ذخایر گاز اروپا متاثر از قطع عرضه روسیه در سراشیبی کاهش

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر به نقل از بلومبرگ، از زمان تهاجم روسیه به اوکراین که عرضه گاز این کشور به اروپا را به شدت کاهش داد، میزان ذخایر گاز طبیعی در اروپا به یکی از شاخص‌های حیاتی و مورد توجه تبدیل شده است. شبکه ذخیره‌سازی گاز در اتحادیه اروپا، پس از ایالات متحده، دومین شبکه بزرگ جهان است و به عنوان سپری مهم در برابر شوک‌های عرضه و نوسانات قیمت عمل می‌کند. 

با محدود شدن جریان گاز از مسکو، اتحادیه اروپا با کاهش تقاضای کلی گاز و افزایش واردات گاز مایع (LNG) از آمریکا، قطر و حتی روسیه، توانست از بحران تامین گاز در زمستان گذشته جلوگیری کند اما سال ۲۰۲۵ ممکن است فشار‌ها را افزایش دهد. شرایط جوی نامناسب باعث شده تا اروپا در زمستان اخیر، ذخایر گاز خود را با سرعت بیشتری مصرف کند و اختلاف قیمت فصلی نیز به گونه‌ای تغییر کرده که پر کردن دوباره مخازن در تابستان از نظر اقتصادی به‌ صرفه نباشد. همین امر باعث افزایش نگرانی و ابهام در بازار انرژی اروپا شده است. 

در صورت دستیابی به توافق صلح بین روسیه و اوکراین، ممکن است که انتقال گاز از این مسیر به اروپا از سر گرفته شود. با این حال، مشخص نیست که آیا اتحادیه اروپا بار دیگر به واردات گاز خط لوله از روسیه روی خواهد آورد یا نه. بعید به نظر می‌رسد این اتحادیه بخواهد امنیت انرژی خود را بار دیگر به مسکو وابسته کند. 

اروپا تا چه حد به ذخیره گاز وابسته است؟ 

اروپا در زمستان به ذخایر گاز خود تکیه می‌کند؛ زمانی که مصرف متوسط به دلیل نیاز به گرمایش دو برابر می‌شود. اگرچه تأمین‌کنندگان گاز اروپا - از نروژ و الجزایر گرفته تا قطر و آمریکا - تولید خود را به حداکثر می‌رسانند، اما این میزان برای پاسخگویی به تقاضای فزاینده کافی نیست. 

در نتیجه، گاز ذخیره‌شده حدود ۳۰ درصد از نیاز روزانه اتحادیه اروپا در زمستان را پوشش می‌دهد. این رقم در روز‌های بسیار سرد، به‌ ویژه اگر سرعت باد کم باشد و تولید برق از منابع تجدیدپذیر افت کند، می‌تواند به بیش از ۵۰ درصد برسد. این وابستگی در زمان اختلالات شدید عرضه، مانند مناقشات گازی بین روسیه و اوکراین در سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۰۹، حتی بیشتر شده است. 

در تابستان اما وضعیت برعکس می‌شود و نیاز روزانه به گاز کاهش می‌یابد. تقاضای انرژی برای تهویه مطبوع در اروپا، در مقایسه با آمریکا یا آسیا، هنوز چندان بالا نیست. حتی با وجود تعمیرات و نگهداری تولیدکنندگان سوخت در این فصل و کاهش تولید جهانی، عرضه گاز در اروپا مازاد می‌ماند و این مازاد به مخازن زیرزمینی تزریق می‌شود. حجم دقیق این تزریق به قیمت گاز و تقاضا در دیگر مناطق، مانند آسیا و آمریکای لاتین، بستگی دارد. از زمان کاهش شدید عرضه گاز روسیه به اروپا در سال ۲۰۲۲، وابستگی این قاره به پویایی بازار جهانی گاز به‌ طور چشمگیری افزایش یافته است.

