افزایش فشارها به فیفا برای اخراج آمریکا از جام جهانی

 به گزارش اقتصاد معاصر؛ دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا در حالی در ماه دسامبر و پیش از آغاز مراسم قرعه‌کشی جام جهانی 2026، جایزه صلح فیفا را از دستان جانی اینفانتینو رئیس فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا) دریافت کرد که حالا خبر می‌رسد که گروهی از نمایندگان مجلس فراحزبی انگلیس از فیفا خواسته‌اند تا زمانی که آمریکا به رعایت آشکار قوانین بین‌المللی و احترام به حاکمیت سایر کشورها توجهی نکند، طرح اخراج این کشور از جام جهانی را بررسی کند.

طبق گزارش «بی‌بی‌سی اسپورت»؛ این اقدام پس از دستگیری نیکلاس مادورو رهبر ونزوئلا توسط نیروهای آمریکایی در حمله‌ ماه جاری این کشور به کاراکاس (پایتخت ونزوئلا) همراه با هشدارهایی که دونالد ترامپ اخیراً به تعدادی از کشورهای دیگر داده است، صورت می‌گیرد؛ بنابرین با توجه به اینکه ایالات متحده قرار است در دو سال و نیم آینده میزبان دو رویداد ورزشی مهم یعنی جام جهانی 2026 و بازی‌های المپیک 2028 لس‌‌آنجلس باشد، سیاست خارجی آمریکا چه پرسش‌هایی را برای سازمان‌های ورزشی مطرح می‌کند و آیا کسی می‌تواند در این مورد موضع‌گیری کند؟

تهدیدهای مکرر پنهان و آشکار

در ماه دسامبر فیفا در مراسم قرعه‌کشی جام جهانی 2026 در واشنگتن، «جایزه صلح» خود را به ترامپ اعطا و اعلام کرد که او نقش محوری در برقراری آتش‌بس و ترویج صلح بین رژیم صهیونیستی و فلسطین داشته است و به دنبال پایان دادن به سایر درگیری‌ها (جنگ‌ها) بوده است. چند هفته پس از آن، ایالات متحده اما در کشورهای ونزوئلا و نیجریه اقدام نظامی انجام داد و به عملیات احتمالی بیشتر در گرینلند، مکزیک (میزبان مشترک جام جهانی 2026)، و دو شرکت‌کننده دیگر در این مسابقات یعنی کلمبیا و ایران، اشاره کرده است.

اکنون 23 سیاستمدار از حزب کارگر، لیبرال دموکرات‌ها، حزب سبز و حزب پلاید سیمرو، طرحی را در پارلمان انگلیس امضا کرده‌اند که از نهادهای ورزشی بین‌المللی می‌خواهد اخراج ایالات متحده از مسابقات بین‌المللی بزرگ، از جمله جام جهانی را بررسی کنند. آنها می‌گویند چنین رویدادهایی، نباید برای مشروعیت بخشیدن یا عادی‌سازی نقض قوانین بین‌المللی توسط کشورهای قدرتمند مورد استفاده قرار گیرد.

نمایندگان مجلس نگرانی خود را در مورد تشدید اقدامات ایالات متحده علیه ونزوئلا، از جمله ربودن رئیس جمهور این کشور (در تاریخ سوم ژانویه رخ داد) ابراز کرده‌اند و ادعا می‌کنند که این اقدامات به منزله مداخله مستقیم در امور داخلی یک کشور مستقل است. طرح آنها همچنین به تهدیدهای مکرر و پنهان مقامات ارشد آمریکایی علیه دانمارک، کلمبیا و کوبا اشاره می‌کند و می‌گوید که این امر نظم بین‌المللی مبتنی بر قانون را تضعیف می‌کند.

