انتفاع ۹۵ درصد جامعه از قانون CGT؛ سودجویان چطور با ابزار رسانه هراس می‌آفرینند؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ امروز یکی از روزنامه‌های کشور (شرق) تیتر اول خود را به گزارشی در موضوع مالیات اختصاص داد و با اصرار بر موضوع «مالیات‌گیری از تورم» نوشت که «اقتصاددانان اجرای قانون مالیات بر عایدی سرمایه در شرایط تورمی را موجب فقیرترشدن طبقه متوسط می دانند».

بررسی محتوای گزارش اخیر و نظرات دو کارشناس درج شده در آن نشان می‌دهد اساسا برای تدوین این گزارش، حتی متن قانون مالیات بر سوداگری مطالعه نشده است، به عنوان مثال در این گزارش نوشته شده است: «بر اساس این قانون نرخ مالیات بر عایدی سرمایه (CGT) بر اساس مدت‌زمان نگهداری دارایی تعیین و نگهداری کمتر از یک سال بالاترین نرخ تا ۴۰ درصد را شامل می‌شود» و یا نوشته شده است: «قانون مالیات برسوداگری یعنی مالیات گرفتن از رشد ارزش دارایی‌های مردم به خاطر تورم». 

مرور اجمالی این مطلب و سایر مطالب درج‌شده در برخی رسانه‌های همفکر در این سوژه نشان می‌دهد، این رسانه‌ها از ابتدای مطرح شدن مالیات بر عایدی سرمایه، با انتشار ادعاهایی نه‌چندان محکم، سعی در تخریب این پایه مالیاتی تنظیم‌گر و ضد سوداگری دارند.

مالیات برسوداگری واقعا مالیات بر تورم است؟

طبق ماده ۱۵ این قانون که به عنوان ماده ۴۹ قانون مالیات‌های مستقیم به متن قانون مالیات‌های مستقیم الحاق می‌شود، در صورتی که تملک دارایی‌های مشمول مالیات بر عایدی سرمایه، کمتر از یک سال باشد، مجموع مالیات تعیین شده برای فروشنده این دارایی ۱۰ درصد بالاتر از بالاترین نرخ مقرر ماده ۱۳۱ این قانون است. بالاترین نرخ مالیاتی ماده ۱۳۱ قانون مالیات های‌مستقیم ۲۵ درصد و بنابراین بالاترین نرخ مالیات این قانون ۳۵ درصد است.

در قانون مالیات بر سوداگری، هم تورم لحاظ شده و هم به روش‌های مختلفی معافیت متعدد برای مردم در نظر گرفته شده که برآوردها نشان می‌دهد حداکثر یک تا دو درصد مردم مشمول مالیات بر عایدی سرمایه شوند.  در این قانون، اساسا مالیات زمانی مشمول افراد می‌شود که بازه زمانی خرید و فروش یک ملک کمتر از دو سال و خودرو کمتر از یک سال باشد؛ در صورتی که فردی ملک اول را دو سال یا بیشتر از دو سال نگه دارد و بعد بفروشد، از پرداخت مالیات آن به طور کامل معاف خواهد شد. 

با این وجود هر فرد، هر ۵ سال فقط یک بار می‌تواند یکی از املاک یا دارایی‌های خود را قبل از بازه زمانی دو ساله بفروشد و از پرداخت مالیات معاف شود. هر فرد بالای ۱۸ سال اگر ملک دومی بخرد، در صورتی که ملک اول را قبل از گذشت یک سال از خرید ملک دوم بفروشد، از پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه معاف می‌شود. 

همچنین هر فرد سرپرست خانوار، اگر ملک سومی بخرد، در صورتی که تا یک سال بعد از خرید ملک سوم، ملک اول یا دوم خود که ۲ سال از زمان خرید آنها گذشته باشد را بفروشد، از پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه معاف خواهد بود. 

برای توضیح بیشتر این بند، این مثال مناسب است: اگر یک سرپرست خانوار، ملک اول خود را در تاریخ ۲۸ دی‌ماه ۱۴۰۰ خریداری و ملک شماره دو خود را در تاریخ ۱۵ آذر ۱۴۰۲ خریداری کرده باشد و حال می‌خواهد ملک سومی را بخرد، اگر تا یک سال بعد از خرید ملک سوم، یکی از دو ملک شماره یک یا دو خود را بفروشد، این فروش مشمول مالیات بر عایدی سرمایه نخواهد شد. 

