ستاری: انباشت کنتور‌های هوشمند، بدون تحلیل داده‌ها تحول انرژی ایجاد نمی‌کند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ سورنا ستاری، رئیس کمیسیون علم و فناوری شورای راهبردی روابط خارجی، در دویست‌وچهل‌ونهمین نشست علمی ـ تخصصی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری با عنوان «هوشمندسازی انرژی در ایران؛ وضعیت موجود، چالش‌ها و افق آینده» اظهار داشت: فقط مجموعه‌هایی که در کشور به‌صورت جدی در حوزه هوش مصنوعی انرژی کار کرده‌اند، توانسته‌اند پروژه‌هایی در مقیاس بالا و با ظرفیت پوشش چند میلیون نفر تعریف کنند.

وی با اشاره به تجربه خود در تعامل با مدیران حوزه انرژی و فناوری گفت: در سال‌های گذشته با چندین وزیر نیرو و وزیر علوم همکاری داشته‌ام و معمولا در ماه‌های ابتدایی فعالیت مدیران حوزه نیرو، موضوع کنترل هوشمند به‌عنوان یک راهکار جذاب مطرح می‌شود. در این مسیر، تولیدکنندگان داخلی نیز فعال بوده‌اند و در سال‌های اخیر نسل‌های مختلف از کنترل‌های هوشمند وارد بازار شده است.

ستاری افزود: اینکه برای هوشمندسازی انرژی صرفا به دنبال خرید تجهیزات، مانند واردات میلیون‌ها کنتور هوشمند از خارج باشیم، نگاه درستی به مفهوم هوش مصنوعی نیست. امروز نیز این تصور وجود دارد که برای توسعه هوشمندی در کشور باید صرفا به دنبال خرید GPU باشیم، در حالی که مساله اصلی هوش مصنوعی، داده است و صرفا تجهیزات پردازشی نیست.

رئیس کمیسیون علم و فناوری شورای راهبردی روابط خارجی با طرح این پرسش که «اکنون چند میلیون کنتور هوشمند فعال در کشور وجود دارد و چه میزان از این ظرفیت مورد استفاده قرار گرفته است؟» گفت: اگر خانواده‌ای را به یک کنتور هوشمند متصل کنیم، باید مشخص شود آیا از داده‌های حاصل از آن استفاده می‌کنیم یا خیر، مساله اصلی، داشتن کنتور نیست، بلکه بهره‌برداری از داده‌هایی است که این تجهیزات تولید می‌کنند.

وی ادامه داد: برای انجام یک کار علمی، بار‌ها درخواست کرده‌ام که حتی ۱۰۰ کنتور هوشمند بدون نام و مشخصات، فقط با داده‌های مصرفی ۱۵ دقیقه‌ای در اختیار قرار گیرد تا بتوان تحلیل‌های دقیق انجام داد. اما پرسش اینجاست که این داده‌ها کجا هستند و چرا از آنها استفاده نمی‌شود؟

ستاری تاکید کرد: داده، سوخت اصلی هوش مصنوعی است. زمانی که امکان تحلیل حجم بزرگی از داده‌ها فراهم شود، می‌توان به نتایج بسیار ارزشمندی دست یافت. برای مثال، با استفاده از داده‌های مصرف برق در بازه‌های ۱۵ دقیقه‌ای، می‌توان الگوی رفتاری یک خانوار را تحلیل کرد و اطلاعاتی مانند تعداد افراد حاضر در خانه، زمان‌های حضور و خروج، نوع کاربری تجهیزات، زمان روشن شدن وسایل مختلف و حتی الگو‌های مصرفی ساختمان را استخراج کرد.

وی افزود: این داده‌ها می‌توانند بستری برای ایجاد پلتفرم‌های هوشمند فراهم کنند که کاربرد‌های گسترده‌ای در مدیریت انرژی، خدمات شهری و اقتصاد دیجیتال داشته باشند.

ستاری با اشاره به اینکه گاهی تصور می‌شود برای هوشمندسازی باید تجهیزات بسیار گران‌قیمت خریداری شود، گفت: در بسیاری از موارد می‌توان با یک ابزار ۱۰ دلاری، همان اطلاعاتی را دریافت کرد که از یک کنترل هوشمند گران‌قیمت انتظار داریم. موضوع اصلی، تجهیزات نیست؛ بلکه مساله مالکیت داده، ایجاد پلتفرم مناسب و امکان استفاده از داده‌هاست.

وی با بیان اینکه نخستین اصل در سیستم‌های کنترلی، امکان اندازه‌گیری و شمارش است، گفت: زمانی که بخواهیم بخشی از داده‌های مصرف را تحلیل کنیم، باید سیستمی داشته باشیم که این اطلاعات را در بازه‌های کوتاه زمانی مانند پنج یا ۱۵ دقیقه جمع‌آوری کند.

رئیس کمیسیون علم و فناوری شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به تجربه کشور‌های پیشرفته در حوزه انرژی اظهار داشت: در بسیاری از کشورها، مصرف‌کننده بر اساس اطلاعات دقیق انرژی، الگوی مصرف خود را مدیریت می‌کند. شرکت‌های ارائه‌دهنده انرژی به مشترکان اعلام می‌کنند که در ساعات اوج مصرف یا ساعات کم‌مصرف چه تعرفه‌ای اعمال می‌شود و مصرف‌کننده می‌تواند بر اساس این اطلاعات تصمیم بگیرد.

