حضرموت؛ هدف جاه‌طلبی‌ اعراب برای تسلط بر گنج‌ انرژی و مسیرهای تجاری یمن

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ رقابت میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی در یمن وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ رقابتی که اکنون تمرکز اصلی آن، مناطق غنی از منابع معدنی و نفتی مانند حضرموت، شبوه و المهره است. 

به گزارش منابع رسانه‌ای، وضعیت در استان حضرموت، یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین مناطق یمن، روز به روز بحرانی‌تر می‌شود و تنش‌های بی‌سابقه‌ای میان نیروهای وابسته به عربستان و امارات در این منطقه در حال وقوع است؛ تنش‌هایی که بیم آن می‌رود به تجزیه، درگیری داخلی و فروپاشی یکی از ارکان اصلی جغرافیای یمن منجر شود. 

بر اساس این گزارش‌ها، طرف‌های ائتلاف متجاوز به یمن، یعنی عربستان و امارات، پس از سال‌ها جنگ، اکنون وارد مرحله تقسیم منافع در مناطق تحت اشغال شده‌اند و حضرموت به نماد روشنی از این درگیری تبدیل شده است. نیروهای نیابتی این دو کشور در داخل یمن که از آن‌ها به‌ عنوان مزدوران وابسته یاد می‌شود، درگیر نبردی سخت برای تصاحب این «طعمه طلایی» شده‌اند؛ نبردی که هیچ توجهی به امنیت و ثبات مردم یمن ندارد و یمنی‌ها را قربانی جاه‌طلبی‌های توسعه‌طلبانه قدرت‌های عرب حاشیه خلیج فارس کرده است. 

حضرموت؛ میدان رقابت راهبردی برای ریاض و ابوظبی 

اهمیت حضرموت برای عربستان به دهه‌ها قبل بازمی‌گردد. این منطقه با عربستان حدود ۷۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارد که عمده آن در صحرای «الربع الخالی» در شمال شرقی یمن و جنوب شرقی عربستان و قرار گرفته، تقریبا نیمی از مرزهای جنوبی عربستان با یمن را تشکیل می‌دهد. همین مساله، حضرموت را به منطقه‌ای کلیدی برای امنیت مرزی و نفوذ ژئوپلیتیکی ریاض تبدیل کرده است. 

افزون بر آن، موقعیت جغرافیایی حضرموت که مشرف به دریای عرب است، یک مزیت استراتژیک مهم برای عربستان به شمار می‌آید. این موقعیت، دسترسی عربستان به آب‌های آزاد اقیانوسی را ممکن می‌سازد و در عین حال، آن را از خطرات احتمالی انسداد تنگه‌هایی مانند هرمز و باب‌المندب در زمان بحران‌های منطقه‌ای محافظت می‌کند. به همین دلیل، حضرموت می‌تواند به عنوان یک مسیر جایگزین و امن برای ارتباط تجاری عربستان با جهان عمل کند. 

در سوی دیگر، امارات هرچند نه مرز مشترکی با حضرموت دارد و نه پیوندی سیاسی با آن اما موقعیت بندری و قابلیت‌های لجستیکی این استان، انگیزه اصلی ابوظبی برای نفوذ در آن بوده است. جاه‌طلبی‌های امارات در تسلط بر سواحل، بنادر و جزایر جنوبی و شرقی یمن، از آغاز مداخله نظامی این کشور در چارچوب ائتلاف سعودی-اماراتی، آشکار شده است. امارات به دنبال تسلط بر گذرگاه‌های دریایی استراتژیک در منطقه از یمن تا شاخ آفریقاست؛ هدفی که در چارچوب سیاست «نفوذ دریایی» ابوظبی تعریف شده است. 

