تهدید «پل ترامپ» علیه امنیت و اقتصاد ارمنستان

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ پس از جنگ دوم قره‌باغ در سال ۲۰۲۰ و امضای توافقنامه آتش‌بس توسط سران ارمنستان و جمهوری آذربایجان، دو طرف برای برای رسیدن به توافق صلح دائمی وارد گفت‌وگو شدند. با این حال در مسیر توافق صلح، چند مانع جدی و مورد اختلاف وجود دارد که یکی از آن‌ها ادعای جمهوری آذربایجان برای ایجاد مسیری برای اتصال سرزمین اصلی خود و جمهوری خودمختار نخجوان است که از استان سیونیک ارمنستان می‌گذرد.

در واقع دولت باکو با تفسیر توافق آتش‌بس نوامبر ۲۰۲۰ که خود آن را بارها نقض کرده، ادعا دارد مسیری که دو بخش سرزمین جمهوری آذربایجان را به‌ یکدیگر متصل می‌کند، باید از حاکمیت ارمنستان خارج و تحت کنترل خود قرار داشته باشد.

این موضع دولت باکو یکی از اصلی‌ترین موانع در راه دستیابی به توافق صلح میان دو طرف است. پس از کش‌وقوس‌های فراوان میان دو طرف و با وجود میانجیگری و دخالت بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، اخیرا ایالات متحده تلاش کرده تا نقش فعالی در این پرونده ایفا کند. بنا بر گزارش میدل ایست آی در تاریخ ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۵، تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه در یک نشست خبری اعلام کرده که طرحی در حال بررسی است که به موجب آن «کریدور زنگزور» به مدت ۱۰۰ سال به یک شرکت خصوصی آمریکایی اجاره داده شود تا تنش بین باکو و ایروان حل شود. در واقع هدف اصلی این طرح ایجاد بستر برای حضور نظامی آمریکا در قفقاز، به‌ ویژه در مرز ارمنستان و ایران است؛ مرزی که به‌ عنوان عقبه استراتژیک ارمنستان و مهم‌ترین نقطه اتصال این کشور با متحد اصلی خود در منطقه شناخته می‌شود. 

تهدیدات «پل ترامپ» برای ارمنستان 

در طرح موسوم به «پل ترامپ» مدیریت کریدور جعلی زنگزور به یک شرکت نظامی-امنیتی خصوصی واگذار می‌شود و در عمل به دلیل استقرار نیروی نظامی آمریکا، موجب اشغال بخشی از خاک ارمنستان می‌شود که تهدیدهای زیر را برای ارمنستان به‌ دنبال دارد. 

انزوای ژئوپلتیکی در پی کنترل آمریکا بر مرز ارمنستان و ایران: اهمیت ارتباط ارمنستان با ایران از آنجا ناشی می‌شود که مرزهای شرقی (با جمهوری آذربایجان) و غربی (با ترکیه) ارمنستان از زمان استقلال این کشور تاکنون به دلیل مناقشه قره‌باغ مسدود بوده‌اند. همچنین مرز شمالی (با گرجستان) نیز به دلیل بی‌ثباتی داخلی و جنگ، مسیری غیرمطمئن محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، مرز با ایران در جنوب تنها گذرگاه پایدار ارمنستان با جهان است. در واقع ایران گلوگاه ارتباطی ارمنستان با جهان است که حتی در جنگ اخیر قره‌باغ نیز مورد استفاده قرار می‌گرفت.

همچنین وجود این مسیر برای نقش‌آفرینی ارمنستان در ترانزیت و کریدورهای بین‌الملل ضروری است. بنابراین حاکمیت طرفین بر این مرز و حفظ امنیت و ثبات آن یک امر ضروری و حیاتی برای امنیت ملی ارمنستان محسوب می‌شود. 

محدودیت در روابط با متحدان و تضعیف استقلال و حاکمیت ارمنستان: کنترل آمریکا بر مرز ارمنستان با ایران به ابزاری برای اعمال فشار بر دولت این کشور تبدیل خواهد شد تا خواسته‌های واشنگتن را بپذیرد. از آنجا که آمریکا در تقابل مستقیم با ایران قرار دارد و از هر ابزاری برای فشار بر تهران استفاده می‌کند، این مسیر را نیز به‌ عنوان اهرمی برای مختل کردن ارتباطات ارمنستان با ایران به کار خواهد گرفت. ارتباطی که شریان اصلی اقتصاد و امنیت ارمنستان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. 

تهدید وجودی: با استقرار نیروهای آمریکایی در جنوب ارمنستان و قطع ارتباط این کشور با عمق استراتژیک خود یعنی ایران، ایروان عملا در محاصره‌ دو دشمن دیرینه‌اش، جمهوری آذربایجان و ترکیه قرار خواهد گرفت. این محاصره، در کنار تشدید فشارهای سیاسی و نظامی، ارمنستان را نه فقط از نظر ژئوپلیتیکی، بلکه از منظر هویتی و وجودی نیز در تنگنا قرار می‌دهد؛ چنان‌ که میان دو قدرتی گرفتار می‌شود که هر یک مدعی نوعی حاکمیت یا نفوذ تاریخی بر آن‌اند. 

اجرای طرح موسوم به «پل ترامپ» و تکمیل حلقه‌ انزوای ژئوپلیتیک ارمنستان، آخرین روزنه‌های پشتیبانی بین‌المللی این کشور را در برابر توسعه‌طلبی ترکیه و جمهوری آذربایجان خواهد بست. 

شایان توجه است که باکو و آنکارا در پی افزایش ظرفیت انتقال انرژی، به‌ ویژه نفت و گاز جمهوری آذربایجان به ترکیه هستند. از آنجا که مسیر گرجستان هزینه‌بر و محدود است، عبور خطوط لوله از خاک ارمنستان گزینه‌ای اقتصادی‌تر و مطلوب‌تر به نظر می‌رسد. در چنین شرایطی محدودیت‌های مرزی ارمنستان با ایران، میدان عمل گسترده‌تری برای باکو و آنکارا فراهم می‌آورد تا اهداف ژئو‌انرژتیک خود را با سهولت بیشتری پیگیری کنند. 

قربانی شدن در بازی توسعه‌طلبی آمریکا

آمریکا در تقابل جدی با روسیه به‌ ویژه در اوکراین قرار دارد و در صورت استقرار در ارمنستان که بخشی از حوزه نفوذ سنتی مسکو است، از این موقعیت برای ضربه زدن به روسیه استفاده خواهد کرد. همچنین آمریکا تلاش دارد از این طریق ضمن قرار گرفتن در مرزهای شمال غربی ایران، این کشور را در انزوای ژئوپلتیک قرار دهد. در این میان، ارمنستان عملا قربانی ماجراجویی‌های آمریکا تبدیل شده و صدمات جبران‌ناپذیری خواهد دید. 

در نتیجه مدیریت آمریکایی کریدور موسوم به «زنگزور» بیش از آنکه تهدیدی علیه ایران و روسیه باشد، تهدیدی علیه اقتصاد و امنیت کشور ارمنستان خواهد بود؛ لذا ضروری است حاکمان این کشور ضمن هوشیاری در برابر توطئه‌های آمریکا برای افزایش توان خود در مقابل تهدیدهای منطقه‌ای به متحدان دیرینه و راهبردی خود، ایران و روسیه تکیه کند.