هوشمندسازی انرژی؛ راهبردی برای اصلاح حکمرانی و مدیریت مصرف در ایران

به گزارش اقتصاد معاصر؛ سعید شوال‌پور، مدیرکل سابق دفتر خدمات پژوهشی و کاربست پژوهشی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری، در دویست‌وچهل‌ونهمین نشست علمی ـ تخصصی این مرکز با عنوان «هوشمندسازی انرژی در ایران؛ وضعیت موجود، چالش‌ها و افق آینده» اظهار داشت: بر اساس آخرین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۳ تریلیون دلار در بخش انرژی جهان سرمایه‌گذاری شود. نکته قابل توجه این است که از این میزان، حدود ۲.۲ تریلیون دلار به حوزه‌هایی غیر از عرضه سنتی انرژی اختصاص خواهد یافت. این موضوع نشان می‌دهد روند‌های سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی نسبت به گذشته تغییر کرده است؛ به‌گونه‌ای که تمرکز صرف بر زیرساخت‌ها، ذخایر و منابع انرژی جای خود را به موضوعاتی همچون مدیریت مصرف، بهره‌وری، دیجیتال‌سازی و هوشمندسازی داده است.

شوال‌پور ادامه داد: فاتح بیرول، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی، در یکی از سخنرانی‌های خود که بازتاب گسترده‌ای در جهان داشت، امنیت انرژی در دنیای امروز را مبتنی بر چهار مولفه شامل تنوع منابع انرژی، انعطاف‌پذیری شبکه برق، بهره‌وری انرژی و تاب‌آوری تقاضا دانسته است. مجموع این تحولات نشان می‌دهد مسیر سیاست‌گذاری انرژی در جهان به‌طور اساسی تغییر کرده است.

وی با اشاره به روند سرمایه‌گذاری کشور‌ها در حوزه هوشمندسازی انرژی گفت: برآورد‌ها نشان می‌دهد چین در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۰۰ میلیارد دلار، آمریکا حدود ۱۰۰ میلیارد دلار و اتحادیه اروپا حدود ۱۵۰ میلیارد دلار در حوزه‌هایی مرتبط با مدیریت هوشمند انرژی سرمایه‌گذاری خواهند کرد. در مجموع، بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاری‌های آینده انرژی جهان به حوزه‌هایی همچون شبکه‌های برق، انتقال انرژی، انرژی‌های تجدیدپذیر، ذخیره‌سازی انرژی، خودرو‌های برقی، دیجیتال‌سازی و بهره‌وری انرژی اختصاص خواهد یافت.

مدیرکل سابق دفتر خدمات پژوهشی و کاربست پژوهشی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری تاکید کرد: این روند‌ها برای ما نیز دارای دلالت‌های سیاستی مهمی است. همان‌طور که باید به ظرفیت‌های عرضه انرژی توجه کنیم، مساله تقاضا و مدیریت مصرف نیز باید مورد توجه جدی قرار گیرد. به‌ویژه با توجه به تحول گسترده هوش مصنوعی، یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی که می‌تواند از این فناوری بهره‌مند شود، حوزه انرژی است.

وی تصریح کرد: در حوزه هوشمندسازی انرژی، اگر با نگاه اقتصادی به موضوع توجه کنیم، یکی از بخش‌های مهم، مدیریت تقاضاست. می‌توان با استفاده از روش‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، رفتار مصرف‌کنندگان را به سمت مصرف بهینه هدایت کرد. این امر می‌تواند هم از طریق راهکار‌های نرم‌افزاری و هم از طریق تجهیزات و سامانه‌های کنترل هوشمند در حوزه برق و گاز دنبال شود.

شوال‌پور خاطرنشان کرد: در بخش عرضه نیز، از مرحله تولید تا انتقال و توزیع، مساله داده و استفاده از ظرفیت‌های هوشمندسازی اهمیت زیادی دارد. تحلیل داده‌ها می‌تواند به شناسایی نقاط ضعف شبکه، جلوگیری از هدررفت انرژی، شناسایی تخلفات و سرقت انرژی، پیش‌بینی خرابی‌ها و افزایش بهره‌وری شبکه کمک کند.

وی ادامه داد: موضوع دیگری که برای این جمع و به‌ویژه سازمان برنامه و بودجه اهمیت دارد، استفاده از هوشمندسازی در تنظیم بازار و مقررات‌گذاری اقتصادی است. بازار انرژی صرفا از دو ضلع عرضه و تقاضا تشکیل نشده، بلکه ضلع مهم دیگر، حکمرانی بازار و تنظیم‌گری است که می‌تواند با استفاده از داده، فناوری‌های هوشمند و تحلیل‌های پیشرفته ارتقا پیدا کند.

مدیرکل سابق دفتر خدمات پژوهشی و کاربست پژوهشی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری افزود: مباحثی که امروز در حوزه بنزین مطرح است و همچنین موضوعاتی که در زمینه گاز و برق وجود دارد، از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توان با بهره‌گیری از هوشمندسازی برای آنها راهکار‌های مؤثر طراحی کرد.

شوال‌پور در پایان گفت: با توجه به نزدیک شدن به فرآیند تدوین بودجه سال ۱۴۰۶، امیدواریم بتوان از ظرفیت این نشست برای استخراج پیشنهاد‌های قابل استفاده در بودجه سال آینده بهره گرفت و گامی مؤثر در جهت ارتقای سیاست‌گذاری انرژی کشور برداشت.