درخصوص زمین‌های غیرشهری و غیرمسکونی نیز بدین گونه است که اگر زمین‌های کشاورزی اعم از باغ‌ها، زمین‌های زراعی و زمین‌های فاقد کاربری، سه سال بعد از خرید به فروش برسد، از پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه معاف هستند. 

شرایط معافیت از پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه خودرو 

در حوزه خودرو هم شرایط تا حد زیادی مشابه املاک است. هر فرد بالای ۱۸ سال اگر یک خودرو داشته باشد و و قبل از یک سال اقدام به فروش آن کند، از محل تفاوت قیمت خرید و فروش خودرو مشمول مالیات بر عایدی سرمایه می‌شود. 

اگر هر فرد بالای ۱۸ سال بیش از یک سال بعد از خرید اقدام به فروش آن خودرو کند، از پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه معاف است. هر فرد بالای ۱۸ سال اگر خودرو دومی بخرد و بعد از ۶ ماه خودروی اول را بفروشد، مشمول مالیات بر عایدی سرمایه نمی‌شود. هر فرد سرپرست خانوار نیز اگر خودروی اول خود را یک سال بعد از خرید بفروشد، مشمول مالیات نمی‌شود.

اگر سرپرست خانوار خودروی دوم خود را یک سال بعد از خرید بفروشد نیز مشمول مالیات نمی‌شود. همچنین اگر سرپرست خانوار ۶ ماه بعد از خرید خودروی سوم، خودروی اول یا دوم خود که یک سال از زمان خرید آن گذشته است را بفروشد، مشمول مالیات بر عایدی سرمایه نمی‌شود. 

لحاظ کردن تورم در محاسبه مالیات بر عایدی سرمایه 

طبق قانونِ این پایه مالیاتی، اگر ملکی که در واقع ملک دوم فرد بالای ۱۸ سال و ملک سوم سرپرست خانوار است، بعد از گذشت ۲ سال تا کمتر از ۵ سال از زمان خرید، به فروش برسد، ۵۰ درصد از تورم مصرف‌کننده که در طول این دوران وجود داشته است، از مابه‌التفاوت قیمت خرید و فروش فروش دارایی‌های مذکور (ملک، زمین، خودرو، طلا، نقره، پلاتین و مسکوکات آنها و جواهر آلات، انواع ارز، رمزارز و رمزدارایی) کسر و پس از آن مالیات محاسبه خواهد شد. 

به عنوان مثال، اگر یک سرپرست خانوار، سومین ملک خود را به قیمت ۵ میلیارد تومان خریده باشد و بعد از گذشت دو سال (تا کمتر از ۵ سال) این ملک را به قیمت ۱۰ میلیارد تومان فروخته باشد و در دوره مذکور سطح عمومی قیمت‌ها ۸۰ درصد رشد کرده است، ۴۰ درصد از مابه‌التفاوت ۵ میلیارد تومانی خرید و فروش ملک کسر خواهد شد و پس از آن مالیات بر عایدی سرمایه به نرخ ۲۵ درصد محاسبه خواهد شد. به این ترتیب مابه‌التفاوت ۳ میلیارد تومان می‌شود و با کسر ۲۵ درصد،۷۵۰ میلیون تومان به عنوان مالیات بر عایدی سرمایه توسط سازمان امور مالیاتی دریافت خواهد شد. 

در صورتی که فاصله زمانی خرید و فروش این دارایی‌ها ۵ سال و بیشتر باشد، ۱۰۰ درصد تورم در طول دوره از مابه‌التفاوت خرید و فروش دارایی‌ها کسر و سپس مالیات محاسبه خواهد شد. یعنی اگر سرپرست خانوار ملکی را به قیمت ۵ میلیارد تومان خریده باشد و ۵ سال بعد (و بیشتر از ۵ سال) آن را به قیمت ۱۰ میلیارد تومان فروخته باشد و در آن دوره زمانی ۵ ساله، جمع کل تورم در طول ۵ سال در مجموع ۹۰ درصد بوده باشد، ۴.۵ میلیارد تومان از این تفاوت بهای خرید و فروش در نظر گرفته نمی‌شود و سازمان امور مالیاتی از ۵۰۰ میلیون تومان باقی مانده ۲۵ درصد (۱۲۵ میلیارد تومان) مالیات خواهد گرفت. 

بنابراین ملک سوم سرپرست خانوار که ۵ سال و بیشتر، از زمان خرید آن گذشته و در طول دوره بهای آن ۲ برابر شده است، با فرض تورم ۹۰ درصدی در طول ۵ سال، بعد از فروش ملک مشمول ۱۲۵ میلیون تومان مالیات می‌شود. در صورتی که عدد تورم محاسبه شده به اندازه میزان رشد ملک بوده باشد، مالیات بر عایدی سرمایه این ملک صفر خواهد شد. 

