وابستگی ارتش آمریکا به استارلینک؛ نقطه ضعف جدید واشنگتن در جنگ مدرن

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در جریان جنگ ایران و آمریکا، زمانی که پهپادهای انتحاری آمریکا با استفاده از شبکه اینترنت ماهواره‌ای استارلینک متعلق به ایلان ماسک وارد عملیات شدند، مدیران ارشد شرکت اسپیس‌ایکس تصمیم گرفتند که پنتاگون باید هزینه بسیار بیشتری برای استفاده از این شبکه پرداخت کند. بر اساس اسناد و منابع، اسپیس‌ایکس اعلام کرده بود ارتش آمریکا تا آن زمان برای هر ترمینال استارلینک حدود ۵ هزار دلار پرداخت می‌کرد، در حالی که سطح استفاده نظامی از این سرویس در عمل معادل بسته‌ای بسیار پیشرفته‌تر و گران‌تر، با هزینه‌ای نزدیک به ۲۵ هزار دلار در ماه، بوده است.

اختلاف اصلی بر سر استفاده از استارلینک در پهپادهای انتحاری LUCAS شکل گرفت؛ پهپادهایی ارزان‌قیمت که رسانه‌های غربی آن‌ها را مشابه پهپادهای شاهد ایران توصیف کرده‌اند. این پهپادها می‌توانند مدت زیادی بر فراز منطقه پرواز کرده و سپس به هدف حمله کنند. اسپیس‌ایکس استدلال می‌کرد که این پهپادها در شرایطی فعالیت می‌کنند که بیشتر شبیه سرویس‌های هوایی و هوانوردی استارلینک است اما مقام‌های پنتاگون معتقد بودند تعرفه ۲۵ هزار دلاری مخصوص هواپیماها طراحی شده و نه پهپادهایی که فقط چند دقیقه یا چند ساعت از اتصال استفاده می‌کنند.

با وجود اعتراض‌های اولیه، پنتاگون در نهایت با افزایش قیمت موافقت کرد؛ تصمیمی که تقریبا هزینه هر پهپاد LUCAS را دو برابر کرد. پیش از این، ارتش آمریکا برای هر واحد حدود ۳۰ هزار دلار پرداخت می‌کرد. این موضوع نشان داد که حتی در بحبوحه جنگ نیز ارتش آمریکا وابستگی شدیدی به زیرساخت‌های خصوصی اسپیس‌ایکس پیدا کرده و گزینه جایگزین موثری در اختیار ندارد.

اختلافات فقط به پهپادها محدود نشد. هم‌زمان، پنتاگون و اسپیس‌ایکس درباره پروژه‌ای برای ارائه اینترنت مستقیم ماهواره‌ای به مردم ایران نیز دچار تنش شدند. پس از آنکه ایران در واکنش به شرایط جنگی و ناآرامی‌ها محدودیت‌های گسترده اینترنتی اعمال کرد و تعداد زیادی از ترمینال‌های استارلینک که به‌صورت غیرقانونی وارد کشور شده بودند شناسایی یا مختل شدند، مقام‌های آمریکایی به دنبال راهی بودند که کاربران داخل ایران بدون نیاز به تجهیزات زمینی و مستقیما از طریق موبایل به شبکه استارلینک متصل شوند؛ چیزی که شبیه اینترنت ۵G ماهواره‌ای است.

اما اسپیس‌ایکس برای راه‌اندازی این سرویس رقم بسیار بالایی معادل تا ۵۰۰ میلیون دلار برای آغاز پروژه و حدود ۱۰۰ میلیون دلار هزینه ماهانه برای ادامه فعالیت درخواست کرد. این قیمت‌ها باعث نگرانی مقام‌های دفاعی آمریکا شد و هنوز توافق نهایی مشخص نیست.

گزارش‌ها تاکید می‌کند که وابستگی روزافزون ارتش آمریکا به استارلینک، قدرت چانه‌زنی ایلان ماسک را به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش داده است. امروزه استارلینک به بخش مهمی از زیرساخت نظامی آمریکا تبدیل شده و برای ارتباطات میدان نبرد، هدایت پهپادها و هدف‌گیری دقیق در مناطق دورافتاده استفاده می‌شود. اسپیس‌ایکس اکنون حدود ۱۰ هزار ماهواره در مدار دارد که بیش از ۶۰ درصد کل ماهواره‌های فعال جهان را شامل می‌شود؛ رقمی که فاصله زیادی با رقبایی مثل وان‌وب و پروژه‌های آمازون دارد.

