پیامدهای راهبردی قرارداد جدید سوکار و اسرائیل

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در حالی که کشتار مردم بیگناه غزه در بیش از یکسال اخیر موجب نفرت بیشتر از رژیم صهیونسیتی و حامیان آن در میان افکار عمومی جهان، به ویژه خود غرب شده اما برخی از کشورهای مسلمان با تداوم روابط اقتصادی و تجاری خود به نوعی سعی در مشروعیت بخشیدن به این رژیم هستند. برای نمونه تامین بیش از ۶۰ درصد نفت وارداتی رژیم صهیونیستی از سوی خط لوله باکو-تفلیس-جیهان و مبادی جمهوری آذربایجان و قزاقستان موجب انتقاد بسیاری از فعالان حقوق بشری این کشورها نیز شده است. در آخرین مورد، شرکت دولتی سوکار آذربایجان اقدام به خرید ۱۰ درصد از سهام میدان گازی تامار کرده که می‌تواند در تقویت روابط با این رژیم تاثیرگذار باشد. 

جزئیات توافق گازی 

شرکت دولتی انرژی سوکار آذربایجان، نخستین سرمایه‌گذاری بالادستی خود در مدیترانه را در قالب خرید ۱۰ درصد سهام میدان گازی تامار رژیم صهیونیستی انجام داده است. سوکار اعلام کرد که این امر در راستای استراتژی آن برای گسترش نفوذ خود از طریق به دست آوردن سهام در منابع راهبردی کشورهای خارجی است. با توجه به روابط نزدیک بین رژیم صهیونسیتی و جمهوری آذربایجان که عمدتا حول محور فروش نفت و تسلیحات است، این سرمایه‌گذاری روابط دوجانبه را تقویت می‌کند. 

تامار که در سال ۲۰۰۹ کشف شد و از سال ۲۰۱۳ گاز طبیعی تولید می‌کند، دومین مخزن گازی اسرائیل است. هم‌اکنون این میدان روزانه ۱.۱ میلیارد فوت مکعب (BCF) گاز با ذخایر تخمینی ۳۸۹ میلیارد متر مکعب تولید می‌کند. در مساحتی به وسعت ۱۰۰ کیلومتر مربع در ۹۰ کیلومتری غرب حیفا، از شش چاه گاز تولیدی تامار استخراج می‌شود. 

پیش از این، شورون تنها شرکتی بود که قادر به نصب این دکل‌ها بود اما این سرمایه‌گذاری جدید از سوی سوکار به این معنی است که میدان دارای شریک جدیدی است که قادر به فعالیت خود خواهد بود. در ۳۱ ژانویه، سوکار توافق‌نامه‌ای را برای خرید سهام خود از اتحادیه انرژی امضا و تاکید کرد که این معامله مشروط به تصویب مقررات لازم و سایر مصوبات اجرایی خواهد شد. 

گاز طبیعی تامار در درجه نخست برای تامین نیازهای انرژی داخلی اسرائیل استفاده یا از طریق شبکه خطوط لوله به مصر و اردن صادر می‌شود. 

این نخستین سرمایه‌گذاری سوکار در تولید گاز طبیعی اسرائیل است اما این شرکت از سال ۲۰۲۳ که مجوز سه‌ساله اکتشاف منطقه‌ای در شمال میدان تامار را در کنار کنسرسیومی شامل شرکت نفت و گاز بریتانیا «بی‌پی» و «نیومد انرژی» دریافت کرد، در اکتشاف شرکت کرده است. 

به باور مقامات آذری، سرمایه‌گذاری در تامار به افزایش نفوذ جهانی سوکار می‌افزاید. این شرکت در حال حاضر در ۱۳ کشور، در سه قاره نمایندگی دارد. آذربایجان و اسرائیل از روابط تجاری قوی برخوردارند، از جمله عرضه نفت آذربایجان به اسرائیل و تسلیحات اسرائیلی به آذربایجان است. این سرمایه‌گذاری جدید در گاز اسرائیل نشانه مثبت دیگری برای آینده این روابط استراتژیک است. 

در طول سه دهه گذشته، روابط بین رژیم صهیونسیتی و آذربایجان پیوندهای قوی از دفاع تا انرژی را دربر گرفته است. اخیرا دو کشور هم تمام تلاش خود را می‌کنند تا تجارت و همکاری در زمینه‌های مختلف را به سطح جدیدی برسانند. در نوامبر ۲۰۲۲، باکو تصمیمی تاریخی برای افتتاح سفارت آذربایجان در تل‌آویو اعلام کرد. این تصمیم دیپلماتیک نشان‌دهنده عمق روابط دو کشور و نتیجه تلاش‌ها برای ایجاد پل‌های تجاری بوده که به سه بخش اصلی اشاره می‌شود. 

فناوری پیشرفته 

صنعت فناوری پیشرفته یکی از زمینه‌های مهم در توسعه روابط دوجانبه بوده است. در ژوئیه سال ۲۰۲۲۲، پلتفرم «Our Crowd» اسرائیل، پیش‌رو در تامین مالی و شرکت سرمایه‌گذاری مستقل آذربایجان قرارداد سرمایه‌گذاری امضا کردند. در فوریه سال ۲۰۲۳ نیز وزارت اقتصاد آذربایجان اعلام کرد که اولین سرمایه‌گذاری به ارزش یک میلیون دلار از سوی سرمایه‌گذاران آذربایجانی انجام شده که سرمایه خود را در استارت‌آپ اسرائیلی LARGIX، متخصص در توسعه محصولات صنعتی، تزریق کرده‌اند. 