معافیت از پرداخت مالیات بر عایدی برای اشخاص غیرتجاری تا سقف معافیت ماده ۸۴ 

علاوه بر همه این معافیت‌ها برای مردم، اگر مالیات بر عایدی سرمایه تعیین شده برای فرد غیرتجاری، معادل با میزان معافیت مالیاتی ماده ۸۴ قانون مالیات‌های مستقیم باشد، از پرداخت مالیات معاف است. در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ معافیت مالیاتی ۲۴ میلیون تومان در ماه و ۲۸۸ میلیون تومان در سال تعیین شده است؛ بنابراین اگر یک فرد درآمد سالانه‌اش از عایدی سرمایه (ملک مازاد بر ۲ فقره برای سرپرست خانوار و مازاد بر یک فقره برای اشخاص بالای ۱۸ سال) یک میلیارد و ۱۵۲ میلیون تومان باشد و مشمول ۲۵ درصد مالیات بر عایدی سرمایه شود که بهای آن معادل ۲۸۸ میلیون تومان است، از پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه معاف است. 

اگر اشخاص غیرتجاری، املاک با کاربری غیرمسکونی را بفروشند یا درآمدی از حق واگذاری محل به دست بیاورند، در صورتی که فاصله زمانی خرید و فروش این ملک بیش از دو سال باشد، تا ۱۰ برابر معافیت مالیاتی سالانه از عایدی آن کسر و مازاد بر آن مشمول مالیات می‌شود. یعنی اگر یک ملک غیرمسکونی به ارزش ۱۰ میلیارد تومان خریداری و ۲ سال و یک ماه بعد به ارزش ۱۵ میلیارد تومان فروخته شود، پس از کسر تورم در آن دوره، ۲ میلیارد و ۸۸۰ میلیون تومان دیگر از این مابه‌التفاوت کسر می‌شود و سپس مالیات بر عایدی سرمایه به نرخ ۲۵ درصد محاسبه خواهد شد. 

البته این معافیت صرفا در یک سال از هر ۵ سال داده می‌شود و شرط دوره تملک بیش از دو سال، هر ۵ سال یک بار برای یکی از دارایی‌ها در نظر گرفته نمی‌شود. 

مالیات بر عایدی سرمایه در حوزه فلزات گران‌بها و ارز

در حوزه طلا، نقره، پلاتین و مسکوکات آنها و جواهرات و همچنین انواع ارز، رمزارز و رمز دارایی؛ برای اشخاص غیرتجاری در هر ۵ سال در مجموع تا سقف ۵ برابر معافیت ماده ۸۴ مشمول مالیات نخواهد بود. به عنوان مثال اگر سقف معافیت امسال را ۲۸۸ میلیون تومان در نظر بگیریم، تفاوت ارزش این دارایی‌ها در زمان خرید و فروش در طول ۵ سال معادل یک میلیارد و ۴۴۰ میلیون تومان باشد، از پرداخت مالیات معاف خواهد بود. اما درآمد مازاد بر آن مشمول مالیات خواهد شد. یعنی اگر درآمد یک شخص غیرتجاری در طول ۵ سال، ۲ میلیارد تومان باشد، ۵۶۰ میلیون تومان مشمول مالیات می‌شود که نرخ آن ۲۵ درصد خواهد بود. اگر این سقف درآمدی ۵ ساله که معادل ۵ برابر معافیت مالیاتی سالانه است، در مدت کمتر از ۵ ساله پر شود، در این صورت، فرد در مدت زمان کوتاه‌تری مشمول مالیات بر عایدی سرمایه از محل فروش این دارایی‌ها خواهد شد. 

حالت دیگر را با ذکر یک مثال توضیح می‌دهیم. فرض کنیم در سال ۱۴۰۴ یک نفر بابت فروش انواع طلا و انواع ارز خود ۵۰۰ میلیون تومان سود به دست آورده است. در آن سال معافیت مالیاتی درآمد سالانه ۲۸۸ میلیون تومان است که ۵ برابر آن یک میلیارد و ۴۴۰ میلیون تومان می‌شودد. این ۵۰۰ میلیون تومان معادل ۳۴.۷ درصد از کل سقف معافیت مالیاتی است و این نسبت از سقف معافیت مالیاتی ۵ ساله وی کسر خواهد شد. 

