قزاقستان حملات قبلی را محکوم و اعلام کرد که حق خود را برای پیگیری غرامت بر اساس قوانین بین‌المللی محفوظ می‌دارد. وزارت انرژی قزاقستان نیز حملات 30 ژوئیه را تأیید کرد، اما از نام بردن عاملان آن خودداری نمود.

این اختلال مجدد تنها چند ساعت پس از آن رخ داد که «مارکو روبیو»، وزیر امور خارجه آمریکا، و «یرمک کوشربایف»، وزیر امور خارجه قزاقستان، در 29 ژوئیه درباره اهمیت صادرات «پایدار و بدون انقطاع» نفت قزاقستان از طریق خط لوله خزر گفت‌وگو کرده بودند. همچنین در 30 ژوئیه، «یرلان آکنجانوف»، وزیر انرژی قزاقستان، و «جولی استافت»، سفیر آمریکا، درباره امنیت انرژی منطقه‌ای و پایداری زیرساخت‌های صادراتی دیدار و رایزنی کردند.

اگرچه تأسیسات خط لوله خزر همچنان عملیاتی هستند، اما استمرار جریان نفت کاملاً به بارگیری نفتکش‌ها در لنگرگاه‌های فراساحلی بستگی دارد. در صورت تداوم این تعلیق و پر شدن مجدد مخازن ذخیره‌سازی، تولیدکنندگان قزاقستان مجبور خواهند شد تنها چند روز پس از آغاز احیای تولید، بار دیگر حجم استخراج خود را به شدت کاهش دهند.