تحول در دنیای VPNها؛ بازگشت ایده‌های بیت‌کوینی به اینترنت

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ مارتی مالمی، یکی از اولین توسعه‌دهندگان بیت‌کوین که در سال‌های ابتدایی شکل‌گیری این پروژه مستقیما با ساتوشی ناکاموتو همکاری می‌کرد، نسخه جدیدی از «Nostr VPN» را منتشر کرده است؛ یک VPN متن‌باز و غیرمتمرکز که مدل سنتی اعتماد در VPNهای معمولی را کنار می‌گذارد و به‌ جای آن از رمزنگاری، شبکه همتا‌به‌همتا و نودهای خروجی تحت کنترل خود کاربر استفاده می‌کند. این پروژه توسط حساب TFTC در شبکه X معرفی شد و به‌عنوان یک تغییر جدی در ساختار VPNهای امروزی توصیف شده است. مالمی که در جامعه اولیه بیت‌کوین با نام Sirius شناخته می‌شد، همان فردی است که اولین تراکنش تاریخ بیت‌کوین را از ساتوشی دریافت کرد و بعدها مدیریت سایت bitcoin.org را برعهده داشت. وی در این پروژه از پروتکل Nostr (یک پروتکل ارتباطی غیرمتمرکز برای ارسال پیام و محتوا در اینترنت) برای هماهنگی و ارتباط بین دستگاه‌ها استفاده کرده است.

برای درک بهتر موضوع، اول باید بدانیم  VPNهای معمولی چطور کار می‌کنند. در سرویس‌هایی مثل NordVPN، ExpressVPN  یا  ProtonVPN، وقتی شما به اینترنت وصل می‌شوید، تمام ترافیک شما از سرورهای یک شرکت خاص عبور می‌کند. یعنی شما در عمل به آن شرکت اعتماد می‌کنید که اطلاعات شما را ذخیره نکند، بررسی نکند یا در اختیار دولت‌ها و سازمان‌های دیگر قرار ندهد. مشکل اینجاست که در سال‌های مختلف، بارها دیده شده بعضی از این شرکت‌ها که ادعای «No Log» یا عدم ذخیره اطلاعات داشتند، در شرایط قانونی یا فشار دولت‌ها مجبور شده‌اند اطلاعات کاربران را ارائه دهند. بنابراین در VPNهای معمولی، یک نقطه مرکزی وجود دارد که همه چیز به آن وابسته است و همین نقطه می‌تواند در صورت فشار یا سواستفاده، تبدیل به ضعف سیستم شود.

اما Nostr VPN این مدل را کاملا تغییر می‌دهد، در این سیستم دیگر یک سرور مرکزی وجود ندارد که همه چیز از آن عبور کند. به‌جای آن، شبکه به‌صورت همتا‌به‌همتا (Peer-to-Peer) کار می‌کند؛ یعنی دستگاه‌ها مستقیم با هم ارتباط برقرار می‌کنند، بدون اینکه یک شرکت واسطه بین آن‌ها باشد. پروتکل Nostr وظیفه هماهنگی بین این دستگاه‌ها را بر عهده دارد و از رمزنگاری کلید عمومی استفاده می‌کند؛ همان نوع رمزنگاری‌ که در امنیت بیت‌کوین هم استفاده می‌شود. در این ساختار، هویت هر کاربر فقط یک جفت کلید رمزنگاری است و دیگر نیازی به ایمیل، شماره تلفن یا حساب کاربری واقعی نیست، بنابراین ردگیری هویت افراد سخت‌تر می‌شود.

یکی از بخش‌های مهم این سیستم، چیزی به نام Exit Node است. در این حالت، کاربر می‌تواند یکی از دستگاه‌های خودش را به‌عنوان نقطه خروج اینترنت انتخاب کند. این دستگاه می‌تواند یک کامپیوتر خانگی، یک سرور شخصی یا حتی یک VPS اجاره‌ای باشد. وقتی این کار انجام می‌شود، وب‌سایت‌هایی که کاربر باز می‌کند نه IP واقعی دستگاه اصلی کاربر را  بلکه فقط IP همان دستگاه خروجی را می‌بینند. تفاوت مهم اینجاست که در VPNهای معمولی، این خروجی متعلق به شرکت ارائه‌دهنده سرویس است اما در Nostr VPN این خروجی می‌تواند متعلق به خود کاربر باشد. در نتیجه هیچ شرکت واسطه‌ای وجود ندارد که بتواند داده‌ها را ذخیره کند یا در صورت فشار قانونی مجبور به تحویل آن‌ها شود، چون اصولا چنین واسطه‌ای در سیستم وجود ندارد.

از نظر فلسفه و هدف، این پروژه کاملا با ایده اولیه بیت‌کوین هم‌راستا است. همان‌طور که بیت‌کوین تلاش کرد واسطه‌هایی مثل بانک‌ها را از انتقال پول حذف کند، Nostr VPN  هم تلاش می‌کند واسطه‌های بین کاربر و اینترنت را حذف کند. پروتکل Nostr نیز از ابتدا در جامعه بیت‌کوین شکل گرفت و بر پایه ایده‌هایی مثل مقاومت در برابر سانسور، مالکیت شخصی داده‌ها و کاهش وابستگی به سیستم‌های متمرکز ساخته شده است. به همین دلیل، این پروژه فقط یک ابزار فنی نیست، بلکه ادامه همان تفکری است که می‌خواهد کنترل از شرکت‌ها به سمت خود کاربران برگردد.

این پروژه در شرایطی منتشر شده که در بسیاری از کشورها، از جمله بریتانیا، قوانین مربوط به نظارت اینترنتی سخت‌تر شده و استفاده از VPNها تحت بررسی و محدودیت بیشتری قرار گرفته است. به همین دلیل برخی تحلیلگران حوزه فناوری معتقدند Nostr VPN می‌تواند بخشی از موج جدید اینترنت غیرمتمرکز باشد؛ موجی که در آن کاربران به‌جای اعتماد به شرکت‌های بزرگ، خودشان مسوول کنترل داده‌ها و ارتباطاتشان هستند. در چنین مدلی، مفهوم VPN از یک سرویس آماده و شرکتی، به یک ابزار شخصی و قابل کنترل تبدیل می‌شود که هر فرد می‌تواند آن را برای خودش بسازد و مدیریت کند؛ تغییری که اگر به‌صورت گسترده اجرا شود، می‌تواند شکل فعلی اینترنت و مفهوم حریم خصوصی آنلاین را به‌طور جدی تغییر دهد.