بانک مرکزی از نرخ‌گذاری ارز کنار برود؛ بازار قیمت را تعیین می‌کند

حسین عبده تبریزی، اقتصاددان و صاحب‌نظر بازارهای مالی، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصاد معاصر، به واکاوی ریشه‌های بحران ارزی و چالش‌های تأمین مالی در اقتصاد ایران پرداخت. وی با اشاره به تجربه دولت شهید رئیسی در اصلاح نرخ ارز اظهار داشت: در آن دوره نرخ ارز از ۴۲۰۰ تومان به ۲۸ هزار تومان افزایش یافت که اگرچه تصمیم درستی بود اما به دلیل عدم توفیق در تک‌نرخی کردن ارز و نزدیک نکردن نرخ‌ها به یکدیگر، فشار تورمی وحشتناکی به مردم وارد شد.

این اقتصاددان افزود: اگر در همان مقطع مکانیزمی برای تک‌نرخی شدن ارز تعریف می‌شد، شاید امروز شاهد این گرفتاری‌ها و مخالفت‌ها نبودیم. دولت فعلی نیز عملا منابعی برای ادامه سیاست‌های قبلی نداشت و توقف تخصیص ارز ۲۸ هزار تومانی نه از سر انتخاب، بلکه به دلیل اتمام منابع و اجبار بود که باعث شد نرخ پایه را بالا ببرند.

کشف قیمت در بازار به جای نرخ‌گذاری در مرکز مبادله

 عبده تبریزی با بیان اینکه راه‌حل نهایی تنها در «نظام تک‌نرخی» نهفته است، گفت: حتی اقتصاددانان برجسته‌ای مانند آقای مدنی‌زاده وزیر اقتصاد و امور دارایی نیز می‌دانند که بدون حرکت به سمت تک‌نرخی شدن، مسئله حل نمی‌شود. در دنیای امروز نمی‌توان حساب سرمایه را بسته فرض کرد؛ وقتی حساب سرمایه عملا باز است، نیازی به ایجاد «مرکز مبادله» و نرخ‌گذاری دولتی نیست.

وی تصریح کرد: دولت نباید نرخ تعیین کند، بلکه نرخ باید در بازار کشف شود. سیستم بانکی باید نرخ حاشیه بازار را کشف کند و بانک مرکزی نیز اگر منابعی دارد، بر اساس آن قیمت بفروشد. تا زمانی که دولت بخواهد خلاف جهت بازار نرخ‌گذاری کند، مغایرت ایجاد می‌شود و مدام مجبور به تغییر نرخ خواهد بود. شرایط ژئوپلیتیک فعلی شاید سخت‌ترین شرایط در ۴۷ سال اخیر باشد و شاید لازم باشد برای اجرای کامل این سیاست‌ها کمی صبر کرد تا اوضاع عادی‌تر شود.

در بخش دیگری از این گفت‌وگو، عبده تبریزی در پاسخ به سوالی درباره نقش کمرنگ بورس در تامین مالی تولید و سهم ۹۰ درصدی بانک‌ها گفت: آمار ۹۰ درصد تأمین مالی توسط بانک‌ها دقیق نیست، چرا که بخش قابل‌توجهی از این ارقام مربوط به تمدید وام‌های گذشته است و پول تازه‌ای وارد تولید نمی‌شود.

وی با آسیب‌شناسی روند بلندمدت اقتصاد ایران خاطرنشان کرد: واقعیت این است که اقتصاد ایران که در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ مسیری صعودی را طی می‌کرد، از سال ۱۳۸۵ به بعد وارد سراشیبی شده و با تشدید تحریم‌ها وضعیت بدتر شده است. با این حال، معتقدم بازار سرمایه در مقایسه با سایر بازارها و نهادهای مالی عملکرد بدتری نداشته و حتی در این شرایط دشوار، به نسبت بهتر عمل کرده است.