توسعه‌طلبی اقتصادی در سایه اشغال نظامی 

ثروت‌های نفتی و منابع گازی حضرموت و دیگر استان‌های جنوبی یمن، یکی دیگر از عوامل اصلی رقابت عربستان و امارات در این منطقه است. در سال‌های اخیر، امارات بخش عمده‌ای از حضور خود در یمن را به جنوب منتقل کرده و آن را به یک پایگاه راهبردی برای توسعه نفوذ خود در خلیج فارس، آفریقا و حتی آسیا تبدیل کرده است. اشغال بنادر و ممرهای دریایی یمن به ابوظبی این امکان را می‌دهد تا دامنه تاثیرگذاری خود را گسترش داده و خود را به‌ عنوان بازیگر اصلی در معادلات تجاری و امنیتی منطقه مطرح کند. 

بر اساس گزارش‌ها، عربستان نیز به‌ ویژه در ماه‌های گذشته، اقدام به سازماندهی اجتماعات قبیله‌ای در حضرموت کرده که با هدف مقابله با نفوذ امارات و حمایت از نیروهای وفادار به ریاض انجام شده است. این اقدام نشان‌دهنده اوج‌گیری تنش میان ریاض و ابوظبی و شکاف عمیق میان دو متحد سابق در ائتلاف جنگ یمن است. 

استان حضرموت، به‌ ویژه با دارا بودن میدان‌های غنی نفتی مانند المسيله و تاسیساتی نظیر بندر صادراتی ضبه و فرودگاه ریان، به یکی از اهداف اصلی رقابت اقتصادی میان امارات و عربستان در جنوب یمن تبدیل شده است. این استان از نظر ذخایر انرژی بزرگ‌ترین منبع درآمد یمن به‌ شمار می‌رود و کنترل بر آن، نه‌ فقط قدرت اقتصادی که نفوذ سیاسی در ساختار آینده یمن را تضمین می‌کند. امارات با تکیه بر نیروهای شورای انتقالی جنوب و تلاش برای فعال‌سازی طرح تجزیه استان و ایجاد دولت موسوم به «دولت حضرموت»، می‌کوشد نفوذ بلندمدت خود را بر منابع نفت و گاز منطقه تثبیت کند. 

از سوی دیگر، عربستان که کنترل شبه‌نظامیان موسوم به «دسته حضرموت» را در اختیار دارد، به حضرموت به‌ عنوان حلقه حیاتی در مسیر کریدور زمینی جدید از خلیج فارس به اقیانوس هند نگاه می‌کند؛ مسیری که می‌تواند جایگزینی برای تنگه هرمز باشد. تسلط بر این استان به ریاض امکان می‌دهد مسیرهای ترانزیتی و پروژه‌های زیرساختی خود را در یمن گسترش دهد و وابستگی‌اش به مسیرهای دریایی در خلیج فارس را کاهش دهد. بنابراین رقابت نظامی در حضرموت در اصل، پوششی برای یک نزاع ژئواستراتژیک و اقتصادی عمیق میان دو قدرت خلیجی است. 

رقابتی بی‌پایان بر ویرانه‌های یمن 

در حالی که مردم یمن با فقر، گرسنگی، کمبود خدمات بهداشتی و تخریب زیرساخت‌ها دست و پنجه نرم می‌کنند، عربستان و امارات در پی تثبیت منافع ژئوپلیتیکی و اقتصادی خود در این کشور هستند. حضرموت اکنون به خط مقدم رقابت‌های منطقه‌ای بدل شده و این استان که زمانی به عنوان یکی از آرام‌ترین مناطق یمن شناخته می‌شد، اکنون با خطرات جدی در زمینه امنیت، تمامیت ارضی و وحدت اجتماعی مواجه است. 

کارشناسان هشدار می‌دهند که ادامه این رقابت بدون مداخله جدی جامعه جهانی برای پایان دادن به اشغال و تامین حاکمیت ملی یمن، می‌تواند به تجزیه عملی این کشور بینجامد و تبعاتی گسترده برای کل منطقه به‌ دنبال داشته باشد.