چرایی استقبال و کوچ کاربران از پیام‌رسان‌های داخلی

پیام‌رسان‌ها امکان گفت‌وگو، ارسال عکس و محتوا و انتقال پیام بین دو یا چند نفر را به راحتی و به طور رایگان ایجاد کرده‌اند و از این جهت به لحاظ زمان و هزینه مقرون به صرفه هستند.

در حال حاضر پیام‌رسان‌های ایران متعددی در کشور فعالیت دارند که از جمله آنها می‌توان به ایتا، روبیکا، آی‌گپ، بله، سروش پلاس، شاد، ویراستی و آیوا اشاره کرد و از آنجا که سرورهای این پیام‌رسان‌ها در ایران قرار دارد، از سرعت و امنیت بالایی نسبت به نمونه‌های خارجی برخوردارند.

پیام‌رسان‌های داخلی و هدف از ساخت آنها

این پیام‌رسان‌های بومی، توسط شرکت‌های خصوصی و دولتی ایران و در ابتدا با این رویکرد ایجاد شدند که یک بستر ارتباطی امن و قابل اعتماد برای کاربران ایرانی ایجاد کنند؛ بر همین اساس طبق اعلام، از پروتکل‌های امنیتی پیشرفته برای حفظ حریم خصوصی و امنیت کاربران استفاده می‌کنند.

قابلیت‌ها و خدمات پیام‌رسان‌های داخلی 

ارائه خدماتی همچون خرید بسته اینترنت، سرویس پیام رسانی، دسترسی به اخبار، پخش انواع فیلم و سریال، ارائه بازی‌های جذاب، معرفی فروشگاه‌های مجازی با قابلیت خرید، معرفی آژانس‌های مسافرتی، تاکسی آنلاین و ارسال بسته و بار از دیگر کارکردها و ویژگی‌های پیش‌بینی شده در پیام‌رسان‌های داخلی است. به عنوان نمونه یکی از پلتفرم‌ها با دارا بودن امکانات بانکی، می‌تواند عملیات‌هایی مثل انتقال پول، درخواست پول، ارسال پاکت هدیه، پرداخت قبوض مختلف و خرید شارژ را انجام دهد.

لازم به ذکر است که قابلیت‌های هوش مصنوعی نیز در برخی پیام‌رسان‌ها به منظور جذب مخاطب و بهبود تجربه کاربری پیش‌بینی شده است.

اگر چه پیام‌رسان‌ها از زمان تاسیس تاکنون سیر تحول عظیمی را پشت سر گذاشته و تا رسیدن به نقطه مطلوب فراز و نشیب بسیاری را طی کردند، اما همچنان نیازمند حمایت و توسعه زیرساخت هستند. بیشتر پیام‌رسان‌ها نسبت به روزهای آغاز فعالیت پیشرفت‌هایی داشته‌ و در جهت برطرف کردن نواقص و ایرادات خود برآمده‌اند؛ بر همین اساس تلاش کردند با فراهم کردن فضای ارتباطی مناسب، افزایش کیفیت، ارائه خدمات متنوع و قابلیت‌های کاربرپسند، بر تعداد کاربران خود بیافزایند و آنها را راضی نگه دارند؛ با این حال همچنان با محدودیت‌هایی نظیر سرعت پایین، قطع مداوم ارتباط، اختلال شبکه و عدم دسترسی بین‌المللی دست و پنجه نرم می‌کنند.

به گفته کارشناسان با وجود استقبال گسترده کاربران از پیام‌رسان‌های داخلی و حس اعتماد به آنها طی دو سال گذشته، اختلال‌های گاه و بیگاهی که در این پلتفرم‌ها رخ می‌دهد، می‌تواند زنگ خطری برای از دست دادن کاربران و مخاطبان این پیام‌رسان‌ها باشد.

چرا پیام‌رسان‌ها در مواقع بحرانی دچار مشکل می‌شوند؟

در جنگ ۱۲ روزه، وجود پیام‌رسان‌های داخلی و فعالیت آنها در سایه قطع اینترنت بین‌الملل موجب شد تا ارتباط افراد با یکدیگر و دوستان و ‌آشنایان در شرایط دشوار جنگ حفظ شود و از حال و روز یکدیگر با خبر شوند. ارائه خدمات بانکی و پرداخت قبوض در این پیام‌رسان‌ها نیز دغدغه مردم را تا حدودی برطرف کرد که از این جهت یک نقطه مثبت در کارنامه فعالیت پیام‌رسان‌ها به شمار می‌رود.

در جنگ تحمیلی سوم (جنگ رمضان) نیز پلتفرم‌ها و پیام‌رسان‌های داخلی نقش بسزایی در برقراری ارتباط و سرویس دهی و ارائه بسیاری از خدمات مورد نیاز کاربران ایفا کردند اما با استفاده گسترده کاربران از پیام‌رسان‌های داخلی پس از قطع اینترنت بین‌الملل در نهم اسفندماه تا فروردین ماه ۱۴۰۵ بسیاری از پیام‌رسان‌های داخلی مختل شدند و ارسال پیام‌های صوتی و تصویری، دانلود و ارسال عکس در آنها با وقفه همراه شد. همین امر کاربران و کسب و کارهایی که از طریق این پلتفرم‌ها فعالیت می‌کردند را دچار مشکل کرد.

به همین دلیل بعضا پیام‌رسان‌های داخلی وادار به اعمال محدودیت در ارسال فایل برای کاربران شدند زیرا در زیرساخت به ویژه فضای ذخیره‌سازی با محدودیت جدی مواجه بودند و همین امر سبب شد تا از اعمال محدودیت تازه در حجم ارسال فایل خبر دهند.
درواقع کوچ یکباره و حجم انبوه کاربران و افزایش فعالیت آنها در پلتفرم‌های داخلی  دردسرساز شد زیرا این پیام‌رسان‌ها تا پیش از این، با این حجم انبوه از کاربر روبه رو نبودند و این رخداد سبب شد با اختلالاتی در خدمت رسانی و ارسال فایل و محتوا مواجه شوند.

