12 سوال درباره عملکرد مناطق آزاد؛ آمار سرمایه‌گذاری در مناطق دقیق است؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ اخیرا مصاحبه‌های متعددی از سوی مسوولان مناطق آزاد درباره ارتقای عملکرد و رشد شاخص‌های این مناطق آزاد، منتشر شده است، همین محتواها موجب شد تیم کارشناسی «اقتصاد معاصر» عملکرد مناطق آزاد را بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط خود مناطق و دبیرخانه شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی مورد بررسی و تحلیل قرار دهد.

در همین راستا، به سراغ سامانه شفافیت مناطق آزاد به نشانی https://freena.ir/shafafiat رفتیم اما در گام نخست و با کلیک بر بخش «سامانه جامع آماری و داشبورد»، مشخص شد این بخش در دسترس نیست.

در ادامه، به بخش ارزیابی عملکرد سازمان‌های مناطق آزاد مراجعه شد که در آن، فرم‌های ارزیابی عملکرد فاقد هرگونه اطلاعات قابل استناد بود. در نهایت، بخش گزارش عملکرد مورد بررسی قرار گرفت که با وجود تعهد دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد مبنی بر انتشار منظم آمار به‌ صورت ماهیانه، و با گذشت ۱۰ ماه از سال، فقط آمارهای مربوط به ۵ ماه نخست سال منتشر شده بود. ازاین‌ رو، پرسش‌های مطرح‌ شده در این گزارش بر مبنای همان آمارهای ۵ ماهه منتشرشده تدوین شده است.

آمار سرمایه‌گذاری در مناطق آزاد چقدر دقیق است؟

در گزارش ۵ ماهه مناطق آزاد، رشد ۱۲ درصدی سرمایه‌ گذاری داخلی نسبت به مدت مشابه سال گذشته اعلام شده که معادل تحقق ۵۸ درصدی هدف تعیین‌ شده است. این میزان رشد، حتی پایین‌تر از نرخ رسمی تورم اعلام‌ شده از سوی بانک مرکزی بوده و این موضوع شائبه هدف‌ گذاری ضعیف و کمتر از واقعیت‌های اقتصادی را تقویت می‌کند؛ هدف‌ گذاری که به نظر می‌رسد در بودجه سالانه مناطق آزاد به تصویب هیات وزیران رسیده و در تصویب گزارش‌های مجامع سازمان‌ها نیز مبنای ارزیابی قرار گرفته است.

فارغ از اعداد و درصدهای اعلام‌ شده، به‌ منظور شفاف‌ سازی فرآیند گردآوری و محاسبه آمارهای سرمایه‌ گذاری، انتظار می‌رود توضیح داده شود که تعداد مجوزهای سرمایه‌ گذاری صادرشده به تفکیک بخش‌های خدماتی، صنعتی، کشاورزی و شیلات در دوره ۱۰ ماهه سال گذشته و سال جاری چه میزان بوده و مستندات مربوط به این مجوزها نیز منتشرشود؛ همچنین لازم است مشخص شود در همین بازه زمانی، چه تعداد طرح در هر یک از بخش‌های مذکور به مرحله بهره‌ برداری رسیده و تصاویر مجوزهای بهره‌ برداری صادر شده در دسترس عموم قرار گیرد.

از سوی دیگر، نحوه محاسبه پیشرفت فیزیکی طرح‌های سرمایه‌ گذاری که مبنای برآورد میزان سرمایه‌ گذاری محقق‌ شده قرار می‌گیرد، نیازمند تشریح دقیق است و در این راستا انتشار گزارش‌های سامانه‌های کنترل پروژه ضروری به نظر می‌رسد. علاوه بر این، انتظار می‌رود تصاویر مجوزهای مصوب سرمایه‌ گذاری خارجی، به‌ همراه گزارش‌های کنترل پروژه مربوط به سرمایه‌ گذاری خارجی محقق‌ شده و با ذکر نرخ تسعیر مورد استفاده، به‌ صورت شفاف منتشر شود.

