فارن پالیسی: دالان زنگزور اهرم تازه آمریکا علیه روسیه و ایران است

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر به نقل از فارن پالیسی؛ روز جمعه، ارمنستان و آذربایجان در کاخ سفید توافقی تاریخی امضا کردند تا به اختلاف دیرینه خود بر سر دالان موسوم به «زنگزور» پایان دهند؛ نوار باریکی از خاک که سال‌ها به یکی از کانون‌های اصلی تنش در مناقشه چنددهه‌ای این دو کشور تبدیل شده بود.

الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، در حالی که در کنار دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا و میانجی این توافق و نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان نشسته بود، اظهار داشت: «این یک فرصت بزرگ اما در عین حال مسؤولیتی سنگین است.»

بر اساس بیانیه مشترک صلح، ایالات متحده حق اجاره این مسیر ترانزیتی را به‌دست می‌آورد؛ مسیری که آذربایجان را به نخجوان متصل کرده و با عنوان جدید «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی» (TRIPP) معرفی خواهد شد. پروژه تحت حاکمیت قانونی ارمنستان اجرا می‌شود، اما آمریکا زمین را به یک شرکت خصوصی آمریکایی واگذار خواهد کرد تا مسؤولیت ساخت و مدیریت آن را برعهده گیرد. مذاکرات برای تعیین مجری پروژه از هفته آینده آغاز خواهد شد.

ارمنستان و آذربایجان سال‌ها بر سر منطقهٔ قره‌باغ کوهستانی درگیر جنگی خونین بوده‌اند که هزاران کشته و بیش از صد هزار آواره بر جای گذاشته است. در سال ۲۰۲۰، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، آتش‌بسی میان دو کشور برقرار کرد اما این آرامش موقتی بود و آذربایجان در سال ۲۰۲۳ با یک حملهٔ برق‌آسا کنترل کامل این منطقه را به‌دست گرفت.

از آن زمان، ایالات متحده نقش اصلی را در میانجی‌گری بحران برعهده گرفته است. اوایل امسال، ایروان و باکو بر سر متن اولیهٔ یک توافق صلح به تفاهم رسیدند اما اختلافات بر سر درخواست آذربایجان برای ایجاد دالان ارتباطی با نخجوان باقی ماند.

توافق روز جمعه، این مانع را با ایجاد «منطقه ترانزیت چندمنظوره» زیر نظر ایالات متحده برطرف کرد؛ منطقه‌ای که ارتباط بدون مانع میان آذربایجان و نخجوان را تضمین کرده و هم‌زمان به حاکمیت ارمنستان احترام می‌گذارد. آنا کلی، معاون سخنگوی کاخ سفید، گفت: «با تثبیت این مسیر صلح، ظرفیت‌های عظیم منطقهٔ قفقاز جنوبی در زمینهٔ تجارت، ترانزیت و انرژی آزاد می‌شود.»

کارشناسان بر این باورند که این مسیر می‌تواند روابط تجاری با آسیای مرکزی و چین را تقویت کند و زمینه بازگشایی مرز ترکیه و ارمنستان را که از سال ۱۹۹۳ بسته مانده فراهم سازد. این توافق همچنین نفوذ آمریکا در منطقه را افزایش داده و از قدرت روسیه و ایران خواهد کاست.

ترامپ در شبکه اجتماعی خود نوشت: «رهبران بسیاری برای پایان دادن به این جنگ تلاش کردند و ناکام ماندند اما اکنون به لطف ترامپ موفق شدیم»؛ سخنی که آشکارا اشاره‌ای به تمایل او برای دریافت جایزه نوبل صلح دارد.

در بیانیه مشترک، همچنین درخواست انحلال «گروه مینسک» نهادی که از سال ۱۹۹۲ برای میانجی‌گری در مناقشهٔ قره‌باغ تشکیل شده بود؛ مطرح شد. با این حال، هنوز مشخص نیست که توافق جدید وضعیت بیش از صد هزار آوارهٔ جنگ ۲۰۲۳ را چگونه تعیین خواهد کرد، آیا آذربایجان را ملزم به آزادی اسرای ارمنی می‌کند یا از میراث فرهنگی ارمنستان در قره‌باغ حفاظت خواهد شد یا خیر.