بحران لبنیات و پروتئین در کشورهای عربی با بسته شدن تنگه هرمز

به گزارش اقتصاد معاصر؛ در پی وقوع حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران و بسته شدن تنگه هرمز، بازار جهانی مواد غذایی با چالش‌های بی‌سابقه‌ای روبرو شده است. بالا رفتن هزینه‌های انرژی، مشکلات حمل‌ونقل و گران‌شدن نهاده‌های مورد نیاز در کشاورزی، وضعیت را به گونه‌ای تغییر داده که صنایع غذایی، به‌ویژه بخش‌های لبنیات و پروتئین به ویژه مرغ، بیشترین آسیب را دیده‌اند.

این شرایط باعث شده است که قیمت‌ها به‌طور ناگهانی افزایش یابد، کشتیرانی متوقف شود و نگرانی‌هایی درباره امنیت غذایی و تغییر الگوهای سنتی تجارت در سطح جهان و به ویژه در کشورهای عربی خلیج فارس ایجاد شود.

با توجه به تشدید تنش‌ها، قیمت نفت خام برنت تا روز سه شنبه حدود 40 دلار در هر بشکه افزایش یافت. این جهش قیمت مستقیماً هزینه‌های حمل‌ونقل و تولید را بالا برده و شرکت‌ها را بر آن داشته تا به جای برنامه‌ریزی‌های طولانی‌مدت، روی تأمین فوری کالاها و حفظ امنیت عرضه متمرکز شوند.

در صنعت لبنیات، طبق گزارش‌های منتشر شده توسط وب‌سایت پژوهشی وسپر (Vesper)، تأثیرات جنگ بیشتر ناشی از اختلال در زنجیره تجارت و رفتار محتاطانه خریداران بوده است تا کاهش تولید فیزیکی. در حراج جهانی لبنیات (Global Dairy Trade) که در تاریخ 4 مارس برگزار شد، شاخص کلی قیمت لبنیات با رشد 5.7 درصدی به میانگین 4301 دلار برای هر تن رسید که پنجمین افزایش متوالی این شاخص را رقم زد. در بین محصولات مختلف، پودر شیر بدون چربی با جهش 9.1 درصدی و رسیدن به قیمت 3243 دلار در هر تن، بیشترین افزایش را داشت.

سایر محصولات از جمله کره 6.1 درصد، چربی شیر بدون آب 5.7 درصد، پودر شیر کامل 4.5 درصد، پنیر موزارلا 7.9 درصد و پنیر چدار 4.3 درصد گران شدند.

کارشناسان این روند صعودی را نشانه‌ای از خریدهای احتیاطی و انباشت موجودی در شرایط ابهام سیاسی و ژئوپلیتیکی می‌دانند.

از سوی دیگر، در بخش خوراک دام، افزایش 10 درصدی قیمت کنجاله سویا هزینه‌های تغذیه دام را بین 4 تا 6 درصد بالا برده است. با توجه به اینکه خوراک دام حدود 70 درصد از هزینه‌های جاری مزارع را تشکیل می‌دهد، تداوم افزایش قیمت غلات تهدیدی جدی برای سودآوری تولیدکنندگان محسوب می‌شود.

در منطقه خلیج فارس که وابستگی بالایی به واردات غلات، ذرت و یونجه دارد، این فشارها بیشتر حس می‌شود؛ به‌طوری‌که امارات 80 تا 90 درصد از مصرف غذایی خود و عربستان سالانه بیش از 4 تا 5 میلیون تن غلات را از طریق واردات تأمین می‌کنند.

افزایش حق بیمه‌های دریایی به همراه هزینه‌های سنگین حمل‌ونقل و انرژی، فشار زیادی بر دوش تولیدکنندگان این منطقه گذاشته است.بازار مرغ نیز تحت تأثیر مستقیم این تحولات قرار گرفته است. از تاریخ 4 مارس 2026، پنج شرکت اصلی کشتیرانی جهان ارسال کانتینرهای یخچالی به کشورهای خلیج فارس، شامل عربستان، امارات، عمان، قطر، کویت، عراق و بحرین را متوقف کردند.

این اقدام عملاً دسترسی برزیل که بزرگترین صادرکننده مرغ در جهان است، به دو بازار بزرگ صادراتی خود در این منطقه را قطع کرده است.

در سال 2025، عربستان 259٬523 تن و امارات 248٬497 تن مرغ از برزیل وارد کرده بودند. اکنون با توقف صادرات به این منطقه، محموله‌های برزیلی به سمت بازارهای جایگزین مانند ژاپن، آفریقای جنوبی و فیلیپین تغییر مسیر داده‌اند که فرصت‌های جدیدی را برای واردکنندگان اروپایی نیز فراهم کرده است.

همزمان با این مسائل، افزایش قیمت جهانی ذرت، گندم و سویا فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان طیور وارد کرده و حاشیه سود آن‌ها را کاهش داده است.

تحلیلگران بر این باورند که اگر این وضعیت طولانی‌مدت شود، ذخایر استراتژیک خوراک دام در کشورهای واردکننده مانند امارات و عربستان با آزمونی سخت روبرو خواهند شد و ممکن است ساختار تأمین و تجارت جهانی در دو بخش حیاتی لبنیات و مرغ برای مدت طولانی دستخوش تغییرات اساسی شود./تسنیم