پایان تملک اراضی رشت-آستارا؛حلقه مفقوده کریدور شمال-جنوب معطل اجرا

به گزارش اقتصاد معاصر؛ راه‌آهن رشت-آستارا که از آن به‌عنوان حلقه مفقوده کریدور بین‌المللی شمال-جنوب یاد می‌شود، پس از حدود دو دهه از مطرح شدن در اسناد توسعه حمل‌ونقل کشور، همچنان وارد فاز اجرایی نشده و اکنون مسئولان از تملک اراضی، طی شدن تشریفات حقوقی و نهایی شدن قراردادها به‌عنوان مهم‌ترین پیش‌نیازهای آغاز ساخت این پروژه یاد می‌کنند.

این پروژه به طول حدود 162 کیلومتر، آخرین حلقه اتصال شبکه ریلی ایران به جمهوری آذربایجان و روسیه محسوب می‌شود؛ مسیری که تکمیل آن می‌تواند نقش مهمی در افزایش ترانزیت کالا، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و تقویت جایگاه ایران در کریدور شمال-جنوب آنهم در شرایط جنگ ایفا کند. اما با وجود تأکید دولت‌های مختلف بر اهمیت این پروژه، عملیات اجرایی آن هنوز آغاز نشده است.

محمدرضا کدخدازاده معاون شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور در تشریح آخرین وضعیت این پروژه می‌گوید: مهم‌ترین چالش اجرای راه‌آهن رشت-آستارا، تملک اراضی مسیر بوده است؛ چراکه بخش زیادی از زمین‌های واقع در مسیر دارای کاربری مسکونی و کشاورزی با ارزش اقتصادی بالا هستند و تملک آنها هزینه‌های سنگینی را به پروژه تحمیل کرده است.

وی افزود: طی حدود 1.5 سال گذشته، تملک اراضی مسیر 162 کیلومتری پروژه انجام شده و بخش عمده هزینه‌های آن نیز پرداخت شده است. باقی‌مانده مطالبات نیز با دستور رئیس‌جمهور تأمین خواهد شد.

به گفته معاون شرکت ساخت و توسعه، در بخش‌هایی که اراضی در اختیار پروژه قرار گرفته، عملیات خاکریزی و آماده‌سازی مسیر آغاز شده و پیمانکار در این نقاط مستقر شده است.

کدخدازاده درباره همکاری با روسیه نیز گفت: طرف روسی برای مشارکت در اجرای پروژه چه در قالب فاینانس و چه مشارکت مستقیم اعلام آمادگی کرده و مذاکرات اولیه انجام شده است.

وی با بیان اینکه در زمان حاضر مراحل حقوقی، قراردادی و مبادله اسناد در حال انجام است، تصریح کرد: تلاش می‌کنیم این فرآیند هرچه سریع‌تر به پایان برسد تا عملیات اجرایی پروژه آغاز شود. در صورت نهایی شدن این مراحل، ساخت راه‌آهن رشت-آستارا بین 36 تا 48 ماه زمان خواهد برد؛ هرچند طولانی شدن فرآیندهای حقوقی می‌تواند آغاز عملیات اجرایی را تا پایان سال به تعویق بیندازد.

گره قدیمی پروژه‌های ریلی؛ کمبود اعتبار و سرمایه‌گذاری

در همین رابطه حسین عاشوری قائم‌مقام اسبق راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، یکی از دلایل اصلی طولانی شدن اجرای پروژه‌های ریلی را کمبود منابع مالی دانست و گفت: پروژه‌هایی که در استانداردهای جهانی باید طی سه تا چهار سال تکمیل شوند، در ایران به دلیل محدودیت اعتبارات عمرانی، گاهی 10 تا 20 سال زمان می‌برند.

وی افزود: مشکل همیشگی در تخصیص بودجه‌های عمرانی و همچنین ضعف در جذب سرمایه‌گذاری خارجی، موجب شده بسیاری از پروژه‌های زیربنایی کشور با تأخیرهای طولانی مواجه شوند.

ابهام در زمان آغاز ساخت

اگرچه مسئولان از پایان تملک اراضی و پیشرفت مذاکرات با طرف روسی خبر می‌دهند، اما همچنان زمان دقیقی برای آغاز عملیات اجرایی پروژه اعلام نشده است. اظهارات معاون شرکت ساخت نشان می‌دهد پروژه هنوز درگیر تشریفات حقوقی، مبادله قراردادها و نهایی شدن مدل همکاری با روسیه است.

این در حالی است که راه‌آهن رشت-آستارا سال‌هاست به‌عنوان مهم‌ترین حلقه مفقوده کریدور شمال-جنوب معرفی می‌شود و بسیاری از کارشناسان معتقدند تأخیر در تکمیل این مسیر، فرصت‌های ترانزیتی ایران را در رقابت با کریدورهای جایگزین کاهش داده است.

اگرچه مسئولان از پایان تملک اراضی سخن می‌گویند، اما هنوز مشخص نیست عملیات اجرایی به‌صورت سراسری چه زمانی آغاز خواهد شد. همچنین با توجه به برآورد 36 تا 48 ماهه برای ساخت پروژه پس از شروع عملیات اجرایی، به نظر می‌رسد حتی در خوش‌بینانه‌ترین حالت نیز بهره‌برداری از این مسیر تا سال 1409 امکان‌پذیر نخواهد بود.