به باور کارشناسان، مشارکت اسرائیل و آذربایجان در نوآوری و فناوری اطلاعات دارای ظرفیت بالایی بوده و در چارچوب پروژه‌های مشترک با هدف ایجاد اکوسیستم‌های استارتاپی، توسعه پارک‌های فناوری، امنیت سایبری و... گسترش بیشتری خواهد یافت. 

انرژی 

همکاری در بخش انرژی یکی دیگر از ارکان توسعه روابط دوجانبه است. در حال حاضر، رژیم صهیونسیتی یک‌سوم نفت مورد نیاز خود را از آذربایجان وارد می‌کند. شرکت دولتی نفت آذربایجان (SOCAR) احتمالا فروش خود را به اسرائیل گسترش خواهد داد. 

همکاری در زمینه انرژی سبز، یکی از مهم‌ترین زمینه‌هایی است که هر دو کشور در سال‌های آینده روی گسترش آن تمرکز خواهند کرد. اسرائیل با داشتن تجربه در انرژی‌های تجدیدپذیر، بارها آمادگی خود را برای مشارکت در اجرای پروژه‌های انرژی سبز در آذربایجان اعلام کرده‌اند. 

طبق آخرین داده‌ها، حدود ۱۰ تا ۱۵ شرکت اسرائیلی قبلا از طریق سفارت اسرائیل در آذربایجان برای مشارکت در پروژه‌های قره باغ درخواست داده‌اند. تعداد واقعی شرکت‌هایی که مایل به مشارکت در بازسازی آذربایجان هستند حتی بیشتر است. در این راستا، صهیونیست‌ها در چندین زمینه، علاوه بر انرژی سبز مانند مدیریت آب، کشاورزی، سلامت، نوآوری‌ها و شهرهای هوشمند، پیشنهادات زیادی دارد. 

کشاورزی 

یکی دیگر از زمینه‌هایی که به سرعت در حال توسعه بوده، بخش کشاورزی است. پروژه‌های متعددی در بخش خصوصی کشاورزی اسرائیل در حال انجام است که شامل پروژه ذخیره‌سازی غلات و انبار، برخی پروژه‌های لبنی و... است. مجمع نوآوری آذربایجان و اسرائیل در مورد «کشاورزی و آموزش» که در باکو برگزار شد، تاییدی بر اهمیت این همکاری برای هر دو کشور است. اسرائیل با فناوری‌های نوآورانه خود به افزایش تولید و صادرات کشاورزی آذربایجان کمک خواهد کرد. 

در مجموع، با وجود این که آذربایجان و اسرائیل از نظر جغرافیایی چندان به هم نزدیک نیستند اما توانسته‌اند روابط اقتصادی برقرار کنند. 

هدف راهبردی تل آویو 

در واقع، رژیم صهیونسیتی از توسعه همکاری اقتصادی با جمهوری آذربایجان به دنبال نیل به اهداف سیاسی خود است. تل‌آویو سعی می‌کند که این رابطه را به عنوان نمونه‌ای از همزیستی اسلامی و یهودی معرفی کند، به ویژه در شرایطی که این رژیم در میان افکار عمومی منطقه و جهان منفور شده است. 

همچنین اظهارات نزدیکان ترامپ به وضوح نشان می‌دهد که سیاست وی شامل گسترش توافق‌نامه ابراهیم است. در این زمینه، مقامات رژیم صهیونسیتی احتمالا توجه واشنگتن را به بازیگرانی در چشم‌انداز ژئوپلیتیکی مدیترانه شرقی و غرب آسیا جلب کنند که مشارکت راهبردی بلندمدتی با تل‌آویو دارند و می‌توانند نقش آن را در غرب آسیای مورد نظر ترامپ افزایش دهند. در این میان، آذربایجان به عنوان قدیمی‌ترین شریک اسلامی اسرائیل، شایسته توجه ویژه است. 

رسانه‌های صهیونیست بر اهمیت مشارکت اسرائیل و آذربایجان در چارچوب برنامه‌های دولت ترامپ برای مقابله با نفوذ چین و ایران در خاورمیانه تاکید کرد. 

در سطح وسیع‌تر، مشارکت فعال سه کشور اسلامی (عربستان سعودی، امارات و آذربایجان) هیچ نتیجه‌ای جز مشروعیت بخشیدن به موقعیت متزلزل رژیم صهیونسیتی نیست. همچنین دولت جدید آمریکا به دنبال تغییر شکل خاورمیانه از طریق اتحادهای منطقه‌ای جدید است که در این میان کشورهای مانند جمهوری آذربایجان یا امارات متحده عربی به عنوان ابزار این رویکرد هستند که از طریق تقویت همکاری‌های اقتصادی مانند فروش بخشی از سهام میدان گازی تامار به سوکار در این مسیر گام برمی‌دارند. 

بازی پشت پرده آنکارا 

ترکیه به طور فعال از طریق آذربایجان با اسرائیل همکاری می‌کند. کارشناسان معتقد هستند که نمی‌توان باور کرد که شریک کوچک آنکارا که سیاست خارجی آن تحت کنترل دقیق آن است، به طور ناگهانی و بدون تایید آن، شروع به همکاری با دشمن اصلی ترکیه کند. نکته قابل توجه این است که رسانه‌های ترکیه‌ای حامی اردوغان که معمولا از اسرائیل انتقاد می‌کنند، کلمه‌ای از محکومیتی الهام علی اف، رئیس جمهور آذربایجان به زبان نیاوردند. به این ترتیب، رجب طیب اردوغان چهره و نفوذ خود را در جهان عرب حفظ و در ظاهر اسرائیل را نفرین می‌کند و از آن فاصله می‌گیرد اما به طور غیررسمی از همکاری با آن از طریق آذربایجان سود می‌برد.