وی ادامه داد: یکی از اصول حرکت به سمت خصوصی‌سازی این است که بخش خصوصی بتواند از ارزش داده‌ها استفاده کند. دولت‌ها معمولا ظرفیت اقتصادی و کاربردی داده را به اندازه کافی درک نمی‌کنند و این موضوع باید به اپراتور‌ها و مجموعه‌های تخصصی واگذار شود.

ستاری با اشاره به تغییرات گسترده در صنعت انرژی جهان گفت: شرکت‌هایی مانند زیمنس و GE به دلیل افزایش شدید تقاضا از سوی مراکز داده و توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی، ظرفیت تولید تجهیزات انرژی خود را برای سال‌های آینده برنامه‌ریزی می‌کنند. امروز برق به کالایی با ارزش بسیار بالا تبدیل شده و رشد مراکز داده مرتبط با هوش مصنوعی، فشار زیادی بر مصرف انرژی وارد کرده است.

وی همچنین به رابطه میان هوش مصنوعی و مصرف انرژی اشاره کرد و گفت: یکی از چالش‌های بزرگ آینده، تامین انرژی مورد نیاز برای محاسبات گسترده هوش مصنوعی است. مغز انسان یکی از عجایب طبیعت است؛ زیرا حجم عظیمی از پردازش‌ها را با مصرف انرژی بسیار پایین انجام می‌دهد. به همین دلیل، یکی از مسیر‌های تحقیقاتی آینده، توسعه سیستم‌های محاسباتی الهام‌گرفته از زیست‌شناسی و رایانش‌های پایه‌زیستی است.

ستاری با بیان اینکه داده‌های مصرف ۱۵ دقیقه‌ای کنتور‌های هوشمند می‌تواند رفتار مصرف‌کننده را مشخص کند، گفت: بر اساس این اطلاعات می‌توان مدل‌های جدید تعرفه‌گذاری انرژی را طراحی کرد. ساختار تعرفه‌گذاری انرژی در ایران متعلق به سال‌های گذشته است و با شرایط امروز همخوانی ندارد.

وی افزود: در مدل‌های پیشرفته، مصرف‌کننده می‌داند که در ساعات مختلف چه میزان هزینه پرداخت می‌کند و حتی می‌تواند انرژی تولیدی خود، مانند برق تولیدشده از خودرو‌های برقی یا تجهیزات خانگی، را وارد شبکه کرده و به فروش برساند.

رئیس کمیسیون علم و فناوری شورای راهبردی روابط خارجی ادامه داد: زمانی که بتوان رفتار مصرف‌کننده را پیش‌بینی کرد، می‌توان با استفاده از اطلاعات آب‌وهوا، تعطیلات، شرایط اجتماعی و سایر داده‌ها، میزان مصرف آینده را پیش‌بینی و بر اساس آن مدل قیمت‌گذاری طراحی کرد.

وی تاکید کرد: اجرای چنین مدلی نیازمند دسترسی آزاد اپراتور‌های تخصصی به داده‌هاست؛ چه این اپراتور همراه اول باشد یا هر مجموعه خصوصی دیگری که بتواند از داده‌ها برای توسعه خدمات استفاده کند.

ستاری با اشاره به نمونه‌هایی از شخصی‌سازی خدمات بر اساس داده گفت: در برخی پروژه‌ها، پیام‌های اطلاع‌رسانی بر اساس ویژگی‌های افراد و شرایط محلی شخصی‌سازی می‌شود؛ برای مثال، میزان صرفه‌جویی انرژی یک محله می‌تواند به همان منطقه بازگردد و مشوق‌هایی برای ساکنان ایجاد کند.

وی ادامه داد: زمانی که بتوان مصرف انرژی یک ساختمان را با یک ابزار ساده آنلاین کرد، امکان ارائه خدمات دیگری مانند مدیریت ساختمان، امنیت هوشمند، نگهداری تجهیزات و استفاده از حسگر‌های مختلف نیز فراهم می‌شود. به این ترتیب، یک ساختمان می‌تواند به یک پلتفرم هوشمند تبدیل شود.

ستاری خاطرنشان کرد: اقتصاد آینده هوش مصنوعی بر پایه داده شکل می‌گیرد. از داده‌های حوزه انرژی می‌توان کسب‌وکار‌های متعددی از خدمات شخصی‌سازی‌شده برای خانواده‌ها گرفته تا مدیریت هوشمند تجهیزات و کاهش هزینه‌ها ایجاد کرد.

وی با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی در این زمینه گفت: اکنون گروه‌هایی متشکل از دانشجویان دکتری، کارشناسان و پژوهشگران در حال کار هستند تا ساختار‌های تصمیم‌گیری مبتنی بر داده را توسعه دهند. این مسیر، وظیفه دولت به معنای تصدی‌گری نیست، بلکه باید توسط اپراتور‌ها و فعالان خصوصی حوزه تولید و توزیع انرژی دنبال شود.

ستاری تاکید کرد: هدف از هوشمندسازی کنتور‌ها صرفا حذف قرائت دستی یا صدور قبض نیست. هدف اصلی این است که با ایجاد یک سیستم هوشمند مبتنی بر داده‌های مصرف، اطلاعات آب‌وهوایی، تحلیل رفتار مصرف‌کننده و پیش‌بینی تولید و مصرف، مدل جدیدی برای مدیریت انرژی ایجاد شود.

وی در پایان گفت: اگرچه در ایران محدودیت‌هایی در زمینه قیمت‌گذاری انرژی وجود دارد، اما در نهایت حرکت به سمت این مدل‌ها اجتناب‌ناپذیر است؛ زیرا آینده انرژی بدون استفاده از داده، هوش مصنوعی و سیستم‌های تصمیم‌گیری هوشمند قابل تصور نیست.