بحران انرژی چگونه رویکرد اروپا به ذخیره‌سازی گاز را تغییر داد؟ 

بحران انرژی ناشی از تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، اتحادیه اروپا را وادار کرد تا اهداف قانونی الزام‌آوری برای ذخیره‌سازی گاز وضع کند. بر اساس این مقررات، مخازن باید تا اول نوامبر حداقل ۹۰ درصد پر شوند و اهداف میانی نیز برای ماه‌های فوریه، مه، ژوئیه و سپتامبر تعیین شده است. این اهداف بسته به اندازه مخازن و سطح مصرف هر کشور متفاوت است. 

در فوریه ۲۰۲۵، برخی کشور‌ها نتوانستند به اهداف خود برسند. اتحادیه اروپا هنوز هیچ کشوری را به دلیل عدم رعایت این اهداف جریمه نکرده اما مقررات اعلام می‌کند که «انحراف قابل‌ توجه و مداوم» می‌تواند کمیسیون اروپا را به اقدام برای تضمین امنیت عرضه گاز وادار کند. 

آیا توافق صلح روسیه و اوکراین ذخیره‌سازی گاز اروپا را به حالت عادی بازمی‌گرداند؟ 

توافق پنج‌ساله انتقال گاز روسیه از طریق اوکراین به اروپا در پایان سال ۲۰۲۴ منقضی شد. پیش از اتمام این توافق، این مسیر کمتر از ۵ درصد نیاز گاز اروپا را تامین می‌کرد؛ در حالی که در آغاز توافق، این رقم بیش از ۱۵ درصد بود. مسکو هنوز جریان گاز خط لوله به منطقه را به‌ طور کامل قطع نکرده و گاز از طریق خط ترک‌استریم در ترکیه همچنان به اروپا می‌رسد. 

اگر دونالد ترامپ، رئیس‌ جمهور آمریکا بتواند توافق صلحی بین روسیه و اوکراین ایجاد کند، ممکن است این مسیر انتقال احیا شود اما تصور بازگشت اروپا به سطح واردات گاز روسیه پیش از جنگ دشوار است. اتحادیه اروپا با قرارداد‌های جدید با تامین‌کنندگان جایگزین، قصد دارد تا سال ۲۰۲۷ وابستگی خود به سوخت‌های فسیلی روسیه را به‌ طور کامل پایان دهد. 

نگرانی‌ها درباره سطح ذخیره گاز اروپا در سال ۲۰۲۵ چیست؟ 

در فصل گرمایش ۲۰۲۴-۲۵، ذخایر گاز اتحادیه اروپا به‌ سرعت کاهش یافت. هوای سردتر نسبت به سال قبل و روز‌های بدون باد، تقاضا برای گاز را افزایش داد و کشور‌ها را مجبور به استفاده بیشتر از ذخایر کرد. با قطع گاز خط لوله روسیه از طریق اوکراین، سطح پرشدگی مخازن تا اواسط فوریه به ۴۴ درصد رسید که بسیار کمتر از ۶۵ درصد سال گذشته و پایین‌ترین سطح برای این زمان از سال از آغاز جنگ میان روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ است. 

هرچند خطر اتمام گاز در حال حاضر وجود ندارد اما نگرانی‌هایی درباره سرعت پر کردن دوباره مخازن برای زمستان آینده مطرح است. مقامات اتحادیه اروپا در تلاشند تا راه‌هایی برای دستیابی به اهداف ذخیره‌سازی پیدا کنند. ایتالیا خواستار شروع زودهنگام ذخیره‌سازی شده و آلمان درباره یارانه برای پر کردن مخازن بحث کرده است. 

این نگرانی‌ها باعث جهش قیمت قرارداد‌های گاز تابستان و رسیدن قیمت‌های کوتاه‌مدت به بالاترین سطح دوساله در ۱۰ فوریه شد. در نتیجه، هزینه انرژی همچنان بالا مانده و فشار بر خانوار‌ها و کسب‌وکار‌های اروپا را در حالی که خطر رکود اقتصادی در کشور‌هایی مانند آلمان و بریتانیا دوباره مطرح شده، افزایش داده است.