اجتناب از ارائه آمارهای مقایسه‌ای در بخش تولید

در این بخش، در سایت مناطق آزاد، از ارائه آمارهای مقایسه‌ای اجتناب شده و صرفا به مقایسه ارزش تولیدات بسنده شده است. این در حالی است که در همان گزارش ۵ ماهه، نرخ رشد ارزش تولیدات ۲۷ درصد و میزان تحقق هدف ۸۵ درصد اعلام شده که نشان می‌دهد هدف‌ گذاری انجام‌ شده احتمالا در حدود ۳۰ درصد بوده است؛ رقمی که مجددا پایین‌تر از نرخ رسمی تورم اعلام‌ شده از سوی بانک مرکزی قرار می‌گیرد.

با این حال، ابهام اصلی در نحوه محاسبه این شاخص‌هاست. در همین راستا، لازم است به‌ طور شفاف مشخص شود ارزش تولیدات بر چه مبنایی و با چه روش محاسباتی برآورد شده و این محاسبات به تفکیک بخش‌های صنعت، معدن، شیلات و کشاورزی چگونه انجام گرفته است. همچنین انتظار می‌رود آمار مربوط به تعداد و ارزش گواهی‌های تولید صادرشده در سامانه سیفام، به‌ عنوان سامانه تخصصی حوزه تولید در مناطق آزاد، در مدت مشابه سال گذشته و سال جاری به‌ صورت شفاف ارائه و منتشر شود.

تراز تجاری منفی ۱۵۴ میلیون دلاری

میزان صادرات ۵ ماهه نخست امسال در مناطق آزاد با نرخ رشد ۵ درصدی، ۴۸۸ میلیون دلار و میزان واردات ۶۴۲ میلیون دلار اعلام شده است که بیانگر تراز تجاری منفی ۱۵۴ میلیون دلاری است. فارغ از این تراز منفی، ابهامات جدی در خصوص ترکیب و نحوه محاسبه آمار صادرات مناطق آزاد وجود دارد.

ضروری است به‌ طور شفاف مشخص شود چه میزان از رقم اعلام‌ شده مربوط به صادرات کالا، چه میزان مربوط به صادرات خدمات و چه میزان مربوط به صادرات مجدد است. همچنین لازم است روشن شود چه سهمی از صادرات کالای اعلام‌ شده در سامانه‌های گمرکی کشور اظهار و ثبت شده و اظهارنامه‌های صادراتی قابل استخراج از سامانه گمرک به‌ عنوان مستندات این آمار ارائه شود.

از سوی دیگر، تعاریف قانونی صادرات خدمات، شامل خدمات ترانزیت، فنی و مهندسی، گردشگری و سایر خدمات و همچنین روش محاسبه و احصای این نوع صادرات در مناطق آزاد، نیازمند تشریح دقیق است. در همین راستا، انتظار می‌رود مشخص شود چه میزان از صادرات خدمات اعلام‌ شده در کمیته ماده (۵) سازمان توسعه تجارت به‌ عنوان صادرات خدمات ثبت و برای آن گواهی صادر شده است.

همچنین لازم است تعریف دقیق صادرات مجدد، نوع کالاهایی که در مناطق آزاد مشمول صادرات مجدد شده‌اند و نحوه محاسبه این بخش از صادرات به‌ صورت شفاف ارائه شود. در نهایت، با توجه به سهم قابل توجه منطقه آزاد کیش در آمارهای اعلامی، این پرسش مطرح است که صادرات خدمات کیش دقیقا به چه مقاصدی انجام شده و این صادرات بر چه مبنایی در آمارهای رسمی لحاظ شده است؟

در پایان، این پرسش اساسی از هیات وزیران مطرح است که آیا آمارهای ارائه‌ شده در گزارش‌های مجامع سازمان‌ها با آمارهایی که در طول سال از سوی مسوولان مناطق آزاد در رسانه‌ها اعلام می‌شود، تطابق و همخوانی دارد یا خیر؟ در همین راستا و با هدف ارتقای شفافیت عملکرد مناطق آزاد، از دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی انتظار می‌رود ضمن انتشار گزارش ۱۰ ماهه عملکرد مناطق آزاد، مطابق با جدول ارزیابی عملکرد مصوب، به سوال‌های مطرح‌ شده در این گزارش به‌ صورت مستند و شفاف پاسخ داده شود تا پاسخ‌ها از طریق رسانه «اقتصاد معاصر» در اختیار افکار عمومی قرار گیرد.