فایننشال تایمز: صنعت مواد شیمیایی اروپا در آستانه فروپاشی است

به گزارش اقتصاد معاصر، روزنامه فایننشال تایمز امروز (جمعه) در گزارشی هشدار داد که در بزرگ‌ترین بندر اروپا یعنی روتردام هلند که قطب صنعت تولید مواد شیمیایی جهان محسوب می‌شود و ده‌ها کارخانه را به‌صورت زنجیره‌ای در خود جای داده است، اکنون این صنعت به نقطه‌ای بحرانی رسیده است.

در این گزارش آمده است: اگرچه در این بندر همچنان دود از دودکش‌ها بالا می‌رود و نفتکش‌ها خوراک اولیه را به مخازن عظیم منتقل می‌کنند، اما طی یک سال گذشته دو مورد از 10 شرکت فعال در این زنجیره، کارخانه‌های خود را تعطیل کرده‌اند. صنعت مواد شیمیایی اروپا تحت فشار قیمت بالای انرژی، تقاضای ضعیف و رقابت فزاینده چین قرار دارد.

در حالی که جنگ خاورمیانه با مختل کردن تأمین خوراک کارخانه‌های چینی وابسته به خلیج فارس، تا حدی به تولیدکنندگان اروپایی فرصت تنفس داده، همزمان باعث افزایش هزینه انرژی و نوسان قیمت نهاده‌های حیاتی مانند نفتا شده و بازار مواد شیمیایی پایین‌دستی را نیز تحت فشار قرار داده است.

پیتر هانتسمن، مدیرعامل شرکت هانتسمن که در اروپا از جمله روتردام سایت تولیدی دارد، گفت تحولات خاورمیانه هزینه انرژی را باز هم بالاتر برده است و نشان می‌دهد اروپا و بریتانیا تا چه حد در برابر شوک‌های خارجی آسیب‌پذیر هستند.

جیمز هوپر، تحلیلگر ارشد مؤسسه برنشتاین، هشدار داد حتی اگر بحران فعلی با کاهش رقابت از سوی چین به برخی تولیدکنندگان اروپایی کمک کرده باشد، توافق صلح می‌تواند «همه مشکلات را بازگرداند.»

ایوان ون در لان، معاون اجرایی شرکت لیوندل‌باسل، در این باره گفت بازگشت تعطیلی‌های بی‌سابقه می‌تواند اثر دومینویی ایجاد کند و کل زنجیره‌های یکپارچه ارزش را فرو بریزد.

طبق اعلام انجمن صنایع شیمیایی اروپا، طی چهار سال گذشته تعطیلی کارخانه‌ها در اروپا شش برابر شده و نزدیک به 10 درصد ظرفیت تولید این قاره از بین رفته و حدود 20 هزار شغل تحت تأثیر قرار گرفته است. سرمایه‌گذاری در این بخش سال گذشته بیش از 80 درصد کاهش یافته است.

مدیران علاوه بر هزینه بالای انرژی که حتی پیش از جنگ با ایران نیز دست‌کم دو برابر آمریکا و چین بود،  به مشکلاتی چون روند کند صدور مجوز، کمبود زیرساخت‌های به‌روز و قوانین بلندپروازانه اقلیمی اتحادیه اروپا اشاره می‌کنند.

این تعطیلی‌ها توان اروپا برای تولید مواد پایه حیاتی، از کلر برای تصفیه آب آشامیدنی گرفته تا فنول مورد استفاده در بردهای مدار چاپی، را تهدید می‌کند. تجربه همه‌گیری کرونا نیز نشان داد اروپا دیگر قادر به تولید ماده مؤثره پاراستامول نیست و به واردات وابسته شده است.

در میان تولیدکنندگان کلر در روتردام، تعطیلی کارخانه تولید دی‌اکسید تیتانیوم شرکت ترونوکس و واحد رزین اپوکسی شرکت وست‌لیک باعث کاهش تقاضا برای کلر تولیدی شرکت نوبیان (Nobian) شده است. اگر نوبیان نیز تعطیل شود، شرکت‌های محلی مجبور به واردات خوراک خواهند شد که هزینه‌ها را افزایش می‌دهد.

صنایع شیمیایی روتردام بخشی از شبکه‌ای گسترده در اروپاست که از طریق خطوط لوله به آنتورپ متصل شده و مناطق صنعتی راین و روهر آلمان که قلب صنایع سنگین اروپا از جمله خودروسازی است، را تغذیه می‌کند.

ماتیاس برنینگر از شرکت دارویی بایر این وضعیت را به برج بازی چوبی تشبیه کرد که با برداشتن تدریجی قطعات کوچک، در نهایت فرو می‌ریزد.

در بریتانیا نیز اوضاع وخیم شده است. طبق اعلام انجمن صنایع شیمیایی بریتانیا، تولید شیمیایی این کشور از سال 2021 تاکنون 60 درصد کاهش یافته است. بریتانیا دیگر آمونیاک تولید نمی‌کند و تنها یک واحد قدیمی تولید کلر دارد.

پیش از بحران تنگه هرمز، تولیدکنندگان اروپایی با مازاد عظیم محصولات ارزان چینی دست‌وپنجه نرم می‌کردند؛ موضوعی که شکایات ضددامپینگ به کمیسیون اروپا را به رکورد رساند.

شرکت بیمه اعتباری آترادیوس پیش‌بینی کرده است که تولید مواد شیمیایی در اتحادیه اروپا و بریتانیا در سال 2026 حدود 2.2 درصد کاهش خواهد یافت؛ رقمی 1.8 درصد بدتر از برآورد پیش از جنگ است.

شرکت لیوندل‌باسل اعلام کرده است که هزینه انرژی در تأسیسات روتردام آن سه برابر سایت‌های آمریکایی است و در صورت تشدید مقررات تجارت انتشار گازهای گلخانه‌ای اتحادیه اروپا ممکن است دو برابر دیگر افزایش یابد.

با وجود آن‌که اتحادیه اروپا در 10 ماه نخست 2025 مازاد تجاری 31.3 میلیارد یورویی در بخش شیمیایی را ثبت کرده است، این رقم نسبت به سال قبل 7.3 میلیارد یورو کاهش یافته و عمدتاً ناشی از صادرات مواد شیمیایی تخصصی بوده است، نه محصولات پایه مورد نیاز تولید صنعتی.

پیتر هانتسمن هشدار داد اروپا باید انتخاب کند که می‌خواهد توان صنعتی خود را حفظ کند یا به «یک دیزنی‌لند سالمندان» تبدیل شود.

جیم رتکلیف، مدیرعامل شرکت اینئوس، نیز گفت شرکت‌های شیمیایی گزینه‌های زیادی ندارند و «فقط می‌توانند دعا کنند».