بازگشت اقتدار پسته ایرانی در بازار اروپا؛ فرصتی تازه برای دومین محصول صادراتی کشاورزی کشور

اقتصاد معاصر-محمدحسین کشاورزی؛ پسته ایرانی که سال‌ها به عنوان یکی از برندهای ممتاز کشاورزی کشور شناخته می‌شد، پس از تجربه تلخ برگشت خوردن محموله‌ها از اروپا، اکنون بار دیگر با تایید رسمی نهاد بهداشتی اتحادیه اروپا به جایگاه شایسته خود در بازارهای جهانی بازگشته است. 

این موفقیت نه‌ فقط مرهمی بر آسیب‌های مقطعی ناشی از محدودیت‌های صادراتی است، بلکه فرصت‌های تازه‌ای را برای ارتقا ارزش افزوده، توسعه تولید و تثبیت جایگاه ایران در بازار جهانی پسته فراهم کرده است.

اصلاح مسیر پس از هشدار اروپا

آبان‌ماه سال گذشته، هشدار اتحادیه اروپا مبنی بر شناسایی سم افلاتوکسین بالاتر از حد مجاز در ۲۶ محموله پسته ایران، زنگ خطری جدی برای صادرکنندگان این محصول بود. افلاتوکسین، سمی قارچی و خطرناک با اثرات مخرب بر کبد و افزایش احتمال بروز سرطان، به ‌طور طبیعی در شرایط نگهداری نامناسب بر روی محصولات کشاورزی پدید می‌آید. 

این موضوع باعث شد تا صادرات پسته ایران به اروپا با اختلال مواجه شود و حتی تهدید به توقف کامل واردات مطرح شود.

در واکنش به این بحران، وزارت جهاد کشاورزی با همکاری نهادهای ناظر، سازوکارهای سختگیرانه‌تری را در فرآیند برداشت، خشک‌کردن، نگهداری و بسته‌بندی پسته اعمال کرد. به‌روزرسانی استانداردها و تشدید نظارت‌ها از جمله اقداماتی بودند که منجر به بهبود کیفیت نهایی محصول شد. نتیجه این تلاش‌ها، اعلام رضایت رسمی کمیسیون بهداشت اروپا در دیدار اخیر با مقامات ایرانی در بروکسل بود؛ رویدادی که مسیر صادرات پسته به اتحادیه اروپا را هموار کرد.

ظرفیت طلایی دومین محصول ارزآور

پسته یکی از مهم‌ترین منابع ارزآوری غیرنفتی برای اقتصاد ایران است. طبق آمارهای رسمی، سالانه حدود یک میلیارد دلار از صادرات این محصول به اقتصاد کشور تزریق می‌شود. ایران همواره جزو سه تولیدکننده و صادرکننده اصلی پسته در جهان بوده و سهم قابل توجهی از بازارهای آسیایی، اروپایی و آمریکایی در اختیار دارد.

با این حال، نوسانات تولید ناشی از خشکسالی، کمبود زیرساخت‌های مدرن فرآوری و اختلالات مقطعی ناشی از استانداردهای بهداشتی، مانع از بهره‌برداری حداکثری از این ظرفیت اقتصادی شده است. بازگشت اعتماد اروپا می‌تواند سکوی پرشی برای تثبیت موقعیت ایران در بازارهای پرظرفیت و همچنین گامی مهم در جهت افزایش سهم ایران از بازار جهانی باشد.

فرصت‌هایی که نباید از دست بروند

احیای صادرات پسته به اروپا، تنها به معنای افزایش عددی صادرات نیست، بلکه فرصتی استراتژیک برای بازتعریف جایگاه ایران در زنجیره ارزش جهانی این محصول محسوب می‌شود. 

اروپا به ‌عنوان یکی از سخت‌گیرترین مناطق در حوزه بهداشت مواد غذایی، مرجع مهمی برای اعتباربخشی به محصولات کشاورزی به شمار می‌رود. ورود مجدد پسته ایران به این بازار، می‌تواند زمینه‌ساز گسترش همکاری‌ها با سایر کشورهای متقاضی، از جمله در حوزه قراردادهای بلندمدت، برندسازی محصول و جذب سرمایه‌گذاری در زنجیره تامین باشد.

از سوی دیگر، تثبیت کیفیت و رعایت استانداردها به صورت دائمی، نه فقط ضامن حفظ بازارها، بلکه پیش‌شرط ورود به بازارهای جدید مانند ژاپن و کره‌جنوبی است. تکرار تجربیات تلخ گذشته و تزلزل در روند صادرات، می‌تواند منجر به از دست رفتن بازارهای کلیدی در رقابت با رقبایی چون آمریکا و ترکیه شود.

نیاز به تضمین‌های پایدار

با وجود این موفقیت دیپلماتیک و بهداشتی، فعالان اقتصادی همچنان نسبت به ناپایداری سیاست‌های پشتیبانی در حوزه صادرات ابراز نگرانی می‌کنند. صادرکنندگان انتظار دارند وزارت جهاد کشاورزی، علاوه بر پیگیری مسائل فنی و بهداشتی، توافقات حقوقی و تجاری پایداری با طرف اروپایی حاصل کند. آنها معتقدند که اختلالات کوتاه‌مدت، پیامدهای بلندمدت برای بازارها دارد و اعتمادسازی مداوم باید در اولویت دستگاه‌های متولی قرار گیرد.

در نهایت، بازگشت پسته ایران به قفسه‌های اروپا، نشانه‌ای از ظرفیت‌های بالای کشاورزی ایران است؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی اصولی، می‌تواند به یکی از ارکان پایدار ارزآوری و رشد اقتصادی کشور بدل شود. حفظ این جایگاه اما مستلزم ثبات در سیاست‌گذاری، استمرار ارتقا کیفیت و تعامل موثر با بازارهای جهانی است.