خزانه خالی به دولت چهاردهم تحویل شد؟

به گزارش اقتصاد معاصر؛ وزیر اقتصاد در این نامه با تشریح آخرین وضعیت موجودی نقد خزانه اعلام کرد که پس از تسویه پرداختی های بودجه در پایان تیرماه، موجودی خزانه مثبت ۱۸.۵ هزار میلیارد تومان است  (معادل ۱۰.۵ هزار میلیارد تومان موجودی نقد و ۸ هزار میلیارد تومان طلب از سازمان هدفمندی یارانه ها).

اما این اعداد و ارقام چالش هایی را در فضای رسانهای کشور ایجاد کرد. به عنوان مثال برخی رسانه ها و فعالین توئیتری میزان موجودی نقد خزانه را صرفا برای پرداخت ۳ روز از حقوق پرسنل دولت کافی دانستند! و اذعان داشتند که عدد اعلامی وزیر اقتصاد با موجودی خالی تفاوتی نمیکند.

 سوالاتی هم ایجاد شد، مثلا نامه وزیر اقتصاد چه هدفی را دنبال میکرد؟ کم بودن موجودی نقد خزانه دستاورد است؟! آیا اعداد بزرگ برای موجودی نقد خزانه یک امر پسندیده است؟ دولت چهاردهم فقط ۱۸ هزار میلیارد تومان منابع برای اجرای بودجه امسال در اختیار دارد؟

 در واقع رسانه های مذکور اینگونه برداشت کرده بودند که دولت چهاردهم صرفا خزانه را با ۱۸.۵هزار میلیارد تومان تحویل گرفته و باید با همین رقم مدیریت هزینه های آتی را انجام دهد! در حالی که شناخت خزانه داری میتواند پاسخ این ابهامات را بدهد. 

خزانه یک مجموعه سیال از ورودی ها و خروجی های روزانه است. دولت در هر ماه درآمدهایی دارد (از قبیل منابع مالیاتی، فروش نفت و فرآورده های نفتی، فروش اوراق مالی و...) که باید با استفاده از آن هزینه های خود را (از قبیل حقوق و دستمزد، پرداختی های عمرانی، بازپرداخت اوراق مالی قبلی و...) تامین کند. 

اگر یک خزانه با وجود تمام منابع نتواند هزینه های غیر قابل اجتناب را (مانند حقوق و دستمزد کارکنان دولت) پرداخت کند، لاجرم باید با استفاده از منابع بانک مرکزی این مهم را انجام دهد. بنابراین کسری بودجه دولت اصطلاحا پولی میشود و آثار تورمی دارد.

اما در نامه مذکور وزیر اقتصاد اعلام کرده بود که پس از کسر هزینه های دولت تا پایان تیرماه، موجودی نقد خزانه مثبت است که معنای غلبه جریان درآمدی بر هزینهای خواهد بود.

همانطور که گفته شد تراز مذکور در انتهای فعالیت دولت دوازدهم -۵۴ هزار میلیارد تومان بوده و دولت سیزدهم توانست با مجموعه اقداماتی که پیشتر ذکر شد، این تراز را مثبت کند.

 اما آیا اعداد مثبت برای موجودی نقد خزانه امری مثبت است؟ در پاسخ این سوال باید گفت از آن جهت که وظیفه ذاتی خزانه داری تخصیص منابع به هزینه ها است، نگهداری وجوه نقد در خزانه به منزله انباشت نقدینگی در حسابهای دولت است. بنابراین خزانه داری یک امر سیال بین تخصیص منابع به مصارف است و موجودی بزرگ در آن بی معنا است.

اگر بخواهیم برای فهم واضح تر مسئله مثالی بزنیم باید بگوییم خزانه دار مانند پدر خانوادهای است که باید برای هزینه های خود منابعی را تامین کند. اگر این فرد بدهی هایی داشته باشد و پول خود را در سپرده بانکی نگه دارد به منزله نکول بدهی ها و آسیب به اعتبار او نزد سایرین است و اگر به اندازه بدهی خود نتواند منابعی را فراهم کند، حساب او روز به روز منفیتر میشود.

بنابراین علاوه بر آنکه منفی شدن موجودی خزانه عامل ناترازی است، موجودی بزرگ در حساب خزانه نیز یک امر بی معنا است.(سوای اینکه چنین اتفاقی بصورت پایدار نشدنی است.)

به همین جهت برداشتهای اشتباه از عدد اعلامی وزیر اقتصاد به دلیل فهم نادرست از عملیات خزانه داری است. موجودی خزانه در روزی که وزیر اقتصاد نامه خود را تنظیم کرده معادل ۱۸.۵ هزار میلیارد تومان بوده در حالی که چند روز پیشتر از تنظیم آن نامه دولت ۱۳۰ هزار میلیارد تومان پرداختی به کارکنان خود داشته که نشان دهنده منابع پایدار ماهانه در خزانه است.

بنابراین به عنوان جمع بندی باید گفت خزانه روزانه ورودی-خروجی دارد. تصور قلک بودن خزانه که هر چند ماه توسط دولت باز میشود، اشتباه است و عامل ایجاد این ابهامات در فضای رسانه ای شد.