ایالات متحده چه کرده و چه گفته است؟

در حالی که کاخ سفید هنوز به «بی‌بی‌سی» در مورد طرح نمایندگان مجلس پاسخی نداده است، پیش از این ادعا کرده بود که دستگیری مادورو یک عملیات اجرای قانون علیه یک رهبر نامشروع بوده که مسئول قاچاق مواد مخدر و تروریسم است. ترامپ گفته که ایالات متحده اکنون ونزوئلا و صنعت نفت آن را کنترل خواهد کرد.

مادورو اصرار دارد که او یک زندانی جنگی است و ترامپ در جلسه اضطراری شورای امنیت سازمان ملل با انتقاد شدید روبرو شد. آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد گفت که عمیقاً نگران است که در جریان این اقدام ایالات متحده، به قوانین بین‌المللی احترام گذاشته نشده است.

در همین حال، ترامپ همچنین به کوبا گفته است که قبل از اینکه خیلی دیر شود، در مورد صادرات نفت ونزوئلا توافق کند و گفت که عملیات نظامی علیه کلمبیا نیز گزینه خوبی به نظر می‌رسد. مانند ونزوئلا، ترامپ کلمبیا را متهم کرده است که برای مقابله با قاچاق مواد مخدر به اندازه کافی تلاش نمی‌کند. گوستاوو پترو رئیس جمهور کلمبیا به «بی‌بی‌سی» گفته که معتقد است اکنون تهدید واقعی اقدام نظامی ایالات متحده علیه کشورش وجود دارد.

ترامپ همچنین ادعا کرده است که مواد مخدر از طریق مکزیک به آمریکا سرازیر می‌شود و در بحبوحه گزارش‌هایی مبنی بر اینکه او برنامه‌ریزی برای اعزام نیروهای آمریکایی را آغاز کرده است، تأکید کرد که "ما باید کاری انجام دهیم". کلودیا شینباوم رئیس جمهور مکزیک می‌گوید هرگونه اقدام نظامی ایالات متحده در خاک مکزیک را رد کرده است.

ترامپ همچنین تأکید کرده است که کشورش به دلایل امنیت ملی باید گرینلند را تصرف کند و استفاده از نیروی نظامی را رد نکرده است. گرینلند که سرزمینی غنی از مواد معدنی در قطب شمال است، توسط توسط دانمارک، یکی از اعضای ناتو، کنترل می‌شود، کشوری که در صورت موفقیت در مرحله پلی‌آف اروپایی، در جام جهانی 2026 نیز حضور خواهد داشت.

دولت ترامپ همچنین با بررسی‌های فزاینده‌ای در مورد قانونی بودن حملات هوایی به قایق‌های مظنون به قاچاق مواد مخدر در دریای کارائیب و اقیانوس آرام شرقی روبرو شده است.

آیا فیفا می‌تواند اقدامی انجام دهد؟

فیفا از اظهار نظر در مورد پیشنهاد نمایندگان مجلس و اینکه آیا اکنون ممکن است با توجه به سیاست خارجی اخیر ترامپ، در اعطای جایزه صلح خود تجدید نظر کند، خودداری کرد. تعداد بسیار کمی اما معتقدند که فیفا علیه کشوری که میزبان اکثر بازی‌های جام جهانی پیش‌رو است، اقدامی انجام خواهد داد، به ویژه با توجه به رابطه نزدیکی که جانی اینفانتینو رئیس فیفا با ترامپ برقرار کرده است.

چنین روابطی منجر به اتهاماتی مبنی بر سیاسی شدن فیفا شده است، اگرچه بالاترین نهاد فوتبال در جهان اصرار دارد که به عنوان برگزارکننده رویدادهای فوتبال، وظیفه قانونی بی‌طرف ماندن را دارد. این اولین باری نیست که فیفا به دلیل اقدامات سیاسی یک میزبان جام جهانی، تحت فشار قرار می‌گیرد.