نگرانی درباره میزان نفوذ و قدرت اسپیس‌ایکس از زمان جنگ اوکراین افزایش یافت؛ زمانی که ایلان ماسک در سال ۲۰۲۲ دسترسی استارلینک را در بخش‌هایی از اوکراین محدود کرد و عملیات ضدحمله اوکراین دچار اختلال شد. همچنین سال گذشته یک قطعی جهانی استارلینک باعث از کار افتادن آزمایش قایق‌های بدون سرنشین نیروی دریایی آمریکا شد و نشان داد اتکای بیش از حد به یک شبکه خصوصی می‌تواند برای ارتش آمریکا ریسک امنیتی ایجاد کند.

برخلاف پیمانکاران سنتی نظامی، اسپیس‌ایکس فقط به قراردادهای دولتی وابسته نیست و بازار عظیم تجاری، پرتاب موشک و پروژه‌های هوش مصنوعی نیز در اختیار دارد. طبق اسناد مالی، فقط حدود ۲۰ درصد درآمد این شرکت از دولت آمریکا تامین می‌شود. همین موضوع باعث شده برخی تحلیلگران بگویند دولت آمریکا عملا در برابر اسپیس‌ایکس به شدت وابسته شده و در بسیاری از حوزه‌ها جایگزین فوری و موثری برای آن ندارد.

پنتاگون همچنان در حال بررسی خرید بیش از ۳۵۰۰ اشتراک جدید استارشد، نسخه نظامی استارلینک، از اسپیس‌ایکس است؛ قراردادی که می‌تواند صدها میلیون دلار درآمد سالانه برای این شرکت ایجاد کند، هرچند هنوز نهایی شدن آن مشخص نیست.

این شرایط در نهایت تصویری روشن از وابستگی فزاینده ارتش آمریکا به شرکت‌های خصوصی فناوری ارائه می‌دهد؛ وابستگی‌ که می‌تواند در آینده به یکی از نقاط ضعف راهبردی واشنگتن تبدیل شود. زمانی آمریکا تلاش می‌کرد برتری نظامی خود را بر پایه توان مستقل دولتی حفظ کند اما اکنون بخش مهمی از زیرساخت ارتباطی و عملیاتی ارتش این کشور به تصمیمات یک شرکت خصوصی و شخصی مانند ایلان ماسک گره خورده است؛ فردی که می‌تواند درباره قیمت، نحوه استفاده و حتی ادامه یا توقف خدمات نقش تعیین‌کننده داشته باشد.

افزایش ناگهانی هزینه‌ها توسط اسپیس‌ایکس در میانه جنگ نیز نشان داد که حتی بزرگ‌ترین ارتش جهان در برابر انحصار فناوری آسیب‌پذیر است. در حالی که آمریکا همواره دیگر کشورها را به وابستگی راهبردی متهم می‌کرد، اکنون خود با بحرانی روبه‌رو شده که در آن امنیت ملی‌اش به منافع تجاری یک شرکت خصوصی وابسته شده است. همین مساله باعث نگرانی برخی مقام‌ها و تحلیلگران آمریکایی شده؛ زیرا در صورت بروز اختلاف سیاسی، اقتصادی یا حتی فنی، بخش مهمی از توان عملیاتی آمریکا ممکن است تحت تاثیر قرار گیرد.

از سوی دیگر، تلاش واشنگتن برای استفاده گسترده از فناوری‌های ماهواره‌ای و پهپادی در جنگ‌ها نشان می‌دهد که نبردهای آینده بیش از هر زمان دیگری به زیرساخت‌های ارتباطی و سایبری وابسته خواهند بود؛ زیرساخت‌هایی که هرچه متمرکزتر و انحصاری‌تر شوند، آسیب‌پذیری آن‌ها نیز بیشتر خواهد شد.