حال اگر فرض کنیم در سال بعد، سقف معافیت مالیاتی سالانه به ۳۵۰ میلیون تومان برسد، سقف معافیت مالیاتی ۵ ساله بالغ بر یک میلیارد و ۷۵۰ میلیون تومان می‌شود. در این حالت فردی که سال گذشته ۵۰۰ میلیون تومان سود از محل فروش آن دارایی‌ها داشته، فقط ۶۵.۳ درصد از سقف معافیت مالیاتی سال بعد می‌تواند استفاده کند. به عبارت دیگر از سقف معافیت مالیات بر عایدی سرمایه او در آن سال فقط یک میلیارد و ۱۴۲ میلیون تومان باقی مانده است.

البته اخذ مالیات از اشخاص غیرتجاری بابت فروش دارایی‌های مذکور (انواع طلا، نقره، پلاتین و مسکوکات آنها و جواهرات و همچنین انواع ارز، رمزارز و رمز دارایی)، سه سال پس از استقرار بستر اجرایی این قانون خواهد بود و تا قبل از آن هر درآمدی از این محل، از مالیات بر عایدی سرمایه معاف است. اگر زمان استقرار بستر اجرایی این قانون ۲۰ ماه باشد، سه سال بعد از آن خواهد بود. 

همچنین معاوضه این دارایی‌ها با خودشان هم مشمول مالیات نخواهد شد. به این معنا که در بند ۳ ماده ۱۲ که دارایی‌های طلا، نقره، پلاتین، مسکوکات آنها و جواهرات قیده شده است. معاوضه این کالا‌ها با خود و با یکدیگر مشمول مالیات نمی‌شود. در بند ۴ که عبارت انواع ارز درج شده، تبدیل یک ارز به ارز دیگر، مثلا تبدیل دلار به یورو، مشمول مالیات نخواهد شد. 

یک معافیت خاص برای همه افراد بالای ۱۸ سال 

معافیت دیگری که در این طرح به آن توجه شده، به این شرح است که هر شخص غیرتجاری بالای ۱۸ سال می‌تواند به درخواست خود، در طول عمر خود تا ۱۰۰ برابر معافیت موضوع ماده ۸۴ قانون مالیات‌های مستقیم که همان سقف معافیت مالیاتی است که هر سال در قوانین بودجه تعیین می‌شود، استفاده کند. همانطور که در مثال قبلی توضیح داده شد، درصد استفاده از معافیت این بند در هر سال از میزان باقیمانده کسر خواهد شد. به عنوان مثال، اگر سقف معافیت مالیاتی سال ۱۴۰۴ معادل ۲۸۸ میلیون تومان است، ۱۰۰ برابر آن ۲۸ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان خواهد شد. 

یک فرد غیرتجاری بالای ۱۸ سال می‌تواند یک ملک یا یک دارایی مشمول مالیات بر عایدی سرمایه را سال ۱۴۰۴ بفروشد و (با فرض نرخ مالیاتی ۲۵ درصد) ۱۱۵ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان از محل مابه‌التفاوت خرید و فروش آن سود به دست بیاورد و یک تومان هم مالیات نپردازد. اما این معافیت در همان سال به پایان می‌رسد و آن فرد دیگر نمی‌تواند از این معافیت در سال‌های بعد و تا پایان دوره حیات خود استفاده کند. 

اگر یک فرد بالای ۱۸ سال با فروش یکی از دارایی‌های مشمول مالیات برعایدی سرمایه در سال ۱۴۰۴ که سقف ۱۰۰ برابر معافیت مالیاتی آن ۲۸ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان است، ۵۷ میلیارد تومان سود از محل مابه‌التفاوت خرید و فروش دارایی خود به دست بیاورد، ۵۰ درصد سقف معافیت مالیات بر ارزش افزوده طول عمر خود را استفاده کرده است؛ بنابراین در سال‌های بعد، هر چقدر سقف معافیت مالیاتی افزایش یابد، این فرد مشمول ۵۰ درصد آن سقف معافیت مالیاتی می‌شود.

به گزارش اقتصاد معاصر حدود ۹۵ درصد مردم از قانون مالیات بر عایدی سرمایه منتفع می‌شوند، این قانون درواقع موجب تضعیف فعالیت‌های دلالی و سفته‌بازی خواهد شد.

فعالیت‌های سفته‌بازی در هر اقتصادی باعث گرانی دارایی‌ها می‌شود و موجب خواهد شد تا اقشاری که از نظر اقتصادی در سطح متوسط به پایین هستند، هیچگاه نتوانند صاحب دارایی هایی مانند زمین، مسکن و خودرو شوند.