در سال 2018 با وجود اینکه روسیه چهار سال قبل کریمه را به خاک خود ضمیمه کرده بود، مسابقات جام جهانی در این کشور برگزار شد. روسیه همچنین به حملات سایبری، دخالت در انتخابات کشورهای غربی و انجام حمله با عامل اعصاب نوویچوک در سالزبری متهم شد. با این حال، مقایسه‌هایی نیز با نحوه‌ تعلیق فوتبال روسیه توسط فیفا پس از حمله‌ تمام‌عیار به اوکراین در سال 2022 صورت گرفته است، تحریمی که همچنان پابرجاست.

برایان لیشمن یکی از نمایندگان مجلس که این طرح را امضا کرده است، در پاسخ به پرسشی در مورد اقدام ایالات متحده در ونزوئلا به «دیلی میرر» گفت: "بیایید ثبات رفتاری داشته باشیم. این حمله به یک کشور مستقل و ربودن یک رئیس جمهور در ونزوئلا است. من از مادورو بسیار انتقاد می‌کنم اما می‌خواهم در این مورد بسیار روراست باشم.آنچه دیده‌ایم نقض قوانین بین‌المللی است. وقتی می‌بینیم که با روسیه چگونه رفتار شد که کاملاً درست هم بود، فقط می‌خواهم ثبات رفتاری وجود داشته باشد."

برخی در فیفا در محافل خصوصی اشاره می‌کنند که فدراسیون فوتبال روسیه هنوز عضو این نهاد است و ممنوعیت بازی در بازی‌های بین‌المللی بیشتر به دلیل امتناع تیم‌ها از بازی مقابل روسیه و نگرانی‌های امنیتی بوده است، نه موضع اخلاقی فیفا.

رویکرد فیفا در ماه اکتبر نمایان شد، زمانی که اینفانتینو در بحبوحه فشارها برای تعلیق فوتبال اسرائیل پس از آنکه کمیسیون تحقیق سازمان ملل متحد به این نتیجه رسید که اسرائیل مرتکب نسل‌کشی علیه فلسطینیان در غزه شده است، گفت که فیفا نمی‌تواند مشکلات ژئوپلیتیکی را حل کند. وزارت امور خارجه اسرائیل در همان مقطع اعلام کرد که این گزارش را قاطعانه رد می‌کند و آن را تحریف‌شده و نادرست می‌داند.

در مورد المپیک چطور؟

کمیته بین‌المللی المپیک (IOC) نیز ممنوعیت حضور تیم‌های روسی در این بازی‌ها را حفظ کرده است و ورزشکاران این کشور فقط در صورت تأیید فدراسیون‌های بین‌المللی مربوطه می‌توانند به عنوان ورزشکاران بی‌طرف در این بازی‌ها شرکت کنند. با این حال، کمیته بین‌المللی المپیک احتمال محرومیت ورزشکاران آمریکایی از حضور در بازی‌های المپیک زمستانی که قرار است در ماه فوریه در دو شهر میلان و کورتینای ایتالیا برگزار شود را رد کرده است.

در بیانیه‌ای که IOC در اختیار «بی‌بی‌سی اسپورت» قرار داده، آمده است: «به عنوان یک سازمان جهانی، کمیته بین‌المللی المپیک (IOC) باید یک واقعیت پیچیده را مدیریت کند. IOC باید با شرایط سیاسی فعلی و آخرین تحولات جهان مقابله کند. توانایی گردهم آوردن ورزشکاران، صرف نظر از اینکه از کجا آمده‌اند، برای آینده ورزش مبتنی بر ارزش‌ها و ورزش جهانی که می‌تواند به جهان امید ببخشد، اساسی است. به همین دلیل، IOC نمی‌تواند مستقیماً خود را در مسائل سیاسی یا درگیری‌های بین کشورها درگیر کند چون این موارد خارج از حوزه اختیارات ما هستند. این حوزه سیاست است».

سال گذشته، کمیته بین‌المللی المپیک همچنین درخواست‌ها برای جلوگیری از ورود اسرائیل به بازی‌های المپیک 2024 پاریس به دلیل جنگ غزه را رد کرد و اظهار داشت که کمیته ملی المپیک این کشور از منشور المپیک پیروی کرده است.