از رشد پلتفرم‌های ایرانی تا انتظار برای حمایت

بر این اساس به نظر می‌رسد که حمایت، اعطای تسهیلات و فراهم کردن فضای ذخیره‌سازی راهگشا باشد و وزارت ارتباطات به عنوان متولی اصلی IT در کشور می‌تواند بیش از پیش در جهت توسعه هرچه بیشتر زیرساخت‌ها و تامین منابع پایدار برای پلتفرم‌های داخلی اقدام کند.

تردیدی نیست که طراحی پلتفرم‌ها و اپلیکیشن‌های ایرانی بدون ایراد نبوده و البته این موضوع تنها به نمونه‌های بومی مختص نیست چرا که همه اپلیکیشن‌ها در نسخه‌های اولیه خود با مشکلاتی مواجهند اما در راستای فرهنگ‌سازی کاربران برای استفاده از پیام‌رسان‌های داخلی لازم است حمایت از شبکه‌ها و پلتفرم‌های ایرانی و فراهم کردن بستر رشد سکوهای داخلی صورت گیرد.

یکی از راهکارها برای تقویت پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی داخلی، فراهم کردن بستر رقابت با انواع مشابه خارجی است؛ موضوعی که بارها از سوی وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی مورد تاکید واقع شده است و بروز محدودیت در اینترنت بین‌الملل، فرصتی را برای عرض اندام پیام‌رسان‌های داخلی فراهم کرده تا وارد عرصه رقابت شوند.

یکی دیگر از راهکارهای جذب مخاطب،ارائه خدمات با کیفیت است زیرا مردم خواهان پیام‌رسان با کیفیت و بدون اختلال هستند و نبود کیفیت و اختلال در اتصال باعث می‌شود از پیام‌رسان‌های داخلی رویگردان شوند؛در حالی که شبکه‌های اجتماعی خارجی هم از ابتدا کاربرپسند نبودند و به تدریج توانستند با غلبه بر ضعف‌ها و رفع محدودیت‌ها به یکی از پیام‌رسان‌های پرمخاطب تبدیل شوند.

در هفته‌های اخیر هیات وزیران در مصوبه‌ای، تمامی دستگاه‌های اجرایی را مکلف به ارائه خدمات در پیام‌رسان‌های ایرانی کرد. طبق این مصوبه که در راستای تقویت زیرساخت‌های بومی ابلاغ شده وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی مکلف شده‌اند پیام‌رسان‌های اجتماعی داخلی را به عنوان یکی از درگاه‌های رسمی برای ارائه خدمات پرکاربرد و اطلاع‌رسانی‌های عمومی خود انتخاب کنند. در همین راستا بسیاری از پیام‌رسان‌ها و سکوهای داخلی آیتم‌های خدمات انتظامی، خدمات بیمه سلامت، پلیس+۱۰، استعلام خودرو، هدفمندسازی یارانه‌ها، کالابرگ و .. را در پیام‌رسان معرفی و ارائه می‌کنند.

طبق این مصوبه سازمان اداری و استخدامی با همکاری وزارت ارتباطات مأمور شده تا فهرست دقیق خدمات دولتی که قابلیت ارائه در بستر پیام‌رسان‌های داخلی را دارند، ظرف یک ماه آینده شناسایی و معرفی کند. این اقدام نشان‌دهنده عزم دولت برای انتقال بخشی از بدنه اداری و خدماتی به پلتفرم‌های بومی است تا شهروندان بتوانند بدون نیاز به مراجعه حضوری یا استفاده از درگاه‌های پیچیده، خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند.

پیش از این سید ستار هاشمی- وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در حاشیه نشست با اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس اعلام کرد که با توجه به شرایط جنگی حاکم بر کشور، حجم قابل توجهی از ترافیک و تقاضاهای مردم به سمت پیام‌رسان‌های داخلی سرازیر شد و وزارت ارتباطات و بخش ارتباطاتی کشور تلاش کردند حمایت ویژه‌ای از ظرفیت‌ها و سکوهای داخلی، از جمله سکوی شاد در بحث آموزش و پرورش کشور داشته باشند.

وی از اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس خواست تا در بحث منابع وزارت ارتباطات مساعدت داشته باشند تا بتوان کمک‌های ویژه‌تر و بیشتری به پیام‌رسان‌های داخلی داشت و مقرر شد ضمن ارزیابی کیفیت و نوع ارائه خدمات این پیام‌رسان‌ها به مردم، نظارت ویژه‌تری بر پیام‌رسان‌ها صورت گیرد.

کارشناسان حوزه ارتباطات بر این باورند که پیام‌رسان‌های ایرانی برای حفظ و ماندگاری و وفاداری کاربران باید خود را به سطح مورد پذیرش بین‌المللی برسانند و به سمت بهبود امکانات و کارایی هرچه بیشتر حرکت کنند. به زعم آنها پیام‌رسان‌ها و پلتفرم‌های داخلی نه تنها در منطقه بلکه قادر به فعالیت در جهان هستند و به شرط آنکه موانع و محدودیت‌ها از پیش روی پیام‌رسان‌ها برطرف شود؛ این پلتفرم‌ها قابلیت جایگزین شدن با نمونه‌ها و اپلیکیشن‌های خارجی را دارند و می‌توانند به بستری امن و مطمئن برای بسیاری از کسب و کارها تبدیل شوند.