به گزارش اقتصاد معاصر؛ احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال، در مراسم رونمایی از گزارش سالانه زیست‌بوم شرکت‌های دانش‌بنیان، ضمن تشریح جایگاه حیاتی اقتصاد دیجیتال، نسبت به کاهش معنادار تقاضا برای تأسیس و توسعه شرکت‌های نوآور هشدار داد و آن را سیگنالی خطرناک برای سیاست‌گذاران دانست.
اقتصاد دیجیتال؛ زیرساخت نامرئی و حیاتی
چیت‌ساز در ابتدای سخنان خود، اقتصاد دیجیتال را «زیرساخت نامرئی و حیاتی» اقتصاد دانش‌بنیان توصیف کرد و گفت: اقتصاد دیجیتال با اتکا به کلان‌داده‌ها، پلتفرم‌ها، هوش مصنوعی و رایانش ابری، نه تنها توسعه‌دهنده دانش است، بلکه جریان دانش را تسهیل می‌کند.
وی افزود: این حوزه با کاهش شدید هزینه‌های تبدیل و کوتاه کردن مسیر “ایده تا بازار”، بهره‌وری را نسبت به اقتصاد سنتی و صنعتی به شدت افزایش می‌دهد.
آمار نگران‌کننده: کاهش سهم اقتصاد دیجیتال
معاون سیاست‌گذاری فاوا با استناد به آمارهای موجود تصریح کرد: اقتصاد دیجیتال که زمانی حدود 4.72 درصد از تولید ناخالص ملی (GDP) را در اختیار داشت، اکنون به حدود 4 درصد کاهش یافته است. همچنین سهم شرکت‌های اقتصاد دیجیتال در زیست‌بوم دانش‌بنیان که در سال‌های آغازین حدود 27 درصد بود، امروز به نزدیک 21 درصد رسیده است.
وی دلیل این امر را نرخ بالای خروج (Exit) در برابر نرخ ورود دانست و گفت: طبیعی است حوزه‌هایی که نرخ ورود بالایی دارند، نرخ خروج بالایی را هم تجربه کنند، اما کاهش سهم کلی نشان‌دهنده کوچک شدن نسبی این بخش است.
زنگ خطر: کاهش 21 درصدی تقاضا برای تسهیلات
بخش کلیدی سخنان چیت‌ساز به تحلیل وضعیت سرمایه‌گذاری اختصاص داشت. وی با ابراز نگرانی شدید گفت: امسال شاهد کاهش 21 درصدی تقاضا در کل زیست‌بوم فناوری و نوآوری کشور هستیم. این کاهش هم در درخواست‌های ورودی به صندوق نوآوری و شکوفایی و هم در شرکت‌های در حال رشد (Scale-up) مشهود است.
رقابت نابرابر با بازارهای سوداگرانه
چیت‌ساز علت اصلی این بی‌رغبتی را جذابیت کاذب بازارهای موازی دانست و تحلیل کرد: زمانی که نرخ بازده پول در بازارهای مالی (تأمین مالی جمعی) به 65 تا 66 درصد می‌رسد، طبیعی است که تسهیلات حمایتی دولتی حتی با نرخ ترجیحی 23 درصد (مصوب شورای پول و اعتبار) نیز خریدار نداشته باشد.
وی هشدار داد: وقتی با وجود وام‌های ارزان‌قیمت، تقاضا برای دریافت اعتبار کاهش می‌یابد، یعنی فعالان اقتصادی سیگنال گرفته‌اند که این حوزه دیگر جذابیت و بازدهی لازم را برای ساختن آینده ندارد و بازارهای ربی و سوداگرانه مقصد بهتری برای سرمایه‌هایشان هستند.
چیت‌ساز ابراز امیدواری کرد که با تغییر رویکردها در نظام حکمرانی و مدل‌های جدید مشارکت و سرمایه‌گذاری در صندوق نوآوری و شکوفایی، انگیزه به زیست‌بوم بازگردد.
معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال، بر لزوم عبور از تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر «حدس و شهود» و حرکت به سمت «سیاست‌گذاری داده‌بنیاد» تأکید کرد.
ائتلاف برای نجات هوش مصنوعی
چیت‌ساز با اشاره به وضعیت نامطلوب کشور در حوزه فناوری‌های لبه، گفت: ما شاهد یک عقب‌ماندگی جدی در حوزه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال هستیم. برای فائق آمدن بر این چالش، سیاست‌های جدیدی در قالب همکاری مشترک میان وزارت ارتباطات، صندوق نوآوری و شکوفایی و معاونت علمی و فناوری در حال شکل‌گیری است.
وی هدف از این همکاری را بازگرداندن جذابیت به بازار دانست و افزود: تلاش ما این است که با ایجاد نرخ‌های بازدهی داخلی جذاب، مجدداً سیگنال مثبتی هم به سرمایه‌گذاران و هم به فعالان نوآوری ارسال کنیم تا به ورود به این حوزه ترغیب شوند.
گذار از «شهود» به «داده»
معاون وزیر ارتباطات، گزارش‌های آماری دقیق (مانند گزارش شرکت اعتبارسنجی) را زیربنای اصلاح حکمرانی خواند و تصریح کرد: این گزارش‌ها به ما نشان می‌دهد که می‌توان در فضای سیاست‌گذاری، مبتنی بر داده صحبت کرد. این برای هر سیاست‌گذاری ارزشمند است که سوار بر داده‌های واقعیِ بخش خود، ابتدا “سیاست‌سنجی” کند و سپس به “اصلاح سیاست‌ها” بپردازد.
وی با نقد شیوه‌های سنتی مدیریت گفت: باید حکمرانی کشور را از سیاست‌گذاری اینتوئیتیو (Intuitive) و مبتنی بر حس و شهود، به سمت سیاست‌گذاری داده‌بنیاد حرکت دهیم.
کشف «باگ‌های سیاست‌گذاری» با راستی‌آزمایی داده‌ها
چیت‌ساز در پایان به اقدامات وزارتخانه در این زمینه اشاره کرد: ما تلاش جدیدی را با همکاری مرکز آمار ایران آغاز کرده‌ایم تا به صورت پیوسته اثربخشی مداخلات دولت را رصد کنیم. ما داده‌های رسمی را با گزارش‌های بخش خصوصی (مثل گزارش شرکت اعتماد) راستی‌آزمایی (Cross-validate) می‌کنیم تا از این طریق، “باگ‌های سیاست‌گذاری” خود را شناسایی کرده و چارچوبی برای ساختن آینده‌ای بهتر ایجاد کنیم./تسنیم