منابعی در IOC به «بی‌بی‌سی اسپورت» گفته‌اند که ماجرای محروم کردن روسیه متفاوت بوده است چون این کشور قلمرو اوکراین را تصرف کرده و ورزشکاران آنجا را تحت‌کنترل کمیته المپیک روسیه قرار داده است که خلاف منشور المپیک است.

برخی معتقدند که بسته به اقدامات بعدی ترامپ، وضعیت می‌تواند برای نهادهای ورزشی دشوارتر شود. جان زرافا، مشاور باسابقه کشورها و شهرهایی که مایل به میزبانی رویدادهای ورزشی بزرگ هستند، در این خصوص گفت: "فیفا و کمیته بین‌المللی المپیک می‌توانند به سمت یک سردرگمی بزرگ پیش بروند، در حالی که منشور هر دو سازمان بر صلح، احترام به حاکمیت و عدم تبعیض تأکید دارد".

وی افزود: "در مورد روسیه، این امر منجر به ممنوعیت‌ها و محدودیت‌هایی برای ورزشکاران و تیم‌های این کشور شد. اگر در بدترین حالت، ایالات متحده از زور علیه گرینلند (قلمرو متحد ناتو) استفاده کند، آیا همین اصول اعمال می‌شود؟ اگر دانمارک از طریق پلی‌آف صعود کند، آیا جام جهانی را تحریم خواهد کرد؟ آیا رهبران اروپایی یا ناتو از حضور در رویدادهای میزبانی شده توسط ایالات متحده خودداری خواهند کرد؟ این فقط مسئله ژئوپلیتیک نیست. این یک آزمون استرس قریب‌الوقوع برای نهادهای ورزشی است که به بی‌طرفی خود افتخار می‌کنند، اما بارها و بارها خود را مجبور به اتخاذ مواضع سیاسی می‌بینند، زمانی که قوانین بین‌المللی و درگیری‌ها با مسابقات جهانی برخورد می‌کنند".

سیاست مهاجرتی سختگیرانه ترامپ همچنین می‌تواند بر جام جهانی که از 11 ژوئن (21 خرداد) آغاز می‌شود، تأثیر بگذارد. فیفا قول داده بود که یک تورنمنت دوستانه و متحدکننده برگزار کند، اما اکنون چهار کشور راه‌یافته به بیست‌وسومین دوره جام جهانی یعنی ایران، هائیتی، سنگال و ساحل عاج وجود دارند که هوادارانشان با ممنوعیت کامل یا جزئی سفر به خاک آمریکا مواجه هستند، این در حالی است که کاخ سفید به لزوم مدیریت تهدیدات امنیتی اشاره کرده است.

در همین حال تنش‌های داخلی در ایالات متحده پس از کشته شدن رنه گود 37 ساله توسط یک مأمور مهاجرت در مینیاپولیس در هفته گذشته که باعث شکل گرفتن اعتراضات بزرگی در این شهر شد، تشدید شده است. حتی قبل از این حادثه، سازمان‌های حقوق بشری ادعا کرده بودند که جام جهانی در معرض خطر فزاینده استفاده ابزاری برای اهداف اقتدارگرایانه، خارجی و افزایش حملات به مهاجران در ایالات متحده و تهدید آزادی مطبوعات و حقوق معترضان مسالمت‌آمیز، قرار دارد.

با نزدیک شدن به بزرگترین تورنمنت تاریخ فیفا (اولین دوره‌ای که با حضور 48 تیم برگزار خواهد شد)، جالب خواهد بود که ببینیم اقدامات ایالات متحده در خارج از کشور چه تأثیری بر فروش بلیت، همکاری بین میزبانان مشترک (آمریکا، کانادا و مکزیک) در مورد مسائلی مانند امنیت و اینکه آیا نهادهای ورزشی احساس می‌کنند که برای پیمایش در یک چشم‌انداز پیچیده ژئوپلیتیکی باید اقدامات بیشتری انجام دهند، خواهد داشت./تسنیم