از انحراف ملکی نظام بانکی تا کریدور میانه رقیب اصلی ایران

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ روزنامه‌های مهم کشور در گزارش‌های امروز خود به موضوعاتی از جمله تسهیلات مسکن، بیمه رانندگان آنلاین، کریدور میانه، انرژی، قیمت میوه و نیروگاه‌های خورشیدی پرداخته‌اند.

روزنامه دنیای‌اقتصاد در گزارش اقتصادی خود با عنوان «انحراف ملکی نظام بانکی» به بحران نظام تامین مالی مسکن پرداخته و نوشته است: «نظام تامین مالی مسکن در ایران با یک پارادوکس جدی روبه‌روست، در حالی که وام‌های خرید و ساخت مسکن با خشکسالی تاریخی مواجه‌اند و سهم این بخش از کل تسهیلات بانکی به حدود ۳ درصد سقوط کرده، برخی بانک‌ها منابع خود را به‌جای پرداخت وام، صرف خرید زمین و ساخت‌وساز‌های ملکی برای شرکت‌های وابسته خود می‌کنند. ریشه این بحران در دو عامل اصلی است؛ نرخ سود دستوری که توان بانک‌ها برای جذب سپرده و تامین منابع وام‌های بلندمدت را محدود کرده و تسهیلات تکلیفی دولتی که تعادل منابع و مصارف بانک‌ها را بر هم زده است. مقایسه با استاندارد‌های جهانی نشان می‌دهد عمق وام مسکن در ایران بسیار پایین است، قدرت خرید وام حدود ۱۰ درصد بوده (در جهان ۸۰ درصد)، سهم وام‌گیرندگان واقعی کمتر از ۱۰ درصد است و بازار ثانویه رهن نیز عملا وجود ندارد. همین شرایط باعث شده نظام بانکی به‌جای حمایت از سازندگان و خریداران، منابع را در دارایی‌های ملکی منجمد کند و بحران تامین مالی مسکن تشدید شود.»

روزنامه شرق با عنوان «چالش بیمه اجباری رانندگان آنلاین» در گزارش اقتصادی خود به طرح بیمه اجباری برای رانندگان تاکسی‌های آنلاین و پیامد‌های آن پرداخته و نوشته است: «طرح جدید تامین اجتماعی برای بیمه اجباری رانندگان تاکسی‌های آنلاین موجی از نگرانی در میان میلیون‌ها راننده ایجاد کرده است؛ به‌ویژه بازنشستگانی که می‌ترسند مستمری‌شان قطع شود و افرادی که این شغل را به‌عنوان شغل دوم دارند. بر اساس این طرح که در مجلس در حال بررسی است، همه رانندگان بدون توجه به میزان فعالیت، باید بیمه شوند و بخشی از هزینه بیمه نیز با افزایش ۲ تا ۶ درصدی کرایه‌ها از مسافران دریافت خواهد شد. رانندگان نیز موظف به پرداخت ۱۳.۵ درصد از درآمد مقطوع هستند. پلتفرم‌ها مانند اسنپ و تپسی با اصل بیمه مخالف نیستند اما تاکید می‌کنند اجرای اجباری و غیرهدفمند آن باعث افزایش هزینه‌ها، کاهش فعالیت رانندگان، افت کیفیت خدمات و حتی بازگشت سفر‌های آف‌پلتفرم می‌شود. آنها هشدار می‌دهند این طرح مشابه تجربه ناکارآمد بیمه کارگران ساختمانی است و می‌تواند به بی‌ثباتی قانونی، کاهش اعتماد، خروج رانندگان و لطمه به اقتصاد دیجیتال منجر شود.»

روزنامه اعتماد در گزارش اقتصادی خود با عنوان «کریدور میانه رقیب اصلی ایران» به رقابت ژئواکونومیک بین «کریدور میانه» و «کریدور شمال–جنوب» ایران پرداخته و نوشته است: «ایران سال‌ها کوتاه‌ترین مسیر شرق به غرب را مزیت ژئوپلیتیک خود می‌دانست، اما تحولات ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نشان می‌دهد کریدور «میانه» یا TITR به‌سرعت جایگزین مسیر ایران شده است. این کریدور که از چین آغاز می‌شود و از قزاقستان، آذربایجان، گرجستان و ترکیه به اروپا می‌رسد، به‌دلیل ریسک پایین، نبود تحریم، استاندارد‌های لجستیکی بالا و سرمایه‌گذاری مشترک کشور‌های مسیر رشد انفجاری داشته و زمان ترانزیت را به حدود ۲۰ روز رسانده است. در مقابل، کریدور شمال–جنوب (INSTC) با وجود مزیت جغرافیایی، به‌دلیل کمبود زیرساخت، تاخیر‌های مزمن، نبود راه‌آهن رشت–آستارا و ریسک تحریمی نتوانسته عملیاتی شود. شرکت‌های جهانی امنیت مالی و پیش‌بینی‌پذیری TITR را بر کوتاهی مسیر ایران ترجیح می‌دهند. برای بازگشت به رقابت، ایران باید زیرساخت‌ها را تکمیل کند، گمرک را استاندارد کند، ریسک تحریمی را کاهش دهد و همکاری‌های منطقه‌ای را تقویت کند؛ در غیر این‌صورت، کریدور میانه جای ایران را در نقشه ترانزیت اوراسیا تثبیت خواهد کرد.»

روزنامه فرهیختگان با عنوان «ایران صدر جدول لیگ جهانی هدر دادن منابع» در گزارش اقتصادی خود به هدررفت گسترده منابع از انرژی، آب، نان و محصولات کشاورزی تا مصرف در بخش ساختمان و خودرو‌ها پرداخته و نوشته است: «در روز‌های اخیر رهبر انقلاب با تاکید بر لزوم پرهیز از اسراف، به مصرف بالای نان، گاز، بنزین و اقلام خوراکی اشاره کردند. بررسی داده‌های رسمی نشان می‌دهد شدت مصرف انرژی در ایران ۹ مگاژول به‌ازای هر دلار GDP و حدود ۵۰ درصد بالاتر از میانگین جهانی است؛ عددی که ۴ برابر ترکیه است. تلفات برق در شبکه توزیع و انتقال حدود ۱۲ درصد بوده و بخش زیادی از آن ناشی از انشعابات غیرمجاز است. راندمان نیروگاه‌ها ۲۹ تا ۴۵ درصد و کمتر از استاندارد جهانی است که موجب هدررفت سالانه ده‌ها میلیارد مترمکعب گاز می‌شود. در بخش آب، ۹۰ درصد مصرف مربوط به کشاورزی است و راندمان آبیاری ایران تنها ۳۰ تا ۵۰ درصد برآورد می‌شود. همچنین ۲۸ درصد آب شهری به‌صورت آب بدون درآمد تلف می‌شود. سرانه مصرف گندم در ایران ۱۴۳ کیلوگرم و بیش از دو برابر میانگین جهانی است و سالانه تا ۲ میلیون تن نان هدر می‌رود. حدود ۳۰ میلیون تن محصول کشاورزی نیز به دلیل ضعف حمل‌ونقل، بسته‌بندی و انبارداری از بین می‌رود. در ساختمان، سرانه مصرف انرژی ۲ برابر جهان و در خودرو‌ها مصرف سوخت ۲۰ تا ۳۰ درصد بالاتر از میانگین جهانی است.»

روزنامه جوان در گزارش اقتصادی خود با عنوان «علیه مافیای میوه‌شویی» به گرانی شدید میوه در ایران و نقش دلالان در افزایش چندبرابری قیمت از باغ تا بازار پرداخته و نوشته است: «قیمت میوه نسبت به پارسال تا سه‌برابر افزایش یافته و فاصله شدید قیمت میان باغ تا بازار همچنان پابرجاست؛ دلالان باعث می‌شوند میوه تا ۶ برابر گران‌تر به دست مردم برسد، در حالی‌که سهم کشاورز بسیار کم است. بسیاری از باغداران به دلیل نداشتن سرمایه در گردش، مجبورند محصول خود را پیش‌فروش کنند. دولت طرح «روستابازار» را با هدف حذف واسطه‌ها آغاز کرده، اما تعداد مراکز فعال کم است و گزارشی از اثر آنها ارائه نشده است. با وجود وعده ایجاد صد‌ها روستابازار، مشکلاتی مانند نبود زیرساخت، هزینه حمل، و تسهیلات بانکی گران همچنان مانع مشارکت کشاورزان شده است. طبق تحقیقات، ۷۰ درصد درآمد میوه نصیب دلالان و تنها ۳۰ درصد سهم کشاورز می‌شود و تا زمانی که دولت برای تامین سرمایه و مدیریت شبکه توزیع اقدام جدی نکند، گرانی ادامه خواهد داشت.»

روزنامه ایران با عنوان «تامین برق از پشت‌بام تا شبکه سراسری» در گزارش اقتصادی خود به نصب نیروگاه‌های خورشیدی خانگی در تهران و تسهیلات دولت برای حمایت از آنها پرداخته و نوشته است: «استان تهران با اختصاص تسهیلات ارزان‌قیمت، گام بلندی برای تبدیل پشت‌بام خانه‌ها به نیروگاه‌های خورشیدی کوچک برداشته است. متقاضیان می‌توانند برای هر کیلووات ظرفیت نصب شده، تا سقف ۳۰۰ میلیون تومان وام با سود ۴ درصد دریافت کنند. هزینه نصب پنل‌های خورشیدی روی پشت بام‌ها بستگی به ظرفیت کیلووات و مساحت دارد؛ برای یک سیستم ۵ کیلوواتی حدود ۵۰–۶۰ متر مربع نیاز است و هر کیلووات حدود ۱۰ تا ۱۳ متر مربع فضای مفید می‌طلبد. برند، راندمان پنل، نوع سقف، دستمزد نصب و خدمات پس از فروش بر قیمت تاثیر دارد و هزینه نصب سیستم ۵ کیلوواتی بدون باتری حدود ۱۴۰ تا ۱۶۰ میلیون تومان است. متقاضیان با ورود به سایت مهرسان می‌توانند پلتفرم‌ها را مشاهده و ثبت‌نام کنند تا کلیه مراحل اعم از مشاوره، بازدید، عقد قرارداد، فروش برق و تامین تجهیزات نصب انجام شود. مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ اعلام کرد تا کنون ۲۲.۷ مگاوات سامانه‌های خورشیدی پشت‌بامی نصب و بهره‌برداری شده و ۵۳.۲۷ مگاوات دیگر در حال احداث است. هدف افزایش ظرفیت سامانه‌های پشت‌بامی تا پیک تابستان ۱۴۰۵ به ۱۵۰ مگاوات است. نصب پنل‌های خورشیدی پشت‌بامی با پشتیبانی دولت و تسهیلات ارزان‌قیمت، از ایده‌ای رویایی به فرصتی اقتصادی و عملی تبدیل شده و می‌تواند با کاهش هزینه‌های برق خانوار و فروش برق مازاد به شبکه، درآمدزا باشد و پشت‌بام خانه‌ها به منابع پایدار تولید انرژی